Ηταν όνειρο. Απροσδόκητο αλλά ζωντανό. Το ηλεκτρικό ρολόι αναβόσβηνε. Προφανώς έπεσε το ρεύμα λόγω… χειμώνα. Εξω από τις γρίλιες, σκοτάδι. Προσπάθησε να κοιμηθεί. Μάταια.
Οι εικόνες διαδέχονταν η μία την άλλη σαν τις διαφάνειες του view master. Βρίσκονταν, λέει, στην κορυφή πάνω από το Στενό – μία στενή θαλάσσια λωρίδα με έναν φάρο του 1903 πάνω σε ξέρα. Κάτω, 100, 200, 300 στρέμματα, ζωσμένα με τείχη. Νότια, έξω από το τείχος, ένας δρόμος χωμάτινος για να επικοινωνεί το νησί με το Στενό. Πίσω από τα τείχη, σπίτια. Μονόπατα, δίπατα και πολυκατοικίες. Γκαζόν και πισίνες. Λευκά. Ενα παράξενο λευκό. Δεν ήταν σαν του χωριού, διάφανο, εκθαμβωτικό και οικείο. Το δικό τους ήταν καχεκτικό, γαριασμένο.
Βορειότερα, με πλευρά στη θάλασσα, μεγάλα κουτιά: εμπορικό κέντρο, καζίνο… Στον φάρο, το «Σπίτι της Χαράς». Εχει πλάκα να κάνουν τον φάρο μπουρδέλο, μονολόγησε. Μποστάνια, στάβλοι. Πάρκα. Πού στο διάβολο βρήκαν το νερό; Πλατείες, δρόμοι, λιμάνι με γιοτ. Βόρεια μια ασφάλτινη λωρίδα και προβολείς. Αεροδρόμιο. Πώς θα παλέψουν με τον βοριά; Εκατοντάδες άνθρωποι όρθιοι δίπλα στα ελικόπτερα. Μια μεταλλική φωνή των μεγαφώνων διαπέρασε τα τύμπανά του:
«Εξοχότατε, αυτό το τουριστικό χωριό, που θα φιλοξενήσει χιλιάδες ανθρώπους από όλο τον κόσμο προσφέροντάς τους ξεκούραση, χαλάρωση και χαρά, δεν θα μπορούσε να απλώνεται εδώ χωρίς την έμπρακτη στήριξή σας. Ο νεωτερισμός και η προσήλωσή σας με αποφασιστικότητα και τόλμη στις μεταρρυθμίσεις επέτρεψαν τον γάμο της τεχνογνωσίας της “WLT”, του μεγαλύτερου τουριστικού ομίλου στον κόσμο, με τον δυναμισμό της “DREAM”, της ομάδας των επενδυτών με στόχο την ανάπτυξη.
»Το αποτέλεσμα βρίσκεται σήμερα μπροστά σας αλλά και στη Νέα Υόρκη, όπου νέοι επενδυτές θέλουν να χρηματοδοτήσουν ανάλογες επενδύσεις. Αποδείξατε ότι ολοκληρωμένη τουριστική ανάπτυξη μπορεί να υπάρξει παντού. Οι δρόμοι της ανάπτυξης και της ευημερίας σε τοπικό και εθνικό επίπεδο είναι πλέον ανοιχτοί…».
Πήγε στην κουζίνα, έριξε ξύλα στη σόμπα και έστριψε το πρώτο τσιγάρο.
Οπως πάνε θα μετατρέψουν το Δρακονήσι σε resort για κοιλαράδες Γερμανούς, σκέφτηκε. Αναλογίστηκε ότι αυτά που έλεγαν χθες στη Χώρα για τον τουρισμό μεγάλης κλίμακας σε μικρές κοινωνίες μπορεί να είναι σωστά. Εψαξε για τις ομιλίες και άρχισε το διάβασμα:
«…Ο τουρισμός δεν είναι καλός ή κακός. Δεν είναι θεωρία που την αποδεχόμαστε ή την απορρίπτουμε. Είναι οικονομική δραστηριότητα και σαν τέτοια κρίνεται. Αν αποδέχεται την ισορροπία τού χθες με το σήμερα με στόχο το αύριο, τότε έχει θετικά αποτελέσματα. Αν όμως είναι βέβηλος και ανατρεπτικός, τότε θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με προβληματισμό, αφού αν αφεθεί ανεξέλεγκτος γίνεται ασεβής. Στην Ισπανία, οι εξοχικές κατοικίες κατέστρεψαν περιβάλλον και οικονομία. Στη Βαρκελώνη εξεγείρονται, ενώ στη Λισσαβόνα και στις Δαλματικές ακτές οι ντόπιοι εξορίζονται.
Γι’ αυτό χρειάζονται κανόνες και πλαίσιο. Η πολιτεία λοιπόν πρέπει να έχει ένα σαφές πλαίσιο παραδοχών και κανόνων για την ίδια και τους εμπλεκόμενους. Εναν ΚΟΚ για τον τουρισμό. Για παράδειγμα, είναι δυνατόν να επιδιώκει να προσελκύσει χιλιάδες ανθρώπους και να μην εξασφαλίζει υπηρεσίες υγείας και μεταφοράς; Αποδέχεται τον κίνδυνο οι τοπικές οικονομίες να είναι πλήρως εξαρτώμενες από τον τουρισμό ή επιθυμεί να υπάρχουν άλλες συμπληρωματικές δραστηριότητες;
Ποιος θα το αποφασίσει; Με ποιες διαδικασίες; Θα ερωτηθούν οι τοπικές κοινωνίες; Ερωτήματα κρίσιμα, αφού ο τουρισμός μπορεί να γίνει αδηφάγος.
Το κενό μεταξύ της ελευθερίας και της απαγόρευσης είναι χαώδες. Γι’ αυτό πρέπει να παρεμβαίνει η πολιτεία: προτρέποντας, παροτρύνοντας, καθοδηγώντας, προβλέποντας, βάζοντας όρια…
Η σχέση τουρισμού-γεωργίας είναι ενδεικτική. Τα περισσότερα θέρετρα πριν αφεθούν στην τουριστική… αξιοποίηση είχαν πλούσια γεωργική ιστορία. Σήμερα, η γεωργία έχει εγκαταλειφθεί. Διάλειμμα ή τίτλοι τέλους; Αυτό θα εξαρτηθεί από το αν θα παραμείνουν ανοιχτοί οι δρόμοι της επιστροφής ή αν η πολιτεία αδιαφορήσει. Γεωργία χωρίς σπόρους; Ο σπόρος κουβαλά ζωή και γνώση. Πρέπει να προστατευθεί: τράπεζα σπόρων, κατοχύρωση ποικιλιών…
Για την τεχνογνωσία των παλιών μια “τράπεζα γνώσεων”.
Και με τη γη; Χωροταξικός σχεδιασμός. Ιδιωτική πολεοδόμηση: Πού σταματά; Και με τη διαχείριση της δημόσιας γης; Θα προβλεφθούν προϋποθέσεις με βάση τη χρήση ή μοναδικό κριτήριο θα είναι το τίμημα; Πόσες εξοχικές κατοικίες μπορεί να σηκώσει ένας τόπος; Ποιος και με ποιες διαδικασίες θα το κρίνει;
Ερωτήματα που αναφύονται σε κάθε τόπο με τουριστική ταυτότητα. Και το ζητούμενο είναι αν απαντηθούν, από ποιους και με ποιες διαδικασίες. Οι δανειστές κατάφεραν με τη βία να έχουν το μονοπώλιο στις απαντήσεις. Θα διατηρηθεί; Θα ανατραπεί; Πώς θα γίνει αυτό; Οπως και να το κάνουμε, η ελευθερία της επιλογής είναι η Δημοκρατία…».
* δημοσιογράφος, συγγραφέας
