Το βράδυ του Σαββάτου παρακολούθησα για έβδομη φορά, αν μετρώ σωστά, το ντοκιμαντέρ «Αγέλαστος Πέτρα», μια διαδρομή της Ελευσίνας από την αρχαιότητα μέχρι το 2000. Προβαλλόταν την ώρα που οι υπόλοιποι σταθμοί «σερβίριζαν»: ολίγη από Πανταζή, αμερικανικές παραγωγές δεκαετιών και επαναλήψεις προγραμμάτων χαμηλού κόστους.
Η αλήθεια είναι ότι κάθε φορά που έβλεπα τη βραβευμένη δουλειά του Κουτσαφτή μού γεννιούνταν διαφορετικές σκέψεις. Τη μία φορά θαύμαζα τον αρχαίο πολιτισμό και τους ανθρώπους που τον υπηρετούσαν. Την άλλη, προβληματιζόμουν με τη σύγχρονη καθημερινότητα της περιοχής. Την τρίτη, με προκάλεσε ο κοινωνικός και οικονομικός μετασχηματισμός της Ελευσίνας από γεωργική περιοχή σε βιομηχανικό κέντρο. Την τέταρτη, οι εικόνες φάνταζαν σαν ελεγεία στον θάνατο.
Την επόμενη, καθηλώθηκα από τη μυστηριακή αχλή της λατρευτικής συνέχειας από τα Ελευσίνια Μυστήρια μέχρι τον θρύλο για τον ακρωτηριασμό του ανθρώπου που γκρέμισε το ξωκλήσι του Αγ. Νικολάου.
Μια άλλη, με συνεπήρε ένας ιδιαίτερος άνθρωπος που τριγυρνούσε σε όλη την πόλη αναζητώντας πεταμένα αρχαία με τόση ζέση και τρυφεράδα που είναι πολύ αμφίβολο αν την ένιωσαν έστω και στο ελάχιστον όλοι μαζί οι υπουργοί Πολιτισμού.
Η Κυριακή, ακόμα υπό την επήρεια του ντοκιμαντέρ, ξεκίνησε με τα πρωτοσέλιδα των κυριακάτικων εφημερίδων. Χρειάστηκαν ελάχιστα λεπτά για να βρεθείς από τη μεθυστική αίσθηση, που προσφέρει η κινηματογραφική περιήγηση στον χρόνο, στην πεζή πραγματικότητα, που αποτυπωνόταν στις βουλές των επιχειρηματιών-ιδιοκτητών όπως αυτές αποκαλύπτονταν με πηχυαίους τίτλους.
Ομως επειδή οι αλήθειες που κουβαλούσε η «Αγέλαστος Πέτρα» είναι πιο βαριές από τα πρωτοσέλιδα, επέλεξα να περπατήσω πάνω στα χνάρια τους. Τα πλάνα με τα ρυτιδιασμένα πρόσωπα, τις ανθρώπινες ιστορίες, τα μάρμαρα, τα κτερίσματα, τα φουγάρα ήταν μία οπτικοποιημένη σύνοψη της ιστορίας του τόπου.
Τι θα προέκυπτε άραγε αν κάθε εικόνα μετατρεπόταν σε λέξεις και σε ιδέες; Πολλά, και ανάμεσα σε αυτά η βίβλος του πολιτικού. Γιατί τα υλικά από την… Ελευσίνα προσφέρονται για τη συγγραφή ενός εγχειριδίου πολιτικής – σαν τον «Ηγεμόνα» του Μακιαβέλι.
Αυτό που θα το έκανε να ξεχωρίζει από όλα τα υπόλοιπα θα ήταν ότι δεν θα περιείχε συμβουλές και παραινέσεις αλλά θα έθετε ερωτήματα: για το περιβάλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ανισότητα, την καθημερινότητα… Και ο κάθε υποψήφιος θα ήταν υποχρεωμένος να δώσει σαφείς και συγκεκριμένες απαντήσεις.
Αν μετά την εκλογή διαπιστωνόταν διάσταση μεταξύ λόγων και έργων, τότε η ποινή θα ήταν η αποπομπή. Ετσι, η Ελευσίνα των μαρμάρων, των φουγάρων και των προσφύγων θα πρόσφερε στους πολίτες τα εργαλεία για να αντιληφθούν τις διαφορετικές πολιτικές και την ειλικρίνεια των πολιτικών.
Φανταστείτε τώρα, που έχει ξεκινήσει η προεκλογική περίοδος, τους πολιτικούς, αντί να ρητορεύουν με στείρους μονολόγους, να ήταν υποχρεωμένοι να δώσουν απαντήσεις σε ερωτήματα που αναδύονται από την ιστορική διαδρομή της Ελευσίνας. Και η συνέπεια λόγων και έργων θα έκρινε το μέλλον τους.
Φανταστείτε τους αρχηγούς των κομμάτων να απαντούν σε ερωτήσεις όπως: Θα επέτρεπαν –όπως είχαν κάνει προηγούμενοι κυβερνήτες με τμήματα της Ιεράς Οδού– σε κάποιον «επενδυτή» να θάψει αρχαία υδραγωγεία και νεκροταφεία;
Θα δεσμεύονταν για το τι είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν σε Γερμανούς, Γάλλους και λοιπούς Ευρωπαίους στο όνομα του ευρώ και της ενιαίας αγοράς;
Θα ξεκαθάριζαν το αν είναι διατεθειμένοι να επαναλάβουν τις ίδιες μεθόδους με εκείνες που εφάρμοσαν οι προκάτοχοί τους στη βίαιη εκβιομηχάνισή της προκειμένου να επιβάλουν μεταμνημονιακές δεσμεύσεις;
Θα απαιτούσαν εγγυήσεις και από τους «επενδυτές-σωτήρες» ώστε ο τόπος, μετά την αποχώρησή τους, να μην απομείνει με «σκελετούς» και ρυπαντές;
Θα ήταν διατεθειμένοι να αποδεχθούν τη συνύπαρξη ανθρώπων με διαφορετική προέλευση και διαφορετικούς πολιτισμούς;
Θα έθεταν όρια στον τουρισμό; Δηλαδή, θα πρόσφεραν στην τουριστική βιομηχανία, ως σπονδή, την ιστορία και τις μνήμες αυτού του τόπου όπως –πριν από μισό αιώνα και βάλε– έκαναν οι προκάτοχοι στην ευρύτερη Ελευσίνα με τα διυλιστήρια του Λάτση, το τσιμεντάδικο της «ΤΙΤΑΝ», τη Χαλυβουργία των Αγγελοπουλαίων, με…;
Θα θέσουν «κόκκινες» γραμμές σε εταίρους, συμμάχους και συνεταίρους; Ή όμοια με τους πολιτικούς τους προγόνους θα τους προσφέρουν μάρμαρα, κτερίσματα και ανθρώπους για να χτιστούν διαμετακομιστικά κέντρα, αποθήκες, προβλήτες, δίκτυα μεταφορών –όπως γίνεται σήμερα στο Θριάσιο–, ξενοδοχεία, γήπεδα γκολφ, εξοχικά χωριά-καζίνο, μαρίνες, ανεμογεννήτριες;
Θα αντισταθούν στις ορδές που ήδη λεηλατούν την περιουσία των Ελλήνων; Και τι είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν για να αποκρούσουν την εισβολή;
Φυσικά, τα μάρμαρα της Ελευσίνας, τα σβηστά φουγάρα και οι άδειες δεξαμενές –κυριολεκτικά και μεταφορικά– γεννούν και άλλα, πολλά ερωτήματα, που δεν επιτρέπουν υπεκφυγές, ψέματα και δικαιολογίες, γιατί πλέον οι Ελληνες βιώνουν τα αποτελέσματά τους…
*δημοσιογράφος, συγγραφέας
