• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.2°C / 33.0°C
    4 BF
    13%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 31.0°C / 33.8°C
    3 BF
    45%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    34°C 34.0°C / 36.5°C
    3 BF
    35%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 30.9°C / 32.9°C
    2 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    4 BF
    25%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.7°C / 36.2°C
    2 BF
    32%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    32°C 30.1°C / 32.6°C
    3 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.5°C / 33.5°C
    3 BF
    20%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 31.0°C
    4 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.5°C / 28.9°C
    4 BF
    45%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.1°C / 27.4°C
    5 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 27.9°C
    2 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    3 BF
    49%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.3°C / 32.9°C
    4 BF
    31%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.1°C / 32.2°C
    3 BF
    23%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.8°C / 29.8°C
    4 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.1°C / 32.0°C
    4 BF
    10%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.3°C / 29.4°C
    3 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    34°C 27.8°C / 34.4°C
    4 BF
    37%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    1 BF
    44%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ευφυής αντιμετώπιση της ερημοποίησης και βιο-οικονομία

  • A-
  • A+

Για την φετινή Παγκόσμια Ημέρα για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης, η Γραμματεία της Διεθνούς Σύμβασης για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (ΔΣΚΕ) διακηρύττει «η γη έχει αληθινή αξία, επενδύστε σ’ αυτήν» και καλεί παραγωγούς, καταναλωτές και πολιτικούς να κάνουν ‘έξυπνες’ επενδύσεις στη γη που συμβάλλουν στην αειφορική διαχείριση της.

Δηλαδή, προστατεύουν τους έγγειους πόρους – έδαφος, νερό, βιοποικιλότητα – και αποδίδουν τοπικά και υπερ-τοπικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη, εξασφαλίζοντας την βιολογική και οικονομική παραγωγικότητα της γης, ή αλλιώς, προστατεύοντας την από υποβάθμιση (στόχος: μηδενική υποβάθμιση) και ερημοποίηση.

Η αειφορική διαχείριση της γης είναι βασικός πυλώνας της βιο-οικονομίας, του αναπτυξιακού στόχου που η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες στον κόσμο προωθούν τα τελευταία χρόνια ως απόκριση σωρεία κινδύνων: εξαντλούμενοι ορυκτοί και άλλοι πεπερασμένοι φυσικοί πόροι, αυξανόμενος παγκόσμιος πληθυσμός, μειούμενη παραγωγική γη (λόγω αστικοποίησης κυρίως), επισιτιστική ανασφάλεια, κλιματική αλλαγή, φυσικοί και τεχνολογικοί κίνδυνοι.

Ορίζεται ως η παραγωγή ή/και η χρήση ανανεώσιμων (χερσαίων και θαλάσσιων) βιολογικών πόρων και η μετατροπή τους, καθώς και των αποβλήτων τους, σε τροφή, ζωοτροφές, βιογενή προϊόντα και βιο-ενέργεια (1). Η βιο-οικονομία είναι μονόδρομος για την αειφόρο ανάπτυξη.

Ο στόχος και η άμεση (αν και πολύπλοκη) σχέση της αειφορικής διαχείρισης της γης με τη βιο-οικονομία, αφενός, καθιστά επιτακτικότερη τη στενή και διαρκή σύνδεση αναπτυξιακού και χωρικού σχεδιασμού ιδιαίτερα στις περιοχές υψηλού κινδύνου ερημοποίησης και, αφετέρου, προδιαγράφει το προφίλ των ‘έξυπνων’ επενδύσεων σε γη. Πως ‘βαθμολογείται’ σ’ αυτό το ‘τεστ ευφυίας’ η Ελλάδα και συγκεκριμένα η Κρήτη, μια περιοχή υψηλού κινδύνου ερημοποίησης ιδιαίτερα υπό τις τρέχουσες δυσμενείς κλιματικές συνθήκες και έντονες αναπτυξιακές πιέσεις;

Στην Κρήτη, που το 2018 βιώνει τη χειρότερη χρονιά ανομβρίας των τελευταίων 40 χρόνων, επικρατεί αναπτυξιακός οργασμός. Το νησί ‘βουλιάζει’ από τουρίστες, κατασκευάζονται πολυτελή ξενοδοχεία και παραθεριστικά συγκροτήματα, προγραμματίζονται μεγάλα έργα ΑΠΕ (αιολικά, φωτοβολταϊκά, υβριδικά, γεωθερμικά) και φράγματα, το αεροδρόμιο στο Καστέλλι, μια από τις πιο εύφορες περιοχές της (που δεν έχει πολλές πλέον) προχωρά. Για τη ζήτηση πόρων που όλες αυτές οι επενδύσεις στη γη συνεπάγονται και την κατάσταση των υδάτων, του εδάφους και της βιοποικιλότητας της επικρατεί σιγή ιχθύος… για να μη μετριαστεί η (τεχνοκρατική) αισιοδοξία.

Η ανομβρία έρχεται να την ταράξει αλλά, πρώτον, στοχοποιείται η γεωργία για την υπερβολική και μη ορθολογική χρήση νερού (εν μέρει δικαιολογημένα) και αποσιωπούνται ο τουρισμός πολυτελείας και η παραθεριστική κατοικία (με πισίνες) … Και, δεύτερον, γίνονται προτάσεις για, σχεδόν αποκλειστικά τεχνικής φύσης (υδραυλικά έργα, αφαλάτωση), ‘μέτρα’ που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ και αποσιωπούνται οι επιπτώσεις και η αποτελεσματικότητα τους.

Πως συνδέεται ο αναπτυξιακός με τον χωρικό σχεδιασμό της Κρήτης; Το Χωροταξικό Σχέδιο Κρήτης (2017) ρίχνει το κύριο βάρος στη χωροθέτηση του τουρισμού, των ΑΠΕ και άλλων μεγάλων τεχνικών έργων και δευτερευόντως στη γεωργία (2). Η ερημοποίηση, και η εναρμόνιση του Χωροταξικού με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης, αναφέρεται σύντομα και τυπικά στα πλαίσια μέτρων προστασίας υδατικών και εδαφικών πόρων και όχι σαν βασικό κριτήριο χωροθέτησης αναπτυξιακών έργων. Το Διαχειριστικό Σχέδιο του Υδατικού Διαμερίσματος Κρήτης (ΔΣΥΔΚ) και η πρόσφατη (8/6/2018) πρόταση του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ) δεν αναφέρουν (ούτε αναλύουν) την άμεση σχέση τους με το Χωροταξικό Σχέδιο.

Κοινά χαρακτηριστικά του Χωροταξικού και του ΔΣΥΔΚ είναι ότι (α) το αναπτυξιακό πρότυπο και η (αυξανόμενη) ζήτηση για πόρους που συνεπάγεται δεν αμφισβητούνται, (β) δεν αναφέρουν ποσοτικά όρια ούτε της ζήτησης (πόσους τουρίστες/παραθεριστές αντέχει η Κρήτη; πόση ενέργεια μπορεί να παραχθεί;) ούτε της προσφοράς (αποθέματα/διαθέσιμα) υδατικών και εδαφικών πόρων, (γ) δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε τη μελλοντική αβεβαιότητα της ζήτησης αλλά, κυρίως, ούτε της προσφοράς πόρων μέσω ανάλυσης εναλλακτικών μελλοντικών σεναρίων (πάγια πρακτική του χωρικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού).

Πόσο ‘έξυπνες’ είναι οι προγραμματιζόμενες επενδύσεις στη γη της Κρήτης; Με βάση τα παραπάνω, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ένδειξη ότι οι ενεργές και προγραμματιζόμενες αναπτυξιακές δράσεις μεγάλης κλίμακας κινούνται στην κατεύθυνση της αειφορικής διαχείρισης της γης και μέσα στο ουσιαστικό πνεύμα του στόχου της βιο-οικονομίας. Αντίθετα, οι σοβαρές επιπτώσεις τους που ήδη έχουν εκδηλωθεί (φράγματα έχουν αδειάσει, περιοχές έχουν διαβρωθεί) δείχνουν ότι η ‘ανάπτυξη’ της Κρήτης κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση χωρίς όρια και φραγμούς εκθέτοντας περισσότερο τους πεπερασμένους και ευαίσθητους πόρους της στον κίνδυνο της ερημοποίησης και όχι μόνο (3).

Στην Ελλάδα του τέλους της δεκαετίας της ερημοποίησης (2010-2020), το φαινόμενο έχει υποβαθμιστεί στο επίσημο, θεσμικό επίπεδο της χώρας. Απουσιάζουν η εκπροσώπηση στα θεσμικά όργανα/μέσα της ΔΣΚΕ, η μέριμνα προορατικής διαμόρφωσης και εφαρμογής πολιτικής και η ουσιαστική υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ερημοποίηση. Η σύνδεση αναπτυξιακού και χωρικού σχεδιασμού είναι επιλεκτική, όπως και η έλλειψη συντονισμού πολιτικών και σχεδίων, και αφήνουν περισσότερο του επιθυμητού χώρο ευελιξίας για την εφαρμογή … ‘εναλλακτικών’ τρόπων σχεδιασμού που δεν συνάδουν με τον στόχο της βιο-οικονομίας.

Οι παραγωγοί και οι καταναλωτές έχουν μεγάλα κενά παιδείας και πλημμελή έως ανύπαρκτη ενημέρωση και γνώση για το φαινόμενο και τις εναλλακτικές ‘έξυπνων’ επενδύσεων στη γη. Αντίθετα, βομβαρδίζονται ανελέητα καθημερινά από αποπροσανατολιστικές εκπομπές (επιβίωσης!) και πληροφόρηση που δεν ευνοούν την διαμόρφωση κοινωνίας ευφυών πολιτών που διεκδικούν τα δικαιώματα τους για τα ‘κοινά’ – γη, έδαφος, νερό, βιοποικιλότητα – (που ιδιωτικοποιούνται ταχύτατα) και που μεριμνούν για την αειφορική διαχείριση τους.

Η ευφυής αντιμετώπιση της ερημοποίησης και η επίτευξη του στόχου της βιο-οικονομίας, εν μέσω δυσμενών συνθηκών και περιστάσεων, πέραν της έξυπνης τεχνολογίας και των ευφυών επιχειρήσεων, απαιτούν ευφυείς πολίτες, ικανούς να παίρνουν προσωπικές και συλλογικές αποφάσεις με φρόνηση όπως δίδαξε ο Αριστοτέλης και συμβουλεύουν οι επιστήμονες που υιοθέτησαν τις διδαχές του (4). Μόνο έτσι κερδίζεται το στοίχημα της βιο-οικονομίας και μειώνεται η τρωτότητα στους μελλοντικούς κινδύνους ένας από τους οποίους είναι η ερημοποίηση.

ΠΗΓΕΣ

  1. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2012) Innovating for Sustainable Growth - A Bioeconomy for Europe. https://ec.europa.eu/research/bioeconomy/pdf/official-strategy_en.pdf

  2. Μπριασούλη, Ε. (2017) Νέο Χωροταξικό Κρήτης: Η πρόκληση της διακυβέρνησης, Εφημερίδα των Συντακτών, 12 Δεκεμβρίου, 2017.

  3. Ας υπενθυμίσουμε εδώ τις πρόσφατες αποφάσεις και προσπάθειες πολλών προορισμών του εξωτερικού (Βενετία, Βαρκελώνη, Άμστερνταμ) αλλά και της Ελλάδας (Σαντορίνη) να θέσουν όρια στην τουριστική ανάπτυξη τους.

  4. Ο καθηγητής της Οξφόρδης Bent Flyvbjerg είναι κύριος εκπρόσωπος της εφαρμογής της Αριστοτελικής φρόνησης στον έμφρονα σχεδιασμό (phronetic planning).

Δείτε επίσης: Ε. Μπριασούλη (2015) 10 Κείμενα για την Ερημοποίηση. (https://geography.aegean.gr/files/CVs/briassouli_10_essays.pdf)

* Ελένη Καπετανάκη-Μπριασούλη, Καθηγήτρια, Τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

[email protected]

  

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέσσερα χρόνια στασιμότητας στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης
Το εμβληματικό έργο της επέκτασης του έκτου προβλήτα καρκινοβατεί, καθώς δεν έχει αναδειχθεί ούτε ο ανάδοχος του έργου, τα έργα αποκατάστασης του κτιρίου του επιβατικού σταθμού παρατάθηκαν για το 2025, ενώ δεν...
Τέσσερα χρόνια στασιμότητας στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το 2021 τελειώνει και η «ανάπτυξη» εξακολουθεί να καταστρέφει τον πλανήτη
Η κλιματική κρίση είναι παρούσα επειδή η καταστροφή του περιβάλλοντος είναι απαραίτητη για την καπιταλιστική οικονομική ανάπτυξη. Το ένα δεν μπορεί να συμβεί χωρίς το άλλο.
Το 2021 τελειώνει και η «ανάπτυξη» εξακολουθεί να καταστρέφει τον πλανήτη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οικονομικές προσδοκίες και πραγματικότητα
Aν τη στιγμή που κατατίθενται προτάσεις για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι συνέπειες των ανατιμήσεων, η ανισορροπία που θα προκύψει θα λειτουργήσει ανασταλτικά...
Οικονομικές προσδοκίες και πραγματικότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι χρυσοκάνθαροι της κλιματικής αλλαγής
Στις επόμενες δεκαετίες θα ανοίξει μια αγορά «μετάβασης» εκατοντάδων τρισεκατομμυρίων από την οποία οι τραπεζίτες, οι «επενδυτές» και οι πολυεθνικές των κατασκευών θα αποκομίσουν κέρδη που θα ζήλευε κι ο......
Οι χρυσοκάνθαροι της κλιματικής αλλαγής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανθεκτικές υποδομές κράτους και ανάπτυξη
Το τρέχον οικονομικό έτος φαίνεται ότι θα επιτύχουμε ισχυρή ανάπτυξη έως 4,5-5% ΑΕΠ. Σημαντική θα είναι η συμβολή του τουρισμού. Η κατανάλωση επίσης κινείται ικανοποιητικά, ενώ ένας άλλος κλάδος ο οποίος...
Ανθεκτικές υποδομές κράτους και ανάπτυξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σχέδιο «Ελλάδα 2.0»: Είναι αυτή η Ελλάδα που θέλουν οι Έλληνες;
Αν δεν χαλαρώσουν τα κριτήρια οι Ευρωπαίοι, πάνω από τα μισά κονδύλια θα χαθούν ή θα μοιράζονται από το παράθυρο, όπως έγινε με το τρέχον δημοσιονομικό ΕΣΠΑ.
Σχέδιο «Ελλάδα 2.0»: Είναι αυτή η Ελλάδα που θέλουν οι Έλληνες;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας