Και όμως… γυρίζει (το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών)

Αυτή τη φορά οι δημοσκοπήσεις έπεσαν μέσα, παρά τις μεγάλες αστοχίες τους πριν από τέσσερα χρόνια. Μακάρι να περάσουν με επιτυχία και το επόμενο τεστ των βουλευτικών εκλογών και να αποδειχτεί ότι κατάφεραν να λύσουν τα προβλήματα της μεθοδολογίας τους και να διαθέτουμε ένα αξιόπιστο εργαλείο ιχνηλάτησης της πολιτικής συμπεριφοράς και των σχετικών τάσεων των πολιτών.

Ομως παραμένει το πρόβλημα της χρήσης τους από τους ενδιαφερόμενους, όπως σημειώθηκε στο σχετικό άρθρο εδώ στις 14/5: «Μπορεί τις ευρωεκλογές να κερδίσει ο ΣΥΡΙΖΑ ή η Ν.Δ., η διαφορά να είναι μικρή ή μεγάλη, όμως οι εκλογείς δεν επηρεάζονται από επικοινωνιακά κόλπα. Τα κύρια κριτήριά τους θα είναι πολιτικά…». Με πολιτικά κριτήρια ψήφισαν λοιπόν οι πολίτες και έδωσαν μια μεγάλη νίκη στην κάλπη των ευρωπαϊκών εκλογών στη Νέα Δημοκρατία με διαφορά σχεδόν 10 ποσοστιαίες μονάδες από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Για την αξιολόγηση αυτού του αποτελέσματος και κυρίως για να εκτιμήσουμε εάν είναι δυνατή η όντως πολύ δύσκολη ανατροπή του στις ερχόμενες βουλευτικές εκλογές είναι πολύ χρήσιμη η σύγκρισή του με τα αποτελέσματα των πέντε τελευταίων εκλογών, εκ των οποίων η μία για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ολες είχαν γίνει σε συνθήκες Μνημονίου και άλλαξαν συθέμελα το πολιτικό σύστημα, όπως έγινε και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμα και αυτές που δεν είχαν μνημόνια.

Η σύγκριση με τις εκλογές του 2012 είναι χρήσιμη γιατί ήταν δύο εκλογές που έγιναν με χρονική απόσταση ενός μήνα όπως και οι τωρινές. Οι ευρωεκλογές του 2014 δίνουν το κύριο μέτρο σύγκρισης γιατί και σε εκείνες η βαρύτητα του εσωτερικού πολιτικού ζητήματος ήταν πολύ μεγάλη. Οι εκλογές του 2015 είναι αυτές που οδήγησαν τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, ενώ χρήσιμη είναι και η παράθεση του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος που διεξήχθη μεταξύ αυτών.

Στον Πίνακα 1 δίνονται με προσέγγιση δεκάδων χιλιάδων οι αριθμοί των ψήφων. Είναι προτιμότεροι από τα ποσοστά, γιατί είναι διαφορετική η βαρύτητα ενός ποσοστού όταν ψηφίζουν σχεδόν 6,5 εκατομμύρια πολίτες (Μάιος του 2012) έναντι των 5,5 του Σεπτεμβρίου του 2015. Αναγράφονται οι ψήφοι των δύο πρώτων κομμάτων και συγκεντρωτικά των κομμάτων που εκπροσωπήθηκαν στη Βουλή ή την Ευρωβουλή και αυτών που δεν εκπροσωπήθηκαν. Τα στοιχεία αυτά δίνονται εποπτικά και στο γράφημα, ενώ σε χωριστό πίνακα δίνονται και αναλυτικά οι ψήφοι των κομμάτων που εξέλεξαν βουλευτές. Αξίζει να προσεχθεί η αριθμητική ομοιότητα των δυο ευρωεκλογών στη συμμετοχή, τον αριθμό ψηφισάντων και το ποσοστό άκυρων και λευκών.

Η Νέα Δημοκρατία κατέγραψε μια πολύ καλή επίδοση σε σύγκριση με τις πρόσφατες εκλογές, με 570 χιλιάδες περισσότερα ψηφοδέλτια από τις ευρωεκλογές του 2014, που είναι όμως μόνο λίγο περισσότερα από αυτά του Ιουνίου του 2012. Πέτυχε δηλαδή τη μέγιστη δυνατή συσπείρωση των οπαδών της, ανακτώντας τις απώλειες που υπέστη στις εκλογές που ακολούθησαν. Μολονότι έχουν γίνει αλλαγές στη σύνθεση του εκλογικού σώματος δεν είναι λάθος να πούμε ότι χονδρικά όλοι οι Νεοδημοκράτες επέστρεψαν στην οικεία κάλπη του Ιουνίου 2012.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε 180 χιλιάδες ψηφοφόρους από τις ευρωεκλογές του 2014 και πολύ περισσότερους από τις εκλογές του 2015, αλλά συγκέντρωσε ένα εκατομμύριο τριακόσιες σαράντα χιλιάδες ψήφους, όσο δηλαδή η μέση τιμή των ψήφων των δύο εκλογών του 2012. Είναι μια πολύ ισχυρή πολιτική δύναμη που δοκιμάστηκε σε έξι εκλογές και ένα δραματικό δημοψήφισμα σε πολύ δύσκολες συνθήκες, κέρδισε τις τέσσερις και αντέχει.

Από τα κόμματα που εκπροσωπήθηκαν στη Βουλή και την Ευρωβουλή, το ΠΑΣΟΚ υπολείπεται κατά τι της εκλογικής δύναμής του 2014, ενώ το ΚΚΕ χάνει 50 χιλιάδες ψήφους. Κυρίως το ΠΑΣΟΚ με τις διάφορες μετονομασίες του (Ελιά, Δημ. Συμπαράταξη, ΚΙΝ.ΑΛΛ.) αλλά και το ΚΚΕ έχουν υποστεί πολύ μεγάλες απώλειες από το 2012. Ενα από τα σημαντικότερα και πιο ελπιδοφόρα στοιχεία των πρόσφατων ευρωεκλογών είναι η καθήλωση της Χρυσής Αυγής στο μισό της εκλογικής δύναμής της του 2014.

Τα μικρότερα νεοφυή κόμματα που εμφανίστηκαν μετά το 2012 ήταν σε μεγάλο βαθμό προσωποπαγή και δεν άντεξαν. Το ίδιο αναμένεται στο μέλλον και με την έκπληξη αυτών των εκλογών, την Ελληνική Λύση του Κ. Βελόπουλου. Μια ειδική αναφορά αξίζει το ΜέΡΑ25 του Γ. Βαρουφάκη, ο οποίος έκανε έναν προσωπικό προεκλογικό αγώνα περιγράφοντας με επαρκή, κρουστικό και ευρωπαϊκό λόγο την προβληματική κατάσταση των πραγμάτων. Ομως ο μέγιστος βολονταρισμός των προτάσεων εν αναμονή του να γίνει το DiEM25 υπαρκτό πανευρωπαϊκό μέγεθος δεν λέει τίποτα στους πολίτες που λένε στην ελληνική Αριστερά «από εσάς ζητάμε λύσεις τώρα».

Τα συμπεράσματα από τη σύγκριση των αποτελεσμάτων των περασμένων εκλογών είναι γενικώς τα εξής:

● Στις ευρωεκλογές πάντα το ποσοστό συμμετοχής είναι μικρότερο από αυτό των εθνικών και τα λευκά και άκυρα περισσότερα.

● Μεταξύ διαδοχικών εκλογών σε σύντομο χρονικό διάστημα και μεταξύ ευρωπαϊκών εκλογών και επόμενων βουλευτικών συμπιέζονται πολύ τα μικρά κόμματα και κυρίως όσα δεν εκπροσωπήθηκαν.

● Ως αποτέλεσμα της συμπίεσης ακόμα και μέσα σε ένα μήνα παρατηρούνται μετακινήσεις εκατοντάδων χιλιάδων ψηφοφόρων. Κατά 600 χιλιάδες αυξήθηκαν οι ψήφοι ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ. από τον Μάιο στον Ιούνιο του 2012. Αντίστοιχα 900 χιλιάδες ψηφοφόροι είχαν μετακινηθεί το 2000 στις κάλπες του ΠΑΣΟΚ από τις ευρωεκλογές που είχαν γίνει 10 μήνες πριν και κέρδισε οριακά τις εκλογές, αν και η Ν.Δ. είχε επίσης 600 χιλιάδες επιπλέον ψήφους.

Γυρίζει το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών της 26/5 βάσει αυτών των αριθμητικών δεδομένων; Πολύ δύσκολο, αλλά όχι αδύνατο. Εάν τα κόμματα εκτός Βουλής υποστούν τη συμπίεση που έχει αποδειχτεί στο παρελθόν και αυξηθεί η συμμετοχή σε λογικά για εθνικές εκλογές επίπεδα της τάξης του 63% προκύπτει ένας αριθμός περίπου ενός εκατομμυρίου αναποφάσιστων πολιτών που θα διεκδικηθούν από τα δυο μεγάλα κόμματα. Για να περάσει εμπρός ο ΣΥΡΙΖΑ χρειάζεται την εμπιστοσύνη των 800 χιλιάδων εξ αυτών. Θα πλησιάσει τη μέση τιμή των αποτελεσμάτων του 2015 και μολονότι η Ν.Δ. θα έχει σπάσει ρεκόρ επταετίας θα είναι δεύτερη. Η αριθμητική βάσει των μεταβολών που έχουν παρατηρηθεί από εκλογές σε εκλογές δεν αποκλείει αυτό το ενδεχόμενο, αλλά οι εκλογικές αναμετρήσεις δεν κρίνονται από την αριθμητική, αλλά από την πολιτική.

Τα πλεονεκτήματα του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι έβγαλε τη χώρα από τα μνημόνια που έφεραν οι αντίπαλοί του, άρχισε να εφαρμόζει μέτρα ανακούφισης των ασθενέστερων, αποκατέστησε όχι μόνο την οικονομική πίστη της χώρας, αλλά και την πολιτική αξιοπιστία της και έλυσε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το μακεδονικό θέμα που διέσυρε διεθνώς την Ελλάδα και εγκυμονούσε άλλους εθνικούς κινδύνους. Συμβολική αναγνώριση της διεθνούς αναγνώρισης είναι η πρόταση για Νόμπελ Ειρήνης στον Τσίπρα από σημαντικά πρόσωπα.

Τα μειονεκτήματά του είναι η κυβερνητική φθορά που προκύπτει από τις μεγάλες καθυστερήσεις στην αναδιοργάνωση του δημόσιου τομέα, αφού αυτός καθορίζει την ποιότητα της ζωής των πολιτών με την παροχή υπηρεσιών υγείας, την εκπαίδευση των νέων, την πρόληψη φυσικών καταστροφών, την αποτροπή και την επαγγελματική καταστολή της εγκληματικότητας κ.λπ. κ.λπ.

Η αντιπαραβολή των έργων και των ημερών του ΣΥΡΙΖΑ και της Ν.Δ., η προγραμματική αντιπαράθεση με επιχειρήματα και στοιχεία, η αναγνώριση των καθυστερήσεων και των ανεπαρκειών στη διακυβέρνηση και η ανάληψη συγκεκριμένων δεσμεύσεων είναι δυνατό να αλλάξει την κατάσταση και το άγριο καψόνι που έκαναν οι ψηφοφόροι στον ΣΥΡΙΖΑ να ακολουθηθεί από μια τρίτη ευκαιρία στις 7 Ιουλίου. Η επάρκεια και η πειθώ των πολιτικών στελεχών θα παίξουν καθοριστικό ρόλο.

Ανατροπή του αποτελέσματος των ευρωεκλογών είναι δυνατή βάσει των ανωτέρω αριθμητικών δεδομένων και ζητούμενη από πολιτική άποψη. Για την περιγραφή αυτής της δυνατότητας επιλέξαμε για τίτλο αυτού του σημειώματος την πασίγνωστη φράση που αποδόθηκε στον Γαλιλαίο. Τότε εξέφραζε πεποίθηση, εδώ εκφράζει ελπίδα. Ενας ενενηντάχρονος Κρητικός διατύπωσε αυτή την ελπίδα πολύ πιο εύγλωττα και με πολιτική σοφία: «Αυτές θα είναι οι “καλές” οι εκλογές και ο κόσμος θα ψηφίσει αλλιώς».

*πολιτικός μηχανικός, δρ ΕΜΠ