Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πώς αλλάζουν οι καιροί
AP Photo/Frank Augstein
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πώς αλλάζουν οι καιροί

  • A-
  • A+

Το τι θα συμβεί τελικά με το Brexit μόνο ο Θεός το ξέρει. Σε μια χώρα όπου η πολιτική πρακτική τηρούσε πάντα τους άγραφους αλλά συμπεφωνημένους κανόνες, συμβαίνουν πράγματα που μέχρι πρόσφατα θα ήταν όχι απλώς απευκταία αλλά αδιανόητα. Anything goes, όπως λένε και οι ιθαγενείς. Αν όμως οι προβλέψεις είναι εξ ορισμού παρακινδυνευμένες, δεν ισχύει το ίδιο για τη διάγνωση της ασθένειας. Θα έλεγα μάλιστα ότι επ’ αυτού οι εκτιμήσεις συγκλίνουν.

Για να πιάσουμε το νήμα από την αρχή, το πλαίσιο της πολιτικής ζωής στη Βρετανία τα τελευταία εβδομήντα και πάνω χρόνια ήταν η επιλογή ανάμεσα στις εξής δύο εναλλακτικές προτάσεις: είτε δίνουμε προτεραιότητα στην ανάπτυξη που επιτυγχάνεται όταν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις, απαλλαγμένες από τους κρατικούς κανονισμούς και ελέγχους, αυξάνουν τα κέρδη και βελτιώνουν την παραγωγικότητά τους για να παραμείνουν ανταγωνιστικές, είτε θεωρούμε ότι καθήκον του κοινωνικού κράτους είναι να αμβλύνει τις αδικίες και να μειώσει την ανισότητα που μοιραία αναπαράγει η απορρυθμισμένη αγορά, όπου ισχύει το «η απληστία είναι καλή» και ο «θάνατός σου, η ζωή μου».

Περιττό να σας πω ότι σχηματοποιώ. Στην πραγματικότητα, είχαμε ποικίλες εκδοχές όπου οι δύο αυτές φιλοσοφίες συνυπήρχαν σε διαφορετική δοσολογία. Από την πιο ακραία περίπτωση της Θάτσερ, με τις ιδιωτικοποιήσεις και το ξεδόντιασμα των συνδικάτων, μέχρι την προσπάθεια να βρεθεί μια λύση κάπου στη μέση, δηλαδή οι Εργατικοί του Μπλερ (τότε που λεφτά υπήρχαν). Το σημαντικό όμως είναι ότι όλοι, παρά τις διαφωνίες τους, προσπαθούσαν να δώσουν τη δική τους απάντηση στο ίδιο ερώτημα.

Αν η Βρετανία έχει γίνει μια χώρα αγνώριστη, οφείλεται στο γεγονός ότι το ερώτημα άλλαξε. Σήμερα οι Αγγλοι –εξαιρούνται οι Σκοτσέζοι και οι Βορειοϊρλανδοί για λόγους όχι της παρούσης– καλούνται να αποφασίσουν ποια είναι η ταυτότητά τους και πώς την ορίζουν (η εθνική τους συνείδηση, όπως θα έλεγε η κ. Κεραμέως). Φυσικά το υπαρξιακό ερώτημα «ποιος είμαι;» δεν αποτελεί καινοτομία. Ανθρωπος χωρίς αυτή την αίσθηση του ανήκειν δεν νοείται. Στην Αγγλία του Brexit όμως η εθνική ταυτότητα μπορεί να μην έχει καταργήσει τις υπόλοιπες αλλά τις έχει υποβαθμίσει ως λιγότερο σημαντικές.

Δηλαδή οι Αγγλοι εξακολουθούν να αυτοπροσδιορίζονται ως επιχειρηματίες, εργάτες, αστοί ή μικροαστοί, διανοούμενοι κοκ. αλλά, σύμφωνα με τους δεξιούς λαϊκιστές, πάνω απ’ όλα πρέπει να είναι Αγγλοι. Και ως τέτοιοι διαφέρουν από τους άλλους στο πολυεθνικό παζάρι της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ετσι εξηγείται το ότι οι οπαδοί του Brexit ουδέποτε διατύπωσαν αντιρρήσεις στις συγκεκριμένες πολιτικές των Βρυξελλών – απλούστατα δεν θέλουν οι ξένοι να έχουν οποιαδήποτε ανάμειξη στο νησί τους.

Μια πρώτη και εμφανέστατη ένδειξη για το πόσο έχουν αλλάξει οι καιροί είναι η ετερόκλητη σύνθεση των δύο στρατοπέδων: στην παράταξη του Brexit θα βρούμε όχι μόνο τους γενικά δυσαρεστημένους για οιονδήποτε λόγο, τους μικροαστούς που νοσταλγούν την παλιά καλή εποχή της βρετανικής αυτοκρατορίας, αλλά και πάρα πολλούς παραδοσιακούς ψηφοφόρους των Εργατικών στις αποβιομηχανοποιημένες περιοχές της βόρειας και κεντρικής Αγγλίας, οι οποίοι δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν τον Μπόρις και την παρέα του, δηλαδή τα παιδιά της Θάτσερ που τους πέταξαν στα σκουπίδια.

Ενώ στην πλευρά του Remain συμπαρατάσσονται το μεγαλύτερο μέρος του Σίτι του Λονδίνου, η ελίτ των γραμμάτων και των τεχνών, οι λεγόμενοι «προοδευτικοί», η νεολαία και η αστική τάξη των μεγάλων πόλεων και της εύπορης νότιας Αγγλίας. Με τους όρους της πολιτικής από το '45 μέχρι σήμερα, οι συμμαχίες αυτές δεν είναι απλώς ανίερες – είναι ακατάληπτες.

Το δράμα των Εργατικών του Κόρμπιν είναι ότι προσπαθούν με νύχια και με δόντια να πείσουν τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους τους ότι το πρόβλημα δεν είναι το Brexit αλλά η λιτότητα, ότι η κατάργηση των κανονισμών και των ελέγχων θα ωφελήσει τους εργοδότες και όχι τους εργαζόμενους, ότι η Βρετανία θα καταντήσει τσιράκι του Τραμπ και διάφορα εξίσου εφιαλτικά.

Αλλά δεν μπορούν ή ίσως δεν τολμούν να παραδεχτούν ότι στις τάξεις τους υπήρχε ανέκαθεν μια βαθιά ριζωμένη αλλά υπόγεια πίστη στην εθνική τους ιδιαιτερότητα που εύκολα οι δημαγωγοί μπόρεσαν να μετατρέψουν σε απερίφραστη ξενοφοβία. Διότι η πίστη αυτή χαρακτηρίζει λιγότερο τους αστούς και τους μορφωμένους, πόσο μάλλον τους νέους που ζουν στον χωρίς σύνορα κόσμο του διαδικτύου· χαρακτηρίζει πολύ περισσότερο την εργατική τάξη. Οσο πιο φτωχός και αδικημένος, τόσο πιο υπερήφανος που είσαι Αγγλος.

Αυτό σημαίνει ακροδεξιός εθνικιστικός λαϊκισμός. Κι αυτό ακριβώς εκμεταλλεύεται ο αδίστακτος και ανεκδιήγητος Μπόρις Τζόνσον, ο απόφοιτος του Eton που θα οδηγήσει ως άλλος Μωυσής το περιούσιο έθνος των Αγγλων στη Γη της Επαγγελίας.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιος θα ακολουθήσει τη Βρετανία;
H κοινοβουλευτική περιπέτεια για το Brexit ανέδειξε τις παθογένειες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, το χάσμα δηλαδή ανάμεσα στη βούληση του λαού που εκφράστηκε στις εκλογές και στην κοινοβουλευτική του...
Ποιος θα ακολουθήσει τη Βρετανία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Κόρμπιν και η μαύρη τρύπα του Brexit
Οι εκλογές της 12ης Δεκεμβρίου στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν θριαμβευτικές για το Συντηρητικό Κόμμα και ιδιαίτερα αρνητικές για τους Εργατικούς. Πιο συγκεκριμένα, όμως, η ήττα αυτή προσωποποιείται στον πρόεδρό...
Ο Κόρμπιν και η μαύρη τρύπα του Brexit
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα ντέρμπι που κρύβει εκπλήξεις
Το 2016 προέβλεψα σε αυτήν την εφημερίδα τη νίκη του Brexit. Σήμερα συμβουλεύω όσους στοιχηματίζουν να ποντάρουν σε κυβέρνηση Κόρμπιν. Ακόμη και αν έρθουν δεύτεροι οι Εργατικοί, έχουν κάθε πιθανότητα να...
Ενα ντέρμπι που κρύβει εκπλήξεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κόρμπιν: κάν’ το όπως ο Ατλι
Το 1945 ο θριαμβευτής του πολέμου μέγας Τσόρτσιλ χάνει στις εκλογές από τον ηγέτη των Εργατικών Κλέμεντ Ατλι, έναν ασήμαντο, μέχρι τότε, πολιτικό. Το 2019 ένας άλλος ηγέτης των Εργατικών, ο Τζέρεμι Κόρμπιν, ...
Κόρμπιν: κάν’ το όπως ο Ατλι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μανιφέστο φρεσκάδας από τον Κόρμπιν μέσα στη θαμπάδα του Brexit
Ο επικεφαλής των Βρετανών Εργατικών παρουσίασε το πρόγραμμα διακυβέρνησης των Εργατικών ενόψει των εκλογών της 12ης Δεκεμβρίου, στο οποίο συγκεντρώνονται μια σειρά από ριζοσπαστικές ιδέες και προτάσεις. 
Μανιφέστο φρεσκάδας από τον Κόρμπιν μέσα στη θαμπάδα του Brexit
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στη σκιά του Brexit
Τα μέχρι τώρα δεδομένα πιστοποιούν ότι η Γερμανία θα ήταν πρόθυμη να εξαντλήσει κάθε περιθώριο ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ενός σκληρού Brexit ενώ σε αντίστιξη με τη Γερμανία βρίσκεται η Γαλλία του Μακρόν.
Στη σκιά του Brexit

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας