H έννοια της συνοχής μέσα σε περιβάλλοντα αντιθέσεων και συγκρούσεων

«Το να έχεις ρίζες είναι, ίσως, η πιο σημαντική και η πιο παραγνωρισμένη ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής» (Σιμόν Βέιλ)

Tο πιο σύνηθες φαινόμενο των καιρών είναι να επικρατούν τα περιβλήματα, να στεκόμαστε στο προφανές και να αποφεύγουμε την εμβάθυνση. Σου λέει «μιλάνε μόνα τους τα πράγματα», και επομένως «δεν χρειάζεται να τα σκαλίζουμε παραπέρα». Από την άλλη πλευρά, αναπτύσσεται εξίσου και το φαινόμενο εκεί που δεν υπάρχουν συνέπειες, εκεί που δεν βγαίνει ουσία και κάτι το χρηστικό, να το «χτυπάμε το πράγμα» όπως το χταπόδι στα βράχια. Μέχρι τελικής εξαντλήσεως…

Ο σύγχρονος νεοελληνικός (μικρό)κοσμος δεν έχει πείσει πως μπορεί να τηρήσει τις σωστές δοσολογίες ανάμεσα στα διάφορα αντιθετικά που υπάρχουν, ούτε πως έχει καμία διάθεση για καθολικές υπερβάσεις. Η οχύρωση χρειάζεται όταν δέχεται κάτι κάποια επίθεση, αλλιώς σε διαφορετική περίπτωση λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας στην όποια πρόοδο διακυβεύεται…

Κάθε επέτειος όπως η 25η Μαρτίου παραμένει πάντα μία καλή ευκαιρία για ουσιαστική ενδοσκόπηση, ατομικών και συλλογικών συμπεριφορών. Στην Ελλάδα του σήμερα κατά κανόνα κάνουμε αυτό που μας καθ-ορίζουν οι κάθε λογής «προϊστάμενοι», ή -στο μέτρο που μας αναλογεί και είναι επιτρεπτό από τις ίδιες τις συνθήκες- επιθυμούμε να κάνουμε αυτό που «γουστάρουμε» (περισσότερο ως επίδειξη, παρά για κάποιο κέρδος…).

Αν, μάλιστα, βρούμε μπροστά μας κάποιο όψιμο ζόρι, το ρίχνουμε στον αφορισμό και ξεμπερδέψαμε… Aυτές οι διαδεδομένες τάσεις διατηρούν κάποιο θετικό πρόσημο μόνο αν λαμβάνουν χώρα μέσα σε ένα όριο, κάθε τι μετά τείνει να είναι σημαδούρα προς μικρές ή μεγάλες αυτοκαταστροφές.

Έτσι όπως διαμορφώνεται η φαιά ουσία σε εύρος δραστηριοτήτων στη σύγχρονη Ελλάδα, νομίζω πως αποτελούμε έναν «όψιμο παράδεισο της υλοποίησης των βασικών», και τίποτα παραπέρα. Γιατί κρίνουμε πως ενυπάρχει ο κίνδυνος να θολώσει το μυαλό μας, και -το κυριότερο- πως θα υποχρεωθούμε να έρθουμε σε προστριβές με τους γύρω μας. Αν θέλουμε να είμαστε πιο εύστοχα περιγραφικοί, δεν κάνουμε ακριβώς αυτό που μας επιβάλλεται, αλλά μάλλον αυτό που πρέπει για να μη μας τα ψάλλουν μετά ή να μη μας φέρουν σε δύσκολη θέση… Και αυτό νομίζω αφορά από μία απλή καθημερινή συναναστροφή μέχρι τις περισσότερο σημαντικές θεσμικές λειτουργίες σε κομβικούς τομείς επηρεασμού των όρων του σύγχρονου πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού γίγνεσθαι. Η κυρίαρχη φιλοσοφία μας εδράζεται στην κατάκτηση του λιγότερο απαιτητικού.

Η συνοχή είναι ένα κυρίαρχο και μεγάλο ζητούμενο. Την αναζητάνε όλοι, τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο.

Ποιος δεν θέλει να συσπειρώνει και να εντάσσει στις τάξεις του σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού; Μια εταιρεία ψάχνει τη διεύρυνση του πελατειακού της εκτοπίσματος, το ίδιο ένα κόμμα, μία θρησκεία, ακόμα και μία πολιτική οργάνωση που κινείται σε πιο «ακραία» τμήματα του πολιτικού φάσματος.

Μήπως δεν θέλει ένα θέατρο να γεμίζει όσο συχνότερα γίνεται; Μήπως ένα εργατικό συνδικάτο προτιμάει να βλέπει στις τάξεις του μόνο τα μέλη των επιτροπών διοίκησης του;

Το αποτέλεσμα αυτής της αναζήτησης είναι κάτι άλλο, η ουσία είναι πως όλοι θέλουν περισσότερους συνοδοιπόρους σε αυτό που κάνουν…

Βέβαια, κάποιοι πονηροί και ψαγμένοι συνάμα, θα αντιτάξουν πως όσο λιγότεροι τόσο πιο εύκολα «γίνεται μία δουλειά», γιατί τον έλεγχο οι εξουσίες τον θέλουν να γίνεται με συγκεκριμένους τρόπους. Αλλά, αυτό μάλλον είναι το αποτέλεσμα των «νέων αναγκών» που δημιουργεί μία ήδη ράθυμη κατάσταση και όχι κάποιος διακηρυγμένος στόχος…

Με αφορμή την επέτειο της 25ης Μαρτίου, ας αναρωτηθούμε πώς μπορεί να λάβει χώρα η έννοια της συνοχής μέσα σε περιβάλλοντα αντιθέσεων και συγκρούσεων.

Διαφορετικά την αντιλαμβάνεται ένας φιλελεύθερος «κοσμοπολίτης» που έχει έναν πολυέξοδο τρόπο ζωής και διαφορετικά ένας προλετάριος που είναι υποχρεωμένος να φυτοζωεί μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο της ακαλαίσθητης μητρόπολης.

Διαφορετικά ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί την έννοια της πατρίδας για να εξαπολύει ρατσιστικές επιθέσεις κατά αδύναμων απόκληρων (που κουβαλούν εδώ τα βάσανα μίας άσχημης και επικίνδυνης ζωής σε διάφορα σημεία του πλανήτη) και διαφορετικά ένας άνθρωπος που βάζει ως βασική προτεραιότητα των πολιτικών του αναζητήσεων το ζήτημα των ταξικών ανισοτήτων και κάθε λογής κοινωνικών διαχωρισμών.

Διαφορετικά αντιλαμβάνεται το ζήτημα της συνοχής ένας άνθρωπος που προωθεί μία απεχθή μιθριδατική νοοτροπία για όλα, και διαφορετικά ένας που είναι υποχρεωμένος να προστατεύει τους πολλούς από πολύμορφους εξωτερικούς (ή μη) κινδύνους.

Διαφορετικά τοποθετείται κάποιος που τα ισοπεδώνει όλα (γιατί ο ίδιος είναι πληγωμένος) από έναν που ξέρει πως κάθε προωθητικό βήμα του δικού του σκοπού είναι ο σεβασμός στα δίκια της ψυχής του άλλου…

Σε κάθε περίπτωση, στις κρίσιμες ώρες των μεγάλων κινδύνων αναγκάζονται όλοι να πάρουν θέση. Όμως, για να μην είναι απότομη η προσγείωση, θεωρώ πως είναι απαραίτητη η οποιαδήποτε προγενέστερη προετοιμασία.

Όχι μόνο σε επίπεδο ατομικής πληρότητας. Αυτό είναι το πρώτο (αναγκαίο) βήμα, που όταν όμως εξαντληθεί τείνει να καταστεί αποτρεπτικός παράγοντας για τους μετέπειτα βηματισμούς.

Δεν πρέπει να φοβόμαστε τους γύρω μας, ούτε να τους αντιμετωπίζουμε ως αντιπάλους σε ακήρυχτες μονομαχίες και σε ανόητες εχθρότητες.

Αντίπαλος δεν είναι όποιος τον βαφτίζει έτσι ο συμπλεγματισμός μας, αλλά όποιος αποδεδειγμένα θέλει να μας κάνει κακό. Διαλογιζόμαστε με τον εαυτό μας, για να κάνουμε διάλογο και με τους άλλους, έτσι ώστε όταν πρέπει να είμαστε σε θέση να συνεργαζόμαστε αποτελεσματικά και σχεδόν αυτοματοποιημένα…

Το βήμα από το αυτονόητο και το πρωτόλειο στο πιο καλά μελετημένο κάνει τις περισσότερες φορές τη διαφορά.

Μεταξύ μιας ποδοσφαιρικής ομάδας που απέκτησε πριν ένα μήνα ορισμένους από τους καλύτερους ποδοσφαιριστές και εκείνης που έχει από πέρυσι βρει τα συνεκτικά της σημεία μέσα στα γήπεδα, το φαβορί -τουλάχιστον τον πρώτο καιρό -είναι η δεύτερη.