Περιθώριο και ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ

Ως περιθωριακοί ορίζονται όσοι ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας. Ανθρωποι που τους λείπει η επαγγελματική σταθερότητα και η οικογένεια. Μ’ έναν τρόπο ζωής ιδιόρρυθμο νιώθουν μοιραίοι σε μια κοινωνία που τους αγνοεί.

Αυτό που τους οδηγεί στη συγκεκριμένη κατάστασή τους δεν είναι οι αντικειμενικές συνθήκες, αλλά η υποκειμενική τους πεποίθηση ότι δεν πρόκειται ν’ αλλάξει αυτή η κατάσταση. Τους βλέπουμε στην όχθη της ζωής, ως άλλοι παρατηρητές της, να ζουν λάθρα με ανάμεικτες στα πρόσωπά τους την απορία και την εγκαρτέρηση. Κάποτε γίνονται πρωτοσέλιδα στα ΜΜΕ με περισσή φιλανθρωπία και συγκατάβαση, καθότι το απαιτεί κάποια θρησκευτική εορτή ή ετήσια μέρα, όπου εντάσσονται θεματικά…

Σκεφτήκαμε όμως ότι εκτός από τις μικρές ομάδες περιθωριακών με τα ευάριθμα μέλη υπάρχει και μεγάλο μέρος της κοινωνίας –για να μην πω ολόκληρη– που έχει τεθεί στο περιθώριο; Οι πολλοί –κι αυτοί παρατηρητές– βλέπουν τις εξελίξεις να περνούν μπροστά τους, αλλά δεν τις ερμηνεύουν, δεν τις επηρεάζουν, μόνο τις παρακολουθούν. Κι αυτό όχι πάντα.

Οι δημιουργοί αυτής της κατάστασης συνωμοσιολογούν για να τους αποπροσανατολίζουν, για να τους κατευθύνουν, για να τους χειραγωγούν. Κι εκείνοι πολλές φορές καταπίνουν αμάσητες θεωρητικές κατασκευές που δεν απέχουν ή και ταυτίζονται με την προπαγάνδα που συντηρεί τους εγκλωβισμένους στην παραπληροφόρηση, στην εξαπάτηση και τον φόβο. Γνωστό το κόλπο, αλλά φαίνεται ότι πιάνει.

Μα πώς οδηγηθήκαμε ώς εκεί;

Πρώτοι και καλύτεροι οι πολιτικοί. Παρέδωσαν τα κλειδιά σε άλλους ενοίκους και αναχώρησαν για «διακοπές». Διέκοψαν την πραγματική τους λειτουργία, για την οποία εξελέγησαν, και την παραχώρησαν σε άλλους… Από αφέντες έγιναν δούλοι. Με το αζημίωτο φυσικά! Μόνο που τη ζημιά την πληρώνουν άλλοι…

Υποδύονται και ενσαρκώνουν τους θεσμούς σ’ ένα έργο κακογραμμένο, κακοπαιγμένο, που όμως επιβραβεύεται. Και οι θεσμοί έγιναν δεσμοί που μας τύλιξαν ασφυκτικά, δήθεν για προστασία, στην ουσία όμως για υποδούλωση. Φαινόμενο όχι μόνο εγχώριο, αλλά παγκόσμιο.

Κι έτσι τα κλειδιά της κοινωνίας πέρασαν στους οικονομικά ισχυρούς και στους οίκους αξιολόγησης. Αυτοί οι τελευταίοι είναι το μακρύ χέρι των οικονομικά ισχυρών και οι μετρητές τους. Λένε ότι αξιολογούν τις επιδόσεις των χωρών που είχαν την ατυχία να τεθούν στη σφαίρα επιρροής τους. Στην πραγματικότητα αξιολογούν τα προγράμματα που εφαρμόζουν και ταυτόχρονα μετρούν τις αντοχές των υπηκόων τους. Με τα μέτρα τους επέβαλαν σιωπητήριο στις κοινωνίες και τις έθεσαν στο περιθώριο. Επιχειρούν να αλλάξουν τη σύστασή τους (κοινωνική διαστρωμάτωση), τις καταπιέζουν, τις βιάζουν και κάποιες φορές τις «επιβραβεύουν» γιατί έπιασαν τους στόχους, τους δικούς τους φυσικά.

Και η κοινωνία τι κάνει; Σπασμωδικές κινήσεις: αποφασίζουν αποχή. Χτυπούν το σαμάρι αντί τον γάιδαρο. Οσο πιο μεγάλη η αποχή τόσο πιο καλά για το σύστημα. Τη μετρούν, την αναλύουν, τη διυλίζουν κι ύστερα μας τη δίνουν να την πιούμε.

Πολλοί την ανάγουν σε πολιτική στάση και επαίρονται. Μάλλον απενοχοποιούνται για την αδράνειά τους. Οι άλλοι όμως χαίρονται που τους βλέπουν στη γωνία. Κάνουν παιχνίδια μόνοι τους μεταφράζοντας τη σιωπή ως συναίνεση. Και ακολούθως εγκαθίσταται η νομιμοποίηση στην οποία οφείλουμε να συμμορφωνόμαστε.

Αν ανέχεσαι τα παραπάνω, είσαι τουλάχιστον συνένοχος. Δεν έχεις καμιά δικαιολογία για ό,τι υφίστασαι.

Αν θρηνείς για την κατάστασή σου είσαι μοιρολάτρης. Μην περιμένεις να σε λυπηθούν. Το αντίθετο, μάλιστα, θα θορυβηθούν και θα σε πιέσουν ακόμη περισσότερο.

Αν αρχίζεις να σκέφτεσαι, να αμφιβάλλεις, να ερευνάς, να προβληματίζεσαι, είσαι σε καλό δρόμο.

Αν όμως αντιδράς οραματιζόμενος και οραματίζεσαι αντιδρώντας, τότε έχεις χαράξει έναν καινούργιο δρόμο, ελπιδοφόρο.

Το περιθώριο αυτό με την ευρεία έννοια είναι τα κάτεργά μας, η κόλασή μας, η τιμωρία μας για ό,τι κάναμε και για ό,τι οφείλαμε να κάνουμε.

Ομως μπορεί να γίνει και το καθαρτήριο από το οποίο μπορεί να οδηγηθούμε στον παράδεισο.

Δυστυχώς ή ευτυχώς η Ιστορία έτσι προχωρεί, με τις ανόδους και τις καθόδους, και διαμορφώνεται από πλάσματα ατελή, πεπερασμένα που ζουν ανάμεσα στην ανάγκη και στην ελπίδα.

Αυτό είναι η τραγικότητα και το μεγαλείο μας που σηματοδοτούν την υπευθυνότητα, την ελευθερία μας, την κοινωνική μας συνείδηση και ορίζουν τον πολιτισμό μας, το μέλλον μας, την ίδια μας τη ζωή.

* φιλόλογος-συγγραφέας