(Κατά)μαυρη Παρασκευή;

Η Μαύρη Παρασκευή είναι το όνομα που αποδίδεται στην επόμενη Παρασκευή μετά τον εορτασμό της Ημέρας των Ευχαριστιών στις ΗΠΑ, και γιορτάζεται την τέταρτη Παρασκευή του Νοεμβρίου, μέρα αφορμής για μαζικά και ασυγκράτητα ψώνια.

Ο όρος Black Friday συνδέθηκε αρχικά με την οικονομική κρίση, και όχι με τα ψώνια. Δύο κεφαλαιούχοι της Wall Street, ο Jim Fisk και ο Jay Gould, είχαν αγοράσει σημαντική ποσότητα χρυσού με την ελπίδα η τιμή του να ανέβει σε δυσθεώρητα ύψη, εξασφαλίζοντάς τους τεράστια κέρδη. Η συνωμοσία δεν παρέμεινε μυστικό, με αποτέλεσμα το κραχ της αγοράς χρυσού την Παρασκευή 24 Σεπτεμβρίου 1869 να οδηγήσει στη χρεωκοπία από κεφαλαιούχους μέχρι αγρότες.

Οι λογιστές στις ΗΠΑ σημείωναν τα κέρδη με μαύρο μελάνι και τις χασούρες με κόκκινο. Πολλά μαγαζιά ήταν στο κόκκινο για πολύ καιρό, αλλά είχαν κέρδη όταν τη μέρα μετά τις Ευχαριστίες πουλούσαν τα εμπορεύματά τους με σημαντική έκπτωση.

Κυκλοφορούσε βέβαια η φήμη ότι αυτοί που είχαν φυτείες στον αμερικανικό Νότο θα μπορούσαν να αγοράσουν σκλάβους με σημαντική έκπτωση. Χωρίς να κρύβει τις ρατσιστικές της καταβολές⁽¹⁾, εκείνη την εποχή η χρήση (μαύρων) δούλων ως εργατών στις φυτείες αποτελούσε την «κανονικότητα». Σχετική είναι μια έντυπη διαφήμιση, που έγραφε: «Δημοπρασία σκλάβων / την Πέμπτη στις 24 του μήνα / θα πουλήσουμε μπροστά στα γραφεία μας με μετρητά / 10 νέγρους⁽²⁾.

Πολλά χρόνια μετά, η τέταρτη Παρασκευή του Νοεμβρίου συνδέθηκε με το συγκεκριμένο όνομα. Τη δεκαετία του 1950 οι αστυνομικοί στην πόλη της Φιλαδέλφειας ήταν οι πρώτοι που συσχέτισαν την Black Friday με την περίοδο μετά τις Ευχαριστίες. Μεγάλα πλήθη τόσο τουριστών όσο και ντόπιων έρχονταν εκείνη τη μέρα μετά τις Ευχαριστίες για να παρακολουθήσουν τους ποδοσφαιρικούς αγώνες μεταξύ του Στρατού και του Ναυτικού, με αποτέλεσμα το χάος, το μποτιλιάρισμα στους δρόμους και τις κλοπές μαγαζιών. Οι αστυνομικοί αναγκάζονταν, εξαιτίας αυτών των γεγονότων, να εργάζονται με υπερωρίες για να μπορούν να ελέγξουν την κατάσταση.. Βέβαια, οι αυξημένες πωλήσεις λόγω εκπτώσεων ήταν πολύ γνωστές πριν από τα γεγονότα στη Φιλαδέλφεια. Το γνωστό πολυκατάστημα Macy’s διαφήμιζε τις πωλήσεις του μετά τις Ευχαριστίες, το 1924. Μάλιστα, έκανε και σχετική παρέλαση στη Νέα Υόρκη κατά τη μέρα των Ευχαριστιών. Η συγκεκριμένη μέρα για ψώνια αύξησε τη δημοφιλία της κατά τη δεκαετία του 1930, αν και υπήρχε πρόβλημα εξαιτίας της Μεγάλης Υφεσης (1929).

Ο Πρόεδρος Ρούσβελτ, μάλιστα, αποφάσισε να μετατοπίσει τη Μέρα των Ευχαριστιών μία βδομάδα νωρίτερα κατά το 1939, ελπίζοντας στην ενίσχυση των πωλήσεων για τα καταστήματα… Σήμερα, εκατομμύρια Αμερικανοί πηγαίνουν στα μαγαζιά ή σε διαδικτυακούς τόπους ελπίζοντας να βρουν καλύτερες τιμές (μέσω πραγματικών ή μη «τεράστιων» εκπτώσεων από Παρασκευή μέχρι Κυριακή, που επεκτείνεται μέχρι και την κυβερνο-Δευτέρα). Αλλά πάντοτε η ελπίδα πεθαίνει τελευταία.

1. https://spectator.us/black-friday-racists

2. now8news.com/slavery-auction-true-meaning-black-friday

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών