Οι ευρωεκλογές και ο διεθνής ρόλος της Ευρώπης

Αν διαλέξουμε δύο βασικά θέματα που κυριάρχησαν στην πολιτική ατζέντα των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αυτά είναι η μετανάστευση και η κλιματική αλλαγή. Και το πρώτο και το δεύτερο εκλαμβάνονται και αναλύονται ως νέος Αρμαγεδδών από τις δυνάμεις της άκρας Δεξιάς και της Οικολογίας αντίστοιχα.

Τόσο η Ακροδεξιά όσο και οι Πράσινοι είναι οι πολιτικές δυνάμεις που φαίνεται να ενισχύονται σοβαρά έναντι σημαντικών απωλειών των Συντηρητικών και των Σοσιαλδημοκρατών και στασιμότητας της Αριστεράς. Μεγάλο μέρος των κοινωνιών της Ε.Ε. ψήφισε λοιπόν για να αποφύγει μια καταστροφή και όχι για να υποστηρίξει ένα νέο όραμα για την ενωμένη Ευρώπη.

Στην περίπτωση της άκρας Δεξιάς και των ευρωσκεπτικιστών πετυχαίνουν να αποτρέψουν, για πρώτη φορά στα τελευταία σαράντα χρόνια, την απόλυτη πλειοψηφία των δύο ιστορικών κομμάτων (Συντηρητικών και Σοσιαλδημοκρατών) στην Ευρωβουλή. Η βασική πλατφόρμα που μοιράζονται όλα τα κόμματα της Ακροδεξιάς είναι η αντίθεσή τους στις ελίτ των Βρυξελλών και η επιθετική ρητορική εναντίον της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, η οποία, σύμφωνα με τη ρητορική αυτή, έχει αποκοπεί από τις πραγματικές ανάγκες των ευρωπαϊκών λαών και έχει συνδεθεί με τα συμφέροντα των λόμπι και σκοτεινών κοσμοπολίτικων κύκλων που ενσαρκώνονται από σκιάχτρα τύπου Σόρος.

Οι πολιτικές αυτές δυνάμεις συσκοτίζουν τα καταστροφικά αποτελέσματα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών και της πλήρους απορρύθμισης της αγοράς και της εργασίας και αποδίδουν την εξαθλίωση μεγάλων τμημάτων των ευρωπαϊκών κοινωνιών στον μετανάστη, στον πρόσφυγα και σε κάποιες νεφελώδεις ελίτ μακριά στις Βρυξέλλες. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι οι ηγεσίες αυτών των κομμάτων είχαν υποστηρίξει από διάφορες θέσεις τις σκληρές νεοφιλελεύθερες πολιτικές και την απορρύθμιση τόσο στη χώρα τους όσο και σε όλη την Ευρώπη.

Πολλοί αναλυτές συνηθίζουν να κατευνάζουν την ανησυχία από την αλματώδη αύξηση των ξενοφοβικών, ακροδεξιών δυνάμεων υποστηρίζοντας ότι η εγγενής πολυδιάσπασή τους μειώνει την αποτελεσματικότητά τους. Το επιχείρημα αυτό είναι μάλλον έωλο, μια και τίποτα δεν εμποδίζει τα κόμματα αυτά να συνεργαστούν σε συγκεκριμένα θέματα, όπως η μετανάστευση, ο προστατευτισμός και ο κοινωνικός αποκλεισμός.

Αν τώρα κάποιος βλέπει τις ευρωεκλογές από μια πρωτεύουσα της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Αφρικής θα είναι εξαιρετικά προβληματισμένος για τον παγκόσμιο ρόλο της Ευρώπης. Πολλές από τις δυνάμεις της Ακροδεξιάς διατηρούν πολύ στενές ιδεολογικές και πολιτικές σχέσεις με τη διακυβέρνηση Τραμπ αλλά και τη Ρωσία του Πούτιν και είναι βέβαιο πως θα επηρεάζουν τις πολιτικές της Ε.Ε. Για παράδειγμα, ποια θα είναι η πολιτική της Ε.Ε. για την αμερικανο-ιρανική ένταση, για την επόμενη μέρα στη Συρία, για το χάος στη Λιβύη, για την κοινωνική κινητοποίηση στην Αλγερία, για το σχέδιο Τραμπ για το Παλαιστινιακό, για την Τουρκία και κυρίως για τον εμπορικό και γεωπολιτικό ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας.

Μια Ε.Ε. η οποία θα ομφαλοσκοπεί, που θα είναι πιέζεται για ύψωση όλων και περισσότερων τειχών, μια Ε.Ε.-φρούριο, με κάποιους που θα τραβούν προς την Ουάσινγκτον και κάποιους προς τη Μόσχα είναι αδύνατο να βρει έναν νέο σημαντικό ρόλο στο παγκόσμιο σύστημα που διαμορφώνεται. Ο απομονωτισμός και η Ευρώπη «σκαντζόχοιρος» που υποστηρίζουν αυτές οι δυνάμεις μειώνουν το διεθνές γόητρο της Ευρώπης και την αποκλείουν από τη θέση του εγγυητή της διεθνούς νομιμότητας που κατείχε μέχρι σήμερα.

Στα ζητήματα που αφορούν άμεσα την Ελλάδα, ένα Ευρωκοινοβούλιο με ισχυρά εθνικιστικά και ξενοφοβικά κόμματα είναι πιθανό να οδηγήσει τις ευρω-τουρκικές σχέσεις σε νέα όξυνση που δεν συμφέρει την ελληνική εξωτερική πολιτική. Η Αθήνα δεν έχει απεμπολήσει τη στρατηγική της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας ως βασικού εργαλείου για συμμόρφωση της Αγκυρας στους διεθνείς και τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Μια νέα ένταση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα μειώσει τις πιθανότητες αυτής της προοπτικής με ανάλογη μείωση της αποτελεσματικότητας της ελληνικής στρατηγικής.

Δεύτερον, μια Ευρώπη που θα πιέζεται από τους Ορμπαν, Σαλβίνι και Λεπέν σε κατεύθυνση απομονωτισμού και συρρίκνωσης είναι πιθανό να αναβάλει για ακόμη μία φορά την ενταξιακή διαδικασία των Δυτικών Βαλκανίων αυξάνοντας την πιθανότητα αστάθειας και έκρηξης στην περιοχή αυτή. Τέλος, η επικράτηση του Σαλβίνι στην Ιταλία και η επιλογή του για στενή συνεργασία με τον Ορμπαν και τη Λεπέν δημιουργούν προβλήματα στην προσπάθεια σύμπηξης μιας αποτελεσματικής συμμαχίας του ευρωπαϊκού Νότου και για μια νέα μεσογειακή πρωτοβουλία της Ευρώπης.

* αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και υπευθύνου του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών