Τα σημάδια που έρχονται από παντού είναι ανησυχητικά. Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει να αντιμετωπίσει δύο μείζονος σπουδαιότητας θέματα: την αμφισβήτηση στην πράξη του Συμφώνου Σταθερότητας από την κυβέρνηση του Σαλβίνι και την προοπτική ενός Brexit χωρίς να έχει προηγηθεί μια συμφωνία μεταξύ της Ε.Ε. και της Βρετανίας. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν: η πολιτική ανασφάλεια που προκαλεί η ενδυνάμωση των λαϊκιστών στην Ευρώπη, μια πιθανή κυβερνητική αστάθεια στη Γερμανία και η αβεβαιότητα που διέπει τις σχέσεις της Ε.Ε. με τις ΗΠΑ.
Ολα αυτά είναι τα συστατικά ενός εκρηκτικού μίγματος που μπορεί να αποσταθεροποιήσει την ευρωπαϊκή οικονομία. Από την άλλη πλευρά ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ με την Κίνα μπορεί να βρίσκεται ακόμα στην αρχή, αλλά όλοι αναγνωρίζουν ότι αν κλιμακωθεί, μπορεί εύκολα να ανατρέψει όλα τα δεδομένα στην παγκόσμια οικονομία. Παράλληλα, η προοπτική να αυξηθούν τα αμερικανικά επιτόκια μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια ρευστότητα και να επιδεινώσει τους όρους δανεισμού κρατών και επιχειρήσεων.
Κοντολογίς, η τέλεια συνταγή για την καταστροφή, καθώς ο συνδυασμός όλων αυτών -ή κάποιων απ’ αυτά- μπορεί να οδηγήσει στην αποσταθεροποίηση και τον πλανήτη σε αχαρτογράφητα νερά.
Και εμείς πιο ευάλωτοι από ποτέ άλλοτε… ονειρευόμαστε. Γιατί, όπως και να το κάνουμε, το να προσδοκάς υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης σε μια οικονομία εκτεθειμένη και ανυπεράσπιστη στα καπρίτσια των ισχυρών είναι σαν τον πεινασμένο που ονειρεύεται καρβέλια.
Δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι, αν η διαφαινόμενη οικονομική κρίση δεν αποσοβηθεί, τότε η ελληνική οικονομία κινδυνεύει να επιστρέψει στις ημέρες του 2010. Και αν συμβεί αυτό, θα επιβεβαιωθούν εκείνοι που αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα του οικονομικού μοντέλου που επέβαλαν οι δανειστές και το οποίο ενστερνίστηκαν οι κυβερνήσεις των τελευταίων οκτώ χρόνων.
Η περίφημη εξωστρέφεια, δηλαδή η εξάρτηση της οικονομίας από τις εξαγωγές και τον τουρισμό, μπορεί να είναι αποδοτική σε συνθήκες ανάπτυξης, αλλά όταν η παγκόσμια οικονομία βρεθεί σε φάσεις επιβράδυνσης, μετατρέπεται στην τέλεια συνταγή καταστροφής. Η ιστορία βρίθει παραδειγμάτων που επιβεβαιώνουν την άποψη αυτή. Και η Ελλάδα του 2018 δεν μπορεί να είναι η εξαίρεση, καθώς σε όλα τα φορτία που κουβαλά έχει ακόμα ένα: τις υψηλές δαπάνες εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους, που θα πρέπει να εξυπηρετήσει με τις διεθνείς αγορές να είναι -προς το παρόν τουλάχιστον- μισόκλειστες.
Η περίφημη εξωστρέφεια λειτουργεί σαν το χρηματιστηριακό «αεροπλανάκι», καθώς αποδίδει όταν όλα πηγαίνουν πρίμα. Αν κάτι στραβώσει, τότε η συντριβή είναι αναπόφευκτη. Σήμερα, με τα δεδομένα που ισχύουν στην παγκόσμια οικονομία, η μοναδική δικλίδα που διατίθεται είναι αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν εσωτερική κατανάλωση.
Ομως, τα μνημόνια την απενεργοποίησαν. Η εσωτερική υποτίμηση, με την υπερφορολόγηση, τις δραστικές περικοπές των μισθών και το πετσόκομμα των συντάξεων που στόχευαν στην αγοραστική δύναμη κατήργησε την τελευταία γραμμή άμυνας που έχει η κάθε οικονομία για να αντισταθεί στις καταστρεπτικές δυνάμεις της κρίσης. Αν η παγκόσμια οικονομία βρεθεί πάλι σε κρίση, το πιο πιθανόν είναι η Ελλάδα να επιστρέψει στις μέρες του 2010.
Και τότε θα ανοίξει ένας νέος κύκλος εσωτερικής υποτίμησης. Οι αξίες των ελληνικών περιουσιακών στοιχείων θα υποτιμηθούν ώστε οι «επενδυτές» να διευκολυνθούν, το εργατικό κόστος θα περιοριστεί ακόμα περισσότερο, οι συντάξεις θα περικοπούν, η φορολογία των ισχυρών θα μειωθεί…
Ενα εφιαλτικό déjà vu σήμερα προβάλλει απειλητικό. Τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα όχι μόνο προσφέρονται αλλά και κάνουν τη διαχείριση της νέας κρίσης ευκολότερη πολιτικά, καθώς η όποια κυβέρνηση έχει τότε την εξουσία θα τα αξιοποιήσει ως άλλοθι.
Με απλά λόγια, έχει διαμορφωθεί το τέλειο σκηνικό για να εφαρμόσουν αυτό που προβάλλουν ως λύση ο κ. Μητσοτάκης και οι υπόλοιποι νεοφιλελεύθεροι της παρέας του. Αλλωστε δεν είναι τυχαίες οι κραυγές που έχουν ακουστεί τον τελευταίο καιρό για την ανάγκη «να τηρηθούν τα συμφωνημένα».
Και για να προλάβω κάποιους που θα ήθελαν να χαρακτηρίσουν όλα αυτά ως εμμονές ενός οπαδού του ξεπερασμένου Κέινς, θα τους πρότεινα να μελετήσουν το πιο σύγχρονο παράδειγμα: την Αργεντινή του Μάκρι.
Από τη σκοπιά αυτή, η αποτροπή της μείωσης των συντάξεων, η αύξηση του κατώτατου μισθού και οποιαδήποτε παρέμβαση στοχεύει στην ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των ασθενέστερων, ξεπερνούν τα στενά όρια των εκλογικών σκοπιμοτήτων, καθώς λειτουργούν όπως τα αναχώματα στις πλημμύρες.
Γιατί, όπως και να το κάνουμε, η εσωτερική κατανάλωση είναι η μοναδική άμυνα που διαθέτει η κάθε οικονομία για να αντιμετωπίσει μια αρνητική οικονομική συγκυρία. Το έχουμε διαπιστώσει πολλές φορές μέχρι σήμερα και τυπικό παράδειγμα είναι η Γερμανία της κυρίας Μέρκελ. Πολιτικές που ενισχύουν την εσωτερική κατανάλωση είναι πράξεις στοιχειώδους αυτοάμυνας και πρέπει να έχουν τη συνολική αποδοχή και υποστήριξη του πολιτικού κόσμου, χωρίς αστερίσκους και υποσημειώσεις.
* δημοσιογράφος, συγγραφέας
