• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 26.6°C / 32.9°C
    1 BF
    45%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.6°C / 30.5°C
    2 BF
    34%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.0°C / 32.7°C
    3 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 28.1°C
    3 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 24.6°C
    3 BF
    41%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    29°C 27.5°C / 29.8°C
    2 BF
    38%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 27.8°C
    2 BF
    27%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 27.6°C / 32.4°C
    3 BF
    26%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 28.0°C
    2 BF
    75%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 24.9°C / 27.9°C
    2 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    28°C 27.4°C / 30.1°C
    3 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 26.2°C
    3 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 28.9°C
    0 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.5°C / 29.9°C
    3 BF
    35%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    29°C 28.5°C / 29.0°C
    1 BF
    37%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.8°C / 31.8°C
    3 BF
    63%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 26.6°C / 33.1°C
    3 BF
    32%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.3°C / 24.9°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.2°C / 30.6°C
    3 BF
    45%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    3 BF
    23%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο φετιχισμός της καινοτομίας

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η θεμελιώδης ώθηση που θέτει και διατηρεί την καπιταλιστική μηχανή σε κίνηση είναι οι ανάγκες για νέα καταναλωτικά αγαθά […] αυτή η συνεχής ανάγκη για το νέο διαρκώς διεγείρει, καταστρέφει την παλιά δομή. Ο καπιταλισμός είναι η αιώνια θύελλα της δημιουργικής καταστροφής.

Με την παραπάνω οξυδερκή διαπίστωση, ο διάσημος Αυστριακός οικονομολόγος Γιόζεφ Σουμπέτερ (1883-1950) στο βιβλίο του «Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός και Δημοκρατία» προέβλεψε ότι η καταναλωτική καινοτομία είναι η ατμομηχανή της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Ο δημόσιος διάλογος έχει κατακλυστεί τα τελευταία χρόνια από άρθρα και αναλύσεις, ειδικών και μη, ανεξαρτήτως ιδεολογικής απόχρωσης, που η κοινή τους συνισταμένη είναι η λατρεία της καινοτομίας. Η φετιχιστική λατρεία της καινοτομίας στηρίζεται σε ένα αυταπόδεικτο επιχείρημα, η καινοτομία είναι πρόοδος.

Ως εκ τούτου, το συμπέρασμα είναι σαφές και ενέχει θέση νόμου: όποιος είναι ενάντια στην καινοτομία είναι οπισθοδρομικός, εχθρός της τάσης του ανθρώπου για συνεχή εξέλιξη. Το άρθρο αυτό είναι οι σημειώσεις ενός αιρετικού του δόγματος ότι η καινοτομία είναι πρόοδος. Αν πρόοδος είναι η πεποίθηση ότι διαμέσου της καινοτομίας το αύριο είναι καλύτερο από το χθες, επειδή καταναλώνουμε περισσότερα προϊόντα που έχει προγραμματιστεί ο θάνατός τους, τότε οικοδομούμε έναν πολιτισμό των απορριμμάτων.

Η καινοτομία βέβαια προσφέρει ένα πλεονέκτημα, αυτό της εξελικτικής προσαρμογής με ευελιξία σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η μεταβολή όμως του περιβάλλοντος δεν τρέχει με την ταχύτητα του φωτός και γι’ αυτό η προσαρμογή στη μεταβολή δεν γίνεται μέσω ενός αχαλίνωτου ατομικισμού και του συνοδοιπόρου του, του εξατομικευμένου καταναλωτισμού, της άμεσης δηλαδή ικανοποίησης των επιθυμιών και απόλαυσης των ηδονών, αλλά μέσω της κτήσης και κατανάλωσης αγαθών που καλύπτουν τις βασικές μας ανάγκες και προσφέρουν την υπόσχεση της ασφάλειας, εξυπηρετούν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά μας.

Για να εξυπηρετεί όμως η παραγωγή, η κτήση και η κατανάλωση τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά μας πρέπει τα αγαθά αυτά να είναι ποιοτικά, ανθεκτικά και επισκευάσιμα. Γιατί όμως δεν σχεδιάζονται και δεν επιλέγονται σήμερα εκείνες οι καινοτομίες που επιτρέπουν μια βιώσιμη προσαρμογή του ανθρώπου στις αλλαγές του περιβάλλοντος, αλλά η καινοτομική δραστηριότητα εστιάζει στον σχεδιασμό και την παραγωγή αγαθών που έχουν αποκλειστικό στόχο την εφήμερη απόλαυση επιθυμιών και ηδονών; Γιατί οι θεσμοί, με τη σειρά τους, οι επίσημες πολιτικές ευνοούν τη χρηματοδότηση της καταναλωτικής καινοτομίας;

Το σύνολο σχεδόν της καταναλωτικής καινοτομίας σήμερα έχει στόχο την καταστροφή της μακροβιότητας των αγαθών και των υποδομών, που εκτός των άλλων ξοδεύει ανελέητα τους περιορισμένους πόρους του πλανήτη. Η καταναλωτική καινοτομία σχεδιάζεται με μοναδικό γνώμονα την προγραμματισμένη βραχυβιότητα των προϊόντων, τη συντόμευση του κύκλου ζωής τους, τον προγραμματισμένο θάνατό τους. Σήμερα τα προϊόντα κατασκευάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να περιέχουν τον προγραμματισμένο θάνατό τους είτε πρόκειται για οικιακές συσκευές είτε για κινητά τηλέφωνα, ηλεκτρονικούς υπολογιστές και αυτοκίνητα.

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας Nokia, Samsung και LG για τα κόστη αντικατάστασης και επιδιόρθωσης των εξαρτημάτων των κινητών αποκαλύφθηκε ότι στα φθηνότερα κινητά (30 ευρώ) το κόστος συντήρησης είναι ασύμφορο, είναι τριπλάσιο από το να αγοράσεις ένα άλλο μοντέλο, στα κινητά μεσαίου κόστους (100 ευρώ) τα κόστη των εξαρτημάτων είναι όσο η αγορά ενός καινούργιου, ενώ στα κινητά υψηλού κόστους (400 ευρώ) η συντήρηση και η επισκευή κοστίζει το 60% της αρχικής τιμής αγοράς.

Η σχεδιασμένη μέσω της καινοτομίας θνησιμότητα των προϊόντων είναι η συνταγή για να δημιουργείται νέα ζήτηση των προϊόντων. Η κοινωνία της απεριόριστης κατανάλωσης μέσω της καινοτομίας απαξιώνει την ανθεκτικότητα, ως χαρακτηριστικό των αγαθών, ταυτίζοντάς την με το παλιό και το ακατάλληλο, στη συνέχεια μειώνει τεχνητά το προσδόκιμο ζωής ενός προϊόντος και μέσω του μάρκετινγκ δημιουργεί μια καταναλωτική κουλτούρα που αποθεώνει το σημερινό προϊόν και αρνείται το χθεσινό. Αυτή η διαρκής ανανέωση των προϊόντων έχει ως στόχο να αισθανόμαστε συνεχώς στερημένοι, δυστυχείς, σε αναμονή για την νέα γενιά καινοτομιών, να χρειαζόμαστε πάντα περισσότερα και να μην έχουμε ποτέ αρκετά.

Η καταναλωτική καινοτομία υπονομεύει την ανθρώπινη ανάγκη για σταθερότητα και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, την παρουσιάζει ως στασιμότητα και οπισθοδρόμηση, προωθεί την ανηλεή πρωτοτυπία εις βάρος της ανθεκτικότητας. Η καινοτομία καταστρέφει συστηματικά την αιώνια σοφία των ανθρώπων και των κοινοτήτων, που θεωρούσε ότι τα γερά είναι καλύτερα και τα λίγα είναι αρκετά.

Τα διαρκή, ανθεκτικά, στέρεα και απρόσβλητα από τη φθορά του χρόνου αγαθά δίνουν στην κοινωνία ένα αίσθημα μακροπρόθεσμης αναπαραγωγής, σταθερότητας και ασφάλειας από τις ιδιοτροπίες της μοίρας. Στον αντίποδα αυτής της σοφίας για ανθεκτικά αγαθά και υποδομές, που προσφέρουν σταθερότητα και ασφάλεια, η καινοτομία εστιάζει στην εφήμερη απόλαυση επιθυμιών που γεννά με τη σειρά της την αιώνια αίσθηση του ανικανοποίητου. Είναι πρόοδος η εσπευσμένη αντικατάσταση των αγαθών, ο καταναλωτικός ατομικισμός και ηδονισμός, το κυνήγι της καινοτομίας, ο δανεισμός χρημάτων για να αγοράσουμε προϊόντα που είναι προγραμματισμένα να χαλάσουν;

* καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

[email protected]

ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλότητα
Η πιο σαγηνευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την ολέθρια επιρροή της είναι να προσκαλεί τα θύματά της (και κυρίως τα πιο ευάλωτα: νήπια, εφήβους, νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους)...
Απλότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα φαντάσματα στην μπροστινή αυλή της Ευρώπης
Η ευρωπαϊκή αντίληψη της «αειφόρου ανάπτυξης» ή της «βιωσιμότητας» δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στη μακρά ιστορία της οικολογικής λεηλασίας και της βαθιάς κοινωνικής ανισότητας στην οποία στηρίζεται η κατανάλωση...
Τα φαντάσματα στην μπροστινή αυλή της Ευρώπης
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Η ιδιοκτησία είναι κλοπή» (*)
Αυτό που μου ανήκει με κάνει αυτό που είμαι, με δημιουργεί. Είναι δηλαδή ένα φαινόμενο σημαντικής σημασίας που το νόημα της λέξης «ιδιοκτησία» διατρέχεται από μια ριζική αντίθεση: το ότι υπάρχει μια ριζική...
«Η ιδιοκτησία είναι κλοπή» (*)
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Είναι το απλό που είναι δύσκολο να γίνει» (*)
Η πιο γοητευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την επικίνδυνη επιρροή του είναι εκείνη που προσκαλεί τα θύματά του να αφεθούν στη μοίρα τους, να ακολουθήσουν τη διαδρομή της μικρότερης...
«Είναι το απλό που είναι δύσκολο να γίνει» (*)
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Ασκήσεις ακριβείας
Είναι πάντως ιδιότυπη λέξη η ακρίβεια. Αφενός έχει διττή σημασία: άλλο η ακρίβεια στο ραντεβού π.χ. και άλλο η ακρίβεια στο πετρέλαιο ξανά π.χ.
Ασκήσεις ακριβείας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ισοζύγιο της κυβερνητικής πολιτικής
Στα «δώσε» της κυβέρνησης Μητσοτάκη περιλαμβάνεται η μεταφορά πόρων προς τους επιχειρηματίες της εκπαίδευσης από τη γενναιόδωρη κ. Κεραμέως.
Το ισοζύγιο της κυβερνητικής πολιτικής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας