Μερικές φορές, όταν η εφήμερη σάτιρα επικεντρώνεται στα καυτά ζητήματα, τα μείζονα μιας οποιασδήποτε, φανταστικής χώρας, της Ελλάδας, της Ευρώπης, του κόσμου, γίνεται –υπό προϋποθέσεις που την καθιστούν επιτυχή– καίρια και συγκροτημένη μορφή ανάλυσης και κριτικής. Οταν μάλιστα εκφράζει μικρότερες ή και μεγαλύτερες, αρνητικές κατά κανόνα, διεγέρσεις και απορίες του κοινού αισθήματος, σαν αυτές που σχετίζονται με ηγεμόνες και καμαρίλες, πολιτικά κουζινομαγειρέματα και την επίδειξη ισχύος στην απεχθή μορφή της παράλογης και άδικης πολιτικής, τότε με υψηλή βεβαιότητα θα μπορούσε κάποιος να την κατατάξει, όχι στα παραπολιτικά ή στα αδέσποτα της κυριακάτικης ευφυολογίας ή της βαρεμάρας, αλλά στα σαλόνια της ολοκληρωμένης πολιτικής πραγματείας…
Αυτός ήταν ο Γιάννης Ιωάννου. Με αυτά τα σκίτσα του. Τι έδειξε; Αναρωτήθηκε «Περί της κακής διακυβέρνησης». Ρωτήθηκε ποιος είναι ο «κακός» πολιτικός. Με μια επικαιρική προβολή μποντλερικού περιγράμματος, ο κακός ήταν για τον Γιάννη ο ανάποδος του υπονοούμενου καλού, αυτός που αντιλαμβάνεται την ποταπότητά του ως γνώρισμα πολιτικής αρετής και που το βράδυ ικετεύει γονατιστός τη γυναίκα του να κλείνει τα δελτία ειδήσεων και τις δημόσιες συζητήσεις, ώστε να μην υποχωρήσουν τα τρυφερά αισθήματα που τρέφει, ένεκα της κακής γνώμης που θα σχηματίσει για το πρόσωπό του. Αυτοί οι πολιτικοί ήταν οι λατρεμένοι ήρωες του Ιωάννου. Οι δε συναντήσεις του με τους δικούς του ανθρώπους ήταν πάντα κάτι σαν αυτό που ο Κωστής Παλαμάς είχε ονομάσει «αναιδές κωμειδύλλιο του πολιτεύεσθαι».
Τα εικονοκλαστικά πολιτικά κόμικ-στριπ που δημοσίευε ο Ιωάννου θα μπορούν να εννοηθούν ως «Ημερολόγια των φαύλων» ή ως «Εγχειρίδιο πολιτικής οικονομίας» – με την παλιομοδίτικη, ουσιαστική σημασία του όρου. Και, χωρίς αμφιβολία, πίσω από τον αφηγητή του ελληνικού πολιτικού βίου βρισκόταν ένας ανατρεπτικός, κοφτερός και ρεαλιστής δημιουργός που χάριζε τις σπαρταριστές, αποδομητικές ανατομίες των στρεβλώσεων του ελληνικού πολιτικού συστήματος και των εγγενών χαρακτηριστικών της ελληνικής ψυχής. Με φόντο μια ολόκληρη χώρα, φανταστική ή πραγματική, που δύσκολα θα μπορούσε να αλλάξει, έστηνε τη δική του φανταστική πολιτική ορθοπεδική, πετύχαινε το ξήλωμα του μανδύα αλλά και της φόδρας –μιας ιδιότυπης ροπής του «σχεδιάζειν και κυβερνάν χάριν παιδιάς»– προκειμένου να δείξει τη γυμνότητα της πολιτικής ελίτ στους αψευδείς κοινωνικοπολιτικούς καθρέφτες του.
Πώς εξηγούσε, όμως, ο ίδιος τη δουλειά του; «Ενας τρόπος να ερμηνεύσω τα πράγματα είναι να τα δω μέσα από τους ανθρώπους που τα δημιουργούν. Προσπαθώ να δω τη διακυβέρνηση του τόπου με τα μάτια του ανθρώπου που την ασκεί. Να βρω μέσα σ’ αυτό το σύμβολο της εξουσίας τις ανθρώπινες αδυναμίες που φιλτράρουν τις ενέργειές του. Αλλά να δω και τον ίδιο σαν έναν πολίτη που κατατρέχεται από την ίδια του την πολιτική. Το ότι δεν γνωρίζω ούτε στο ελάχιστο τον ίδιο τον πρωθυπουργό ή το περιβάλλον του ουδόλως με εμποδίζει να φανταστώ τις πιο προσωπικές του στιγμές, τις πιο μύχιες σκέψεις του. Διότι αυτός που βλέπω, ο άνθρωπος που αναλύω, δεν είναι ο πραγματικός πρωθυπουργός, αλλά η εικόνα που μας παρουσιάζουν…». Αυτά έλεγε για τη σειρά «Δημόσιες Σχέσεις» του. «…Δεν έχω καμία τύψη, αποδίδω πράγματα που στην πραγματικότητα δεν έγιναν έτσι. Ομως… “θα μπορούσαν και να ήταν έτσι”».
Οπως καταλαβαίνετε, ο Ιωάννου κάθε Κυριακή μάς έλεγε τα ψέματά του. Αλλά τι ψέματα; Το ψέμα, έλεγε ο Βολτέρος, είναι φαύλο μόνο όταν προκαλεί ζημιά. Αντίθετα είναι μεγάλη αρετή όταν προκαλεί καλό. Κοντολογίς, για τον Ιωάννου, η συνταγή ήταν μία και αυτή θα μείνει σαν μικρή ή μεγάλη κληρονομιά του πεπερασμένου δημόσιου βίου. Αυτού που μας ευεργέτησε και μας έκανε να χαμογελάμε και να σκεφτόμαστε: «Οποιος δεν θέλει μύγες στην κρεβατοκάμαρά του δεν έχει παρά να σταματήσει να σκορπάει ζάχαρη». Καλό σου ταξίδι, Γιάννη, θα μας λείψεις.
