Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια «περίεργος κοινωνία»;
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια «περίεργος κοινωνία»;

  • A-
  • A+

Η αρχαία σοφιστική κάλυπτε περίπου έναν αιώνα συναφών ζυμώσεων ως προς τη γένεση και τη λειτουργία των κοινωνικών παραστάσεων, από το 450 ώς το 350 π.Χ., εκτοξεύοντας μια πολυσχιδή κριτική: προς τη θρησκεία, την εκπαίδευση, την πολιτική εξουσία και τη γλώσσα, χρησιμοποιώντας για την υπερνίκηση των αντιδράσεων που συναντούσε η σοφιστική «τέχνη» μια τακτική «παραπετάσματος» (Πλάτων, Πρωτ. 316 d).

Ή, με μιαν άλλη κατάταξη που εισηγείται ο Καστοριάδης («Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της σήμερα», 1986:12), η αμφισβήτηση της παράδοσης αφορά τόσο τους θεσμούς ως «νόμους» όσο και τις «κοινωνικές παραστάσεις του κόσμου», δηλαδή τις «θεσμισμένες παραστάσεις» ενός κοινωνικού συνόλου.

Οι αντιλήψεις αυτές, που οξυγονώθηκαν και εκλαϊκεύθηκαν στον περίβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας, είχαν διαχυθεί στα περισσότερα κέντρα της ελληνικής πνευματικής παρουσίας, όπως ιδίως τα στελέχωσαν οι επίγονοι της σωκρατικής φιλοσοφικής παράδοσης. Για παράδειγμα, στην τροχιά των Κυρηναϊκών κινείται ο Θεόδωρος που συνεχίζει το γνωσιολογικό σχετικισμό του Πρωταγόρα και αναθέτει στο «σοφό» την απομύθευση της «κενῆς δόξης» των δεισιδαιμονιών (Διογένης Λαέρτιος, Βίοι II, 9,91).

Το «πνεύμα της υποψίας» ακτινοβολεί και στην Κω, τόσο κατά την περίοδο των συγκρούσεων Αθηναίων και Σπαρτιατών για την ηγεμονία στην περιοχή του Αιγαίου όσο ιδίως μετά το «μετοικισμόν» που απλώς αναζωογόνησε την πόλη της Κω, κατά το 366 π.Χ. Ως προς την πνευματική σκευή που θα εξασφάλιζε αυτήν την εξακτίνωση και με όρους μάλιστα ισοτιμίας θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν τα εξής:

  • 1) η «ευπορία των αγαθών» (Διόδωρος Σικελιώτης V, 81,2), που οφείλεται τόσο στον φυσικό πλούτο όσο και στην κοινωνική και πολιτική διάρθρωση, κατέτασσε την Κω στα νησιά των «μακάρων» .
  • 2) η ύπαρξη ενός σφριγηλού αστικού περιβάλλοντος, σύμφωνα πάλι με την υπόμνηση του Διόδωρου, είχε συναρτηθεί με τη δραστηριότητα του «αξιολόγου λιμένος» και του «πλήθους» που είχε συναθροισθεί εντός των «πολυτελών τειχών» .
  • 3) η πολυσχιδής άνθηση της καλλιτεχνικής ζωής (γλυπτική, ζωγραφική, ποίηση κ.λπ.) στοιχούσε αβίαστα προς τη δημόσια και την ιδιωτική ευπραγία .
  • 4) η εδραίωση της τοπικής Ιατρικής Σχολής και η συγκρότηση του ιπποκρατικού Corpus συνέβαλαν στην ταύτιση γιατρού και φιλοσόφου και στην αξιωματική παραδοχή ότι «φύσις νούσων ἰητρὸς» (για το θέμα αυτό, με επίκεντρο το ερμηνευτικό δίδυμο: «φύσει» - «νόμῳ», βλ. το βιβλίο μου: «Φιλοσοφείον», 2001, 105-114 και ιδίως 125-133).

Ακόμη κι αν κάποτε αμφισβητείται ο τόπος καταγωγής του Ηρώνδα (3ος αιώνας π.Χ.), αναμφίβολα αυτός έζησε στην Κω. Τούτο καταγράφεται και σε αρκετά σημεία του σωζόμενου έργου του «Μιμίαμβοι». Αυτός ήταν ο λόγος που τον τέταρτο «μίμο» («Ἀσκληπιῷ ἀνατιθεῖσαι καὶ θυσιάζουσαι», σύμφωνα με το αρχαίο κείμενο και τη νεοελληνική μετάφραση των Σ. Κακίση και Στ. Κουμανούδη) ανθολογήσαμε μαζί με τη Μ. Χατζηγιακουμή στο βιβλίο μας «Μια πόλη στη λογοτεχνία: Κως» (2006:35/36 και 44/45), καθώς και το ποίημα του Κ.Π. Καβάφη «Οι μιμίαμβοι του Ηρώδου» (1892) που στρέφεται προς τον «ζωηρόν βίον μιας περιέργου κοινωνίας» μέσω «ευθυμιών οδών κι αγορών».

Στους «Μιμίαμβους», μέσα από διαδοχικούς σύντομους διαλόγους, υιοθετούνται γλωσσικοί νεολογισμοί («προκυκλίς»: μαστροπός, «γυλλίς»: «ψαρούκλα»), η κατακλείδα του διαλόγου καταγράφεται ως θυμοσοφία και ο παροιμιακός λόγος οργιάζει, κοινωνικές αντιπαραθέσεις εμφιλοχωρούν (σοκάκια vs παλάτια), η «άστατη ζωή» συνιστά κατάφαση του παρόντος και η εστίαση αφορά το «στιγμιότυπο», με την πρωτοκαθεδρία της γυναίκας. Συνολικά, προβάλλεται και καθαγιάζεται ο καθημερινός βίος.

Από τη μια πλευρά θα μπορούσε η «κανονικότητα» και ο συνηθισμένος ρυθμός της εργασίας να στρέφεται προς το βάρος του παρελθόντος που επαναλαμβάνεται. Από την άλλη οι όποιες «τομές» και τα «απρόοπτα» να εδραιώνουν μια αίσθηση προτεραιότητας του παρόντος. Αν λοιπόν το ημερολόγιο ως «σκηνή» συνιστά το μητρώο συνέχειας της ζωής των εργαζομένων/εξουσιαζομένων, ο σφυγμός όμως της επικαιρότητας μπορεί να υπονοεί τη δυνατότητα ενός διαφορετικού κόσμου. Συγκεφαλαιώνοντας, η «καθημερινότητα» είναι διαφορετική ανάμεσα σε εξουσιαζόμενους και σε εξουσιαστές, όπως άλλωστε και οι όροι αναπαραγωγής τους είναι ξεχωριστοί.

Το «τίνι τρόπω» («modo») δεν αφήνει τίποτα απ’ έξω. Κατοικία, από το χαμόσπιτο ώς το παλάτι, έπιπλα, χορός και μουσική, όπλα, εργαλεία, ένδυση, ερωτικές σχέσεις. Δηλαδή, με ό,τι μπορεί να αναπαρασταθεί η «καθημερινότητα» εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων, μια και οι όροι αναπαραγωγής των κοινωνικών τους συνθηκών υπήρξαν ξεχωριστοί. Μόνο που οτιδήποτε συνιστά μνημείο του παρελθόντος προϋποθέτει την τέχνη της σύνθεσης. Και επομένως τον σπινθήρα της αξίας χρήσης που πράγματι εγκλείει κάθε καλλιτεχνική δημιουργία.

Αυτήν την περίοδο στο θέατρο «Σφενδόνη» «Οι Μίμοι» του Ηρώνδα αποτελούν μια εξαιρετική παράσταση που δεν απομακρύνεται από το πνεύμα του δημιουργού τους, σε σκηνοθεσία της Αννας Κοκκίνου και με πρωταγωνίστρια τη Ρηνιώ Κυριαζή, συνοδευόμενη από σειρά άξιων συνεργατών τους.


*ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «Επιχείρηση Σφαγή» του Ροδόλφο Ουόλς μεταφρασμένη στα ελληνικά
Το μη φανταστικό μυθιστόρημα του Αργεντινού δημοσιογράφου Ροδόλφο Ουόλς (Rodolfo Walsh) με τίτλο «Επιχείρηση Σφαγή» («Operacion Masacre») εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον περασμένο Δεκέμβρη από τις...
Η «Επιχείρηση Σφαγή» του Ροδόλφο Ουόλς μεταφρασμένη στα ελληνικά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διαμπερώς τοξευμένοι…
Προχθές, συμμετέχοντας σε μια εκδήλωση, κυρία καλοπροαίρετος ρώτησε παρόντα αρχαιολόγο αν οι αρχαιολογικοί χώροι στους οποίους είχε αναφερθεί υπήρχε περίπτωση να συνδέονται υπογείως με στοά. Ο αρχαιολόγος...
Διαμπερώς τοξευμένοι…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με προαιώνια φόρα...
Εχει διαπιστωθεί από παλιά ένα πρόβλημα στη θεωρία, μάλλον δομικό: ότι στην τάση της για γενίκευση, για αφαίρεση, αποκόπτεται από το πραγματικό, το υπαρκτό, αυτό που συμβαίνει στη ζωή. Μένουν, δηλαδή, οι...
Με προαιώνια φόρα...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αρχαιοελληνική σκέψη: συμβολή και αποκλεισμός
Δεν υπάρχει σοβαρό πανεπιστημιακό ίδρυμα, τμήμα ή τομέας στη φιλοσοφία (και όχι μόνο), σε Βορρά και Νότο, Ανατολή και Δύση, σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, που δεν σκύβει με ερευνητικό και κριτικό σεβασμό...
Αρχαιοελληνική σκέψη: συμβολή και αποκλεισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Καστοριάδης και ο Μάης 1968
Στο αφιέρωμα της «Εφ.Συν.» για τον Μάη 1968, γράφτηκε από κάποιους ότι ο Καστοριάδης απείχε από το κίνημα και ότι ήταν απλός παρατηρητής. Η αλήθεια είναι διαφορετική. Κατ’ αρχάς ο ίδιος ο Καστοριάδης σε...
Ο Καστοριάδης και ο Μάης 1968
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την «πιο βαθιά φιλοσοφική σοβαρότητα»
Οταν η «ανεξάρτητη φιλοσοφία» απολέσει τον σύνδεσμο με την πραγματικότητα, τότε μπορεί να λάβει τη θέση της «μια περίληψη των πιο γενικών αποτελεσμάτων της μελέτης της ιστορικής ανάπτυξης». Οταν επιδιδόμαστε...
Για την «πιο βαθιά φιλοσοφική σοβαρότητα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας