Στο προηγούμενο άρθρο μας αναδείξαμε την αναγκαιότητα του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, όπως διαμορφώθηκε μετά την ψήφιση του τελευταίου νομοσχεδίου του ΥΠΠΕΘ σε ό,τι αφορά την ακαδημαϊκότητα. Σε αυτή την παρέμβασή μας θα φωτίσουμε την οικονομική και την κοινωνική του διάσταση.
Παραγωγική ανασυγκρότηση και σύγχρονες εξελίξεις
Στη νέα εποχή που διαβαίνουμε, την εποχή της Βιομηχανίας 4.0, της βαθιάς μάθησης, της γεωργίας ακριβείας, του κβαντικού διαδικτύου και άλλων επαναστατικών τεχνολογιών, γίνεται αντιληπτό ότι η Ελλάδα, αν θέλει να απαλλαγεί από την οικονομική κρίση, θα πρέπει να μετατραπεί σε μια οικονομία έντασης γνώσης. Η καινοτομία και η υιοθέτηση της τεχνολογίας αιχμής στην επιχειρηματικότητα είναι το κλειδί για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Η Ελλάδα έχει ισχυρή παράδοση στην παραγωγή καλών επιστημόνων και το επόμενο βήμα είναι να καθιερωθούν δράσεις που θα επιτρέψουν την καλύτερη αξιοποίησή τους για την ανακοπή της φυγής εγκεφάλων («brain drain») και τον σταδιακό επαναπατρισμό του ανθρώπινου δυναμικού υψηλών προσόντων. Η εμπέδωση του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, η ενεργοποίηση των Πανεπιστημιακών Ερευνητικών Κέντρων που νομοθετήθηκαν τα δύο τελευταία χρόνια και η πιο στενή συνεργασία τους με τα υπάρχοντα Ερευνητικά Κέντρα, η σε βάθος χρόνου καθιέρωση του Ελληνικού Ιδρύματος Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), η μεγάλη αύξηση των κονδυλίων για την έρευνα και το πρόγραμμα «Γέφυρες Γνώσης και Συνεργασίας» αποτελούν ελπιδοφόρους δρόμους προς αυτόν τον στόχο. Η αναδιαμόρφωση του χάρτη των ΑΕΙ με τις συνέργειες ιδρυμάτων που οδηγούν σε σχηματισμούς μεγάλου μεγέθους και ισχυρής διεπιστημονικότητας, από τον Μάρτιο του 2018 έως σήμερα, είναι ο μόνος βιώσιμος δρόμος για τη διαμόρφωση ισχυρών ακαδημαϊκών πόλων που θα δώσουν την απαραίτητη ώθηση για την ενίσχυση καινοτόμων εγχειρημάτων σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Τα ίδια τα ιδρύματα θα βοηθήσουν στην ανακοπή του brain drain και στον επαναπατρισμό καλών επιστημόνων, μιας και ως πανεπιστήμια «κρίσιμης μάζας» έχουν τη δυνατότητα να αποτελέσουν πόλο έλξης για τους Ελληνες επιστήμονες της διασποράς. Ηδη γίνεται ορατή αυτή η τάση στις νέες θέσεις που προκηρύσσονται από το 2017 και μετά, ύστερα από επτά χρόνια παγώματος των διορισμών στην ανώτατη εκπαίδευση.
Ενιαίος χώρος και μεταλυκειακή εκπαίδευση
Είναι κοινά αποδεκτό ότι υφίσταται η ανάγκη στην αγορά εργασίας για τεχνίτες υψηλού επιπέδου κατάρτισης σε νέα αντικείμενα που σχετίζονται με τις συνεχώς μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας στη νέα εποχή. Η θεσμοθέτηση των διετών προγραμμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης εντός των πλαισίων των ΑΕΙ έρχεται να καλύψει αυτό το κενό. Αντίστοιχα προγράμματα λειτουργούν με μεγάλη επιτυχία σε χώρες της Ευρώπης και αποτελούν συνδετικό κρίκο των ΑΕΙ με την τοπική οικονομία, χωρίς να διακυβεύεται η ακαδημαϊκότητά τους. Αυτή την περίοδο, το ΥΠΠΕΘ είναι σε συζητήσεις με πολλά ΑΕΙ της χώρας που έχουν εκδηλώσει την επιθυμία να διοργανώσουν διετή προγράμματα από τον Σεπτέμβριο του 2019 και εξειδικεύει τις λεπτομέρειες χρηματοδότησής τους. Μέχρι σήμερα, έχει εκδηλωθεί το ενδιαφέρον οργάνωσης 60 και πλέον προγραμμάτων σε συνεργασία με την τοπική κοινωνία από 15 ΑΕΙ της χώρας σε ειδικότητες που άπτονται σημαντικών τομέων, όπου η ελληνική οικονομία επιδεικνύει σημαντική δυναμική, όπως η πληροφορική, η ενέργεια, η σύγχρονη γεωργία και κτηνοτροφία, η εφοδιαστική κ.λπ. Τα προγράμματα αυτά απευθύνονται στους απόφοιτους των ΕΠΑΛ.
Ενιαίος Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης και ιδιωτικά πανεπιστήμια
Είναι πλέον προφανές ότι, μετά την κατάργηση 14 ΤΕΙ και την απορρόφησή τους ή την αυτοδύναμη ένταξή τους στα πανεπιστήμια, παρέχεται η δυνατότητα πρόσβασης σε περίπου 450 πανεπιστημιακά τμήματα, όταν προ δύο ετών τα 190 περίπου από τα 480 τμήματα της Ανώτατης Εκπαίδευσης ανήκαν στα ΤΕΙ. Συνεπώς, οι εισακτέοι σε πανεπιστημιακά τμήματα σχεδόν θα υπερδιπλασιαστούν σε σχέση με αυτό που ίσχυε μόλις πριν από δύο χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος των μαθητών που επέλεγαν ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο της αλλοδαπής ή ένα κολέγιο της ημεδαπής, λόγω του ότι εισάγονταν σε ένα χαμηλής ζήτησης τμήμα ΤΕΙ, πλέον θα μπορούν να φοιτήσουν σε ένα τμήμα του δημόσιου πανεπιστημίου.
Συνεπώς, η μεταρρύθμιση του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, εφόσον στηριχθεί επαρκώς οικονομικά από την πολιτεία, δεν αφήνει κανένα περιθώριο για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι κατά καιρούς η αξιωματική αντιπολίτευση επαναφέρει το ζήτημα της βάσης εισαγωγής και προτείνει τον προσδιορισμό του αριθμού των εισακτέων από τα ίδια τα ιδρύματα. Είναι συγκεκαλυμμένες επιδιώξεις μείωσης του αριθμού των εισακτέων, ώστε να δημιουργηθεί η ανάγκη ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Ενιαίος Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ακροδεξιά
Εδώ να σημειωθεί και ο κοινωνικός ρόλος των πανεπιστημίων σε μία εποχή ενίσχυσης της Ακροδεξιάς. Η μείωση των εισακτέων, που ευαγγελίζεται η αξιωματική αντιπολίτευση, ενισχύει τις ανισότητες και συντείνει στην όξυνση φαινομένων περιθωριοποίησης και ακροδεξιάς δράσης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μόνοι χώροι στους οποίους δεν ενδημούν ακροδεξιά στοιχεία είναι τα πανεπιστήμια, συνεπώς η στήριξή τους, ειδικά στην περιφέρεια και σε οικονομικά αδύναμες περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, η Ηπειρος, η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη, είναι εγγύηση για την ανακοπή της επικίνδυνης ακροδεξιάς ανόδου.
*αναπλ. καθηγητής ΠΑΔΑ
**καθηγητής ΠΑΔΑ
