Η Novartis ως φερετζές ευθυνών

Σχεδόν έναν χρόνο μετά την πανηγυρική της «πρώτη» στη Βουλή των Ελλήνων, η υπόθεση της Novartis επανέρχεται, με εντελώς διαφορετικά δεδομένα: για τέσσερις ελεγχόμενους, ελλείψει στοιχείων, η υπόθεση μπαίνει στο αρχείο· για πέντε άλλους «ουδέν νεώτερον»· ενώ ένας καλείται για παροχή εξηγήσεων στη βάση μαρτυριών, χωρίς πραγματολογικά δεδομένα.

Η ιστορία είχε όλα τα τυπικά χαρακτηριστικά μιας αντιπαράθεσης γύρω από ένα σκάνδαλο: φωνές και κακό, ουσία όμως; Για να το πούμε πιο καθαρά, όποια κι αν είναι τελικά η απόφαση της Δικαιοσύνης, η Ελληνική Πολιτεία, εμείς οι Ελληνες πολίτες, έχουμε κερδίσει κάτι από αυτή την υπόθεση; Διασφαλίστηκαν τα συμφέροντά μας, θωρακίστηκε ο δημόσιος βίος, έγινε κάτι τέλος πάντων με θετικό πρόσημο; Ή παραμένουμε ευάλωτοι σε μελλοντικά σκάνδαλα και σκανδαλολογίες; Ξεκάθαρα το δεύτερο, κανένα όφελος, μόνο ζημία απορρέει από την υπόθεση και τον χειρισμό της.

Ολη η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τον τρόπο τιμολόγησης των φαρμάκων. Στην Ελλάδα τα φάρμακα πωλούνται βάσει προκαθορισμένων τιμών (καθεστώς διατίμησης) που περιλαμβάνονται σε ειδικό Δελτίο Τιμών, το οποίο καταρτίζει αρμόδια επιτροπή, λαμβάνοντας υπ’ όψιν στατιστικά στοιχεία τιμών σε άλλες χώρες και εισηγήσεις του ΕΟΦ. Στο τέλος, οι τιμές ψηφίζονται από την επιτροπή και φυσικά κατατίθενται ενστάσεις. Εάν το σύστημα πάσχει, ποια βελτιωτική πρωτοβουλία πήρε η κυβέρνηση; Καμία.

Και όλα αυτά, ενώ από το 2011 το υπουργείο Υγείας είχε θέσει σε εφαρμογή ένα νέο, εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο τιμολόγησης φαρμάκων: τους κεντρικούς ηλεκτρονικούς διαγωνισμούς. Η Επιτροπή Προμηθειών Υγείας (ΕΠΥ) είχε αναπτύξει τα κατάλληλα πληροφοριακά συστήματα, είχε κωδικοποιήσει όλα τα φαρμακευτικά προϊόντα και από το 2011 έως το 2014 είχε διεξαγάγει με πρωτοφανή επιτυχία αλλεπάλληλους ηλεκτρονικούς διαγωνισμούς φαρμάκων για το ΕΣΥ. Οι εκπτώσεις που προέκυπταν από τις διαδικασίες αυτές ξεπερνούσαν το 90% επί της προκαθορισμένης τιμής στο Δελτίο Τιμών Φαρμάκου. Στα ίδια χρόνια διενεργήθηκαν και οι πρώτοι διαγωνισμοί φαρμάκου σε επίπεδο νοσοκομειακής μονάδας, στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής (Δαφνί). Υπό την καθοδήγηση των στελεχών της ΕΠΥ οι υπογράφοντες καταφέραμε για πρώτη φορά ένα νοσοκομείο του ΕΣΥ να προμηθευτεί φάρμακα μέσω κανονικής προμηθευτικής διαδικασίας, όπως την ορίζει ο νόμος ήδη από το 2007.

Τι έκαναν όμως οι επόμενοι υπουργοί Υγείας; Δεν αδράνησαν απλώς, αλλά αντέστρεψαν και ό,τι είχε γίνει. Επί υπουργίας Κουρουμπλή, Ξανθού και Πολάκη όχι απλώς δεν διενεργήθηκε κανένας νέος διαγωνισμός, αλλά δεν ολοκληρώθηκε και κανείς από όσους εκκρεμούσαν. Η τωρινή ηγεσία του υπουργείου, αφού αχρήστευσε εκ προθέσεως το όπλο των διαγωνισμών, το έριξε στη διαπραγμάτευση «με ισχυρή θέληση και καθαρά χέρια», κάτι που οδήγησε προ εβδομάδων στην πρώτη αύξηση τιμών φαρμάκου στην Ελλάδα από το 2010.

Για όλους αυτούς, αλλά και για τον πολιτικό τους προϊ- στάμενο και την ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, υποθέσεις όπως αυτή της Novartis έχουν μία και μόνη χρησιμότητα, αυτή του φερετζέ: συγκαλύπτουν τη δική τους σαφή και καταλογιστέα ευθύνη και χρησιμοποιούνται ως προεκλογικά όπλα. Λειτουργώντας όχι ως υπουργοί Υγείας αλλά –ειδικά ο κ. Πολάκης– ως εξάγγελοι μιας υποτιθέμενης κάθαρσης κατήργησαν τους διαγωνισμούς, ενδίδοντας στο πάγιο αίτημα των φαρμακοβιομηχάνων, ειδικά των εγχώριων. Εκείνων που για προφανείς λόγους προτιμούν να μην καθορίζουν τις τιμές των προϊόντων τους με διαγωνισμούς και Ελεγκτικά Συνέδρια.

Για παροχή εξηγήσεων θα κληθεί ο ένας από τους 10 αρχικά ελεγχόμενους. Και κατά μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα –και προφανώς όχι τυχαία– σημειολογία πρόκειται για εκείνον τον υπουργό ο οποίος κατέστησε βασική πολιτική επιλογή του υπουργείου Υγείας τους κεντρικούς διαγωνισμούς φαρμάκου και τους συμπεριέλαβε στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα, προξενώντας τη μήνι φαρμακοβιομηχάνων και μέσων ενημέρωσης. Ας εξηγηθεί και ας κριθεί, όπως άλλωστε ο ίδιος δηλώνει ότι επιθυμεί, αν έτσι λειτουργεί η Δικαιοσύνη. Και εκείνοι, όμως, οι οποίοι κατήργησαν τους διαγωνισμούς πλήττοντας ατιμωρητί το δημόσιο συμφέρον θα κληθούν να δώσουν σύντομα εξηγήσεις στους πολίτες, γιατί έτσι λειτουργεί η Δημοκρατία.

*Πρώην διοικητής και αναπλ. διοικητής, αντίστοιχα, του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής (2011-2013)