Υπάρχει μια παλιά ελληνική συνήθεια: όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε την πραγματικότητα, αλλάζουμε το λεξιλόγιο. Δεν λέμε «ιδιωτικά πανεπιστήμια». Λέμε «μη κρατικά». Δεν λέμε «παράκαμψη του Συντάγματος». Λέμε «ερμηνεία». Δεν λέμε «ανισότητα». Λέμε «επιλογές». Δε λέμε «κάνουμε τους μαθητές συνταγματικά άνισους». Λέμε «δίνουμε νέες ευκαιρίες».
Ξέρετε τι λέω εγώ; Μπούρδες. Αυτό λέω εγώ. Και έχω γκώσει κάπου με την ακατάσχετη μπουρδολογία τους. Γιατί κάπως έτσι, μάλλον ακριβώς έτσι γράφουν την Ιστορία μας. Οχι με μελάνι. Με διορθωτικό. Και ένας γραφιάς ξέρει πολύ καλά τι σημαίνει «γράφω με διορθωτικό». Ενα πράγμα σημαίνει μόνο: δεν ξέρω να γράφω. Η Νέα Δημοκρατία, αφού επί χρόνια διακήρυττε ότι το άρθρο 16 είναι ξεπερασμένο, αφού με τρόπους που τους μάθαμε (έτσι, κ. Αδωνη;) καθοδηγούν τα ΜΜΕ στο να τους στηρίζουν (προχθές μεγάλη εφημερίδα έγραψε πως το εν λόγω άρθρο είναι «θεσμικό απολίθωμα»!), αποφάσισε τελικά να μην περιμένει την αναθεώρησή του. Βρήκε έναν… πλαϊνό δρόμο. Ενα νομικό διαδρομάκι που, όσο κι αν απασχολήσει για χρόνια δικαστήρια και συνταγματολόγους, πολιτικά λέει κάτι πολύ απλό: αν το Σύνταγμα σε δυσκολεύει, προσπέρασέ το.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο θεσμικό. Είναι βαθιά κοινωνικό. Γιατί η κυβέρνηση επέλεξε να μιλήσει για «ευκαιρίες», λες και οι ευκαιρίες φυτρώνουν στα σκέλια μας και όχι στα μυαλά μας. Και ερωτώ: Σαν έρχεται Σεπτέμβρης κι ανοίγουν τα σχολειά, ξεκινούν όλα τα παιδιά από την ίδια αφετηρία; Ολα έχουν την πολυτέλεια των ιδιαίτερων μαθημάτων, του να δουν θέατρο, να πάνε σε μουσεία, να ταξιδέψουν; Μήπως υπάρχουν οικογένειες που μετράνε το ρεύμα μέχρι το τέλος του μήνα και μαθητές που δεν έχουν καν γραφείο να διαβάσουν; Και κάπου εδώ έρχεται ο Πιερ Μπουρντιέ να χαλάσει το παραμύθι. Γάλλος φιλόσοφος, σύγχρονος μα πεθαμένος πλέον, έλεγε ότι το σχολείο δεν αξιολογεί απλώς την προσπάθεια. Επιβραβεύει και το πολιτισμικό κεφάλαιο που ένα παιδί κληρονομεί από το σπίτι του. Δηλαδή παρουσιάζει ως «αξία» εκείνο που είναι ήδη κοινωνικό προνόμιο. Η αξιολόγηση μοιάζει ουδέτερη, αλλά δεν ξεκινά ποτέ από ουδέτερο έδαφος. Κοινώς, δεν εκκινούν όλοι οι μαθητές από την ίδια αφετηρία. Αν αυτό ισχύει μέσα στο ίδιο δημόσιο σχολείο, τι γίνεται όταν προσθέτεις και μια αγορά ιδιωτικών πανεπιστημίων, που δεν θέλει καν ν’ αγγίξει για τα καλά η Αριστερά (τ’ ακούσαμε κι αυτό!); Αν είναι έτσι, τότε η συνταγματική ισότητα αρχίζει να μοιάζει μ’ εκείνα τα χαρτάκια στα ασανσέρ: «Εκτός λειτουργίας μέχρι νεωτέρας». Κι όταν λέμε «νεωτέρας», εννοούμε «πρώτα θα βρομογεράσεις και μετά θα δούμε τι θα σε κάνουμε, μικρούλι μου». Η ειρωνεία είναι ότι η κουβέντα Δεξιάς-Αριστεράς παρουσιάζεται ως μάχη ανάμεσα στην πρόοδο και την οπισθοδρόμηση.
Λες και η κοινωνική ισότητα είναι ντεμοντέ. Λες και το να εφαρμόζεις το Σύνταγμα είναι μια γραφική εμμονή. Λες και τα πανεπιστήμια δεν αποτελούν κοινωνικό δικαίωμα, αλλά ακόμη μία «αγορά», εκπαιδευτική αυτή τη φορά. Η αλήθεια είναι πιο πεζή, σόρι κιόλας: Κάθε φορά που μετατρέπεις ένα δικαίωμα σε εμπόρευμα, δεν δημιουργείς περισσότερη ελευθερία. Δημιουργείς περισσότερους πελάτες. Τουτέστιν, περισσότερα χαϊβάνια. Και κάπως έτσι, το ελληνικό όνειρο αλλάζει μορφή. Δεν είναι πια να περάσεις στο πανεπιστήμιο. Είναι να αντέχει ο τραπεζικός λογαριασμός μέχρι την εγγραφή.
Και κάπως έτσι, το Σύνταγμα, αν μπορούσε να μιλήσει, μάλλον θα ζητούσε αναπληρωτή, φωνάζοντας ΑΕΡΑΑΑ!
