Με τη χρήση του επιτελεστικού λόγου (performative speech, στα αγγλικά) προσπαθούμε με τα λόγια να διαμορφώσουμε μια πραγματικότητα κατά πώς θα την επιθυμούσαμε, δηλαδή να μεταβάλουμε μια κοινωνική πραγματικότητα σύμφωνα με τη βούλησή μας.
Προσπαθούμε δηλαδή να πραγματοποιήσουμε το ποθούμενο με τα λόγια. Μια τέτοια κατάσταση πραγμάτων ταιριάζει σε έναν κόσμο που, βλέποντας να διαψεύδονται οι προσδοκίες του, προσπαθεί να διαμορφώσει μια πραγματικότητα όπως ακριβώς θα την επιθυμούσε.
Αυτή η κατάσταση πραγμάτων έχει περιγραφεί στη φιλοσοφία αλλά και στη γλωσσολογία. Το βασικό αλλά πάντοτε επίκαιρο βιβλίο για το θέμα είναι το «Πώς να κάνετε πράγματα με τις λέξεις» του Αγγλου φιλοσόφου Οστεν (J.L.Austin «How to do things with Words» Oxford, At the Clarendon Press 1962, ελληνική μετάφραση Εκδόσεις Εστία, Αθήνα 2003).
Μια τέτοια κατάσταση πραγμάτων έχει άμεση σχέση με την προπαγάνδα, τη διαφήμιση και αρκετές άλλες, πάντοτε επίκαιρες, όψεις των σημερινών κοινωνιών της Δύσης. Και μοιάζει αρκετά με αυτό που λέμε «ευσεβής πόθος» (wishful thinking, στα αγγλικά).
Τα παραδείγματα αφθονούν. Για παράδειγμα, στις δημο(σ)κοπήσεις διαβάζουμε για τη διαφορά του κόμματος Α από το κόμμα Β.
Αλλά λίγο παρακάτω βλέπουμε ότι οι αναποφάσιστοι στο δείγμα ξεπερνάνε το 20% ή το 25%, πράγμα που σημαίνει ότι αυτά τα αποτελέσματα αφορούν μόνο το 75% ή το 80% αυτών που ρωτήθηκαν, δηλαδή του δείγματος της δημο(σ)κόπησης, και κατά συνέπεια όχι το 100%, που σημαίνει πως η συγκεκριμένη δημο(σ)κόπηση δεν αφορά το 100% όσων ρωτήθηκαν, αλλά και ότι κάποιοι, πολύ συγκεκριμένοι, θέλουν να μας πείσουν ότι αφορά το 100% όσων ρωτήθηκαν, στον βαθμό που στις περισσότερες περιπτώσεις ΔΕΝ αναφέρουν τους αναποφάσιστους ή τους «ξεχνούν».
Η οικονομική θεωρία του νεοφιλελευθερισμού είναι βασισμένη στην «κατάσταση ισορροπίας» (equilibrium, στα αγγλικά). Μεγάλοι οικονομολόγοι διαπίστωσαν ότι η κατάσταση ισορροπίας σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αποτελέσει γενική αρχή, ούτως ώστε να συναχθούν ευρύτερα εμπειρικά αποτελέσματα που θα ισχυροποιήσουν τη θεωρία. Αρκετοί μιλάνε για αυτή τη συγκεκριμένη θεωρία σαν «σκουπιδο-οικονομία» (junk economics, στα αγγλικά) που έχει διαμορφωθεί για ξεκάθαρα πολιτικούς λόγους, ενδυναμώνοντας τη διαρκή λιτότητα.
Μια άλλη, αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνη τάση είναι να συνηθίσουν τα ακροατήρια να δέχονται το οτιδήποτε χωρίς καμία αναφορά σε σοβαρές ενδείξεις και αποδείξεις. «Από ανώνυμες πηγές ανακοινώνεται ότι…» ή σαν αυτό που ανακοινώθηκε στις ΗΠΑ ότι «17 μυστικές υπηρεσίες ανακοινώνουν ότι…», που μετά από έρευνες βρέθηκαν μόνο δύο.
Τελευταίο είναι οι «διορθώσεις» των λεγομένων διαφόρων πολιτικών. Που ισχυρίζονται ότι «μεταφέρθηκαν εσφαλμένα… οι δηλώσεις από τους δημοσιογράφους».
