Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια «περίεργος κοινωνία»;
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια «περίεργος κοινωνία»;

  • A-
  • A+

Η αρχαία σοφιστική κάλυπτε περίπου έναν αιώνα συναφών ζυμώσεων ως προς τη γένεση και τη λειτουργία των κοινωνικών παραστάσεων, από το 450 ώς το 350 π.Χ., εκτοξεύοντας μια πολυσχιδή κριτική: προς τη θρησκεία, την εκπαίδευση, την πολιτική εξουσία και τη γλώσσα, χρησιμοποιώντας για την υπερνίκηση των αντιδράσεων που συναντούσε η σοφιστική «τέχνη» μια τακτική «παραπετάσματος» (Πλάτων, Πρωτ. 316 d).

Ή, με μιαν άλλη κατάταξη που εισηγείται ο Καστοριάδης («Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της σήμερα», 1986:12), η αμφισβήτηση της παράδοσης αφορά τόσο τους θεσμούς ως «νόμους» όσο και τις «κοινωνικές παραστάσεις του κόσμου», δηλαδή τις «θεσμισμένες παραστάσεις» ενός κοινωνικού συνόλου.

Οι αντιλήψεις αυτές, που οξυγονώθηκαν και εκλαϊκεύθηκαν στον περίβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας, είχαν διαχυθεί στα περισσότερα κέντρα της ελληνικής πνευματικής παρουσίας, όπως ιδίως τα στελέχωσαν οι επίγονοι της σωκρατικής φιλοσοφικής παράδοσης. Για παράδειγμα, στην τροχιά των Κυρηναϊκών κινείται ο Θεόδωρος που συνεχίζει το γνωσιολογικό σχετικισμό του Πρωταγόρα και αναθέτει στο «σοφό» την απομύθευση της «κενῆς δόξης» των δεισιδαιμονιών (Διογένης Λαέρτιος, Βίοι II, 9,91).

Το «πνεύμα της υποψίας» ακτινοβολεί και στην Κω, τόσο κατά την περίοδο των συγκρούσεων Αθηναίων και Σπαρτιατών για την ηγεμονία στην περιοχή του Αιγαίου όσο ιδίως μετά το «μετοικισμόν» που απλώς αναζωογόνησε την πόλη της Κω, κατά το 366 π.Χ. Ως προς την πνευματική σκευή που θα εξασφάλιζε αυτήν την εξακτίνωση και με όρους μάλιστα ισοτιμίας θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν τα εξής:

  • 1) η «ευπορία των αγαθών» (Διόδωρος Σικελιώτης V, 81,2), που οφείλεται τόσο στον φυσικό πλούτο όσο και στην κοινωνική και πολιτική διάρθρωση, κατέτασσε την Κω στα νησιά των «μακάρων» .
  • 2) η ύπαρξη ενός σφριγηλού αστικού περιβάλλοντος, σύμφωνα πάλι με την υπόμνηση του Διόδωρου, είχε συναρτηθεί με τη δραστηριότητα του «αξιολόγου λιμένος» και του «πλήθους» που είχε συναθροισθεί εντός των «πολυτελών τειχών» .
  • 3) η πολυσχιδής άνθηση της καλλιτεχνικής ζωής (γλυπτική, ζωγραφική, ποίηση κ.λπ.) στοιχούσε αβίαστα προς τη δημόσια και την ιδιωτική ευπραγία .
  • 4) η εδραίωση της τοπικής Ιατρικής Σχολής και η συγκρότηση του ιπποκρατικού Corpus συνέβαλαν στην ταύτιση γιατρού και φιλοσόφου και στην αξιωματική παραδοχή ότι «φύσις νούσων ἰητρὸς» (για το θέμα αυτό, με επίκεντρο το ερμηνευτικό δίδυμο: «φύσει» - «νόμῳ», βλ. το βιβλίο μου: «Φιλοσοφείον», 2001, 105-114 και ιδίως 125-133).

Ακόμη κι αν κάποτε αμφισβητείται ο τόπος καταγωγής του Ηρώνδα (3ος αιώνας π.Χ.), αναμφίβολα αυτός έζησε στην Κω. Τούτο καταγράφεται και σε αρκετά σημεία του σωζόμενου έργου του «Μιμίαμβοι». Αυτός ήταν ο λόγος που τον τέταρτο «μίμο» («Ἀσκληπιῷ ἀνατιθεῖσαι καὶ θυσιάζουσαι», σύμφωνα με το αρχαίο κείμενο και τη νεοελληνική μετάφραση των Σ. Κακίση και Στ. Κουμανούδη) ανθολογήσαμε μαζί με τη Μ. Χατζηγιακουμή στο βιβλίο μας «Μια πόλη στη λογοτεχνία: Κως» (2006:35/36 και 44/45), καθώς και το ποίημα του Κ.Π. Καβάφη «Οι μιμίαμβοι του Ηρώδου» (1892) που στρέφεται προς τον «ζωηρόν βίον μιας περιέργου κοινωνίας» μέσω «ευθυμιών οδών κι αγορών».

Στους «Μιμίαμβους», μέσα από διαδοχικούς σύντομους διαλόγους, υιοθετούνται γλωσσικοί νεολογισμοί («προκυκλίς»: μαστροπός, «γυλλίς»: «ψαρούκλα»), η κατακλείδα του διαλόγου καταγράφεται ως θυμοσοφία και ο παροιμιακός λόγος οργιάζει, κοινωνικές αντιπαραθέσεις εμφιλοχωρούν (σοκάκια vs παλάτια), η «άστατη ζωή» συνιστά κατάφαση του παρόντος και η εστίαση αφορά το «στιγμιότυπο», με την πρωτοκαθεδρία της γυναίκας. Συνολικά, προβάλλεται και καθαγιάζεται ο καθημερινός βίος.

Από τη μια πλευρά θα μπορούσε η «κανονικότητα» και ο συνηθισμένος ρυθμός της εργασίας να στρέφεται προς το βάρος του παρελθόντος που επαναλαμβάνεται. Από την άλλη οι όποιες «τομές» και τα «απρόοπτα» να εδραιώνουν μια αίσθηση προτεραιότητας του παρόντος. Αν λοιπόν το ημερολόγιο ως «σκηνή» συνιστά το μητρώο συνέχειας της ζωής των εργαζομένων/εξουσιαζομένων, ο σφυγμός όμως της επικαιρότητας μπορεί να υπονοεί τη δυνατότητα ενός διαφορετικού κόσμου. Συγκεφαλαιώνοντας, η «καθημερινότητα» είναι διαφορετική ανάμεσα σε εξουσιαζόμενους και σε εξουσιαστές, όπως άλλωστε και οι όροι αναπαραγωγής τους είναι ξεχωριστοί.

Το «τίνι τρόπω» («modo») δεν αφήνει τίποτα απ’ έξω. Κατοικία, από το χαμόσπιτο ώς το παλάτι, έπιπλα, χορός και μουσική, όπλα, εργαλεία, ένδυση, ερωτικές σχέσεις. Δηλαδή, με ό,τι μπορεί να αναπαρασταθεί η «καθημερινότητα» εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων, μια και οι όροι αναπαραγωγής των κοινωνικών τους συνθηκών υπήρξαν ξεχωριστοί. Μόνο που οτιδήποτε συνιστά μνημείο του παρελθόντος προϋποθέτει την τέχνη της σύνθεσης. Και επομένως τον σπινθήρα της αξίας χρήσης που πράγματι εγκλείει κάθε καλλιτεχνική δημιουργία.

Αυτήν την περίοδο στο θέατρο «Σφενδόνη» «Οι Μίμοι» του Ηρώνδα αποτελούν μια εξαιρετική παράσταση που δεν απομακρύνεται από το πνεύμα του δημιουργού τους, σε σκηνοθεσία της Αννας Κοκκίνου και με πρωταγωνίστρια τη Ρηνιώ Κυριαζή, συνοδευόμενη από σειρά άξιων συνεργατών τους.


*ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η τραπεζική βαρβαρότητα και ο Αρθούρος Ρεμπό
Παρά την ισχυρή ρίζα στον ανθρωπισμό, στον πολιτισμό, στα γράμματα και στις τέχνες, η Ευρώπη μας απειλείται εκ νέου σήμερα από ένα άλλο στοιχείο, αυτό της παγκοσμιοποίησης: μια παγκοσμιοποίηση που σαρώνει σαν...
Η τραπεζική βαρβαρότητα και ο Αρθούρος Ρεμπό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «Λόγιοι του Εθνους»
Η εγχώρια ιστορική συγκυρία μάς ωθεί σε «στιγμές» του 19ου αιώνα; Για παράδειγμα στους «λογιώτατους» που έχουν νεκρώσει το «λογικόν» (1825), στους «πολιτικούς κοινωνιολόγους» (1885), στους «λογίους του έθνους»...
Οι «Λόγιοι του Εθνους»
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ελλάς ανέστη»;
Ο άρτι αναγορευθείς (με τον πρώτο νόμο, που μάλιστα ψηφίστηκε μόνο από την κυβερνώσα παράταξη) «καγκελάριος» της Ελληνικής Δημοκρατίας πόσους (έστω και: πόσες) δημοσιογράφους «μετακόμισε» στο «επιτελείο» του;
«Ελλάς ανέστη»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια επιθετική πολιτική στάση
Τι θα σήμαινε ο εμβολιασμός της «πολιτικής λογικής», που ευδοκιμεί στους θεσμούς του πολιτικού πεδίου, με την «κοινωνική λογική» που λειτουργεί ως εναλλακτικός φορέας παραγωγής και αναπαραγωγής του...
Για μια επιθετική πολιτική στάση
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Να βλέπουμε από κοντά και από μακριά»
Mε υφάδι τον στοχασμό για τον φιλοσοφικό στοχασμό, το σύνολο σχεδόν των κειμένων του τακτοποιείται ως ένας ιδιογενής μετα-φιλοσοφικός επιλογισμός με την πρόθεση να μην «υπομένει παθητικά την εποχή» του: το...
«Να βλέπουμε από κοντά και από μακριά»
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Τα εν οίκω μη εν δήμω»;
Κάθε μορφή εξουσίας για να μπορεί να οικοδομεί συγκεκριμένες σχέσεις εξουσιαστών και εξουσιαζομένων εφαρμόζει τη γνώριμη ιστορικά αρχή: «cujus regio, ejus classificatio». Ετσι οποιαδήποτε μορφή ταξινόμησης,...
«Τα εν οίκω μη εν δήμω»;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας