Καταλονία και Σύνταγμα

Ο μέγιστος των ιστορικών του 20ού αιώνα Ερικ Χομπσμπάουμ (Eric Hobsbawm) περιγράφει τις πρώτες ημέρες του Χίτλερ στην καγκελαρία (30 Ιανουαρίου 1933) όπως τις έζησε ο ίδιος στο Βερολίνο:

«Ενα ακόμη έκτακτο διάταγμα που εκδόθηκε ακριβώς την επόμενη μέρα περιόριζε σημαντικά την αυτονομία των αυτόνομων κρατιδίων [Länder] παρέχοντας στην κυβέρνηση του Ράιχ το δικαίωμα να επεμβαίνει για να αποκαταστήσει την τάξη.

Ο Γκέρινγκ είχε ήδη αρχίσει να συλλαμβάνει κομμουνιστές και άλλους ανεπιθύμητους.

Τους στοίβαζαν σε πρόχειρες φυλακές, τους έδεναν, τους βασάνιζαν και σε ορισμένες περιπτώσεις τους σκότωναν.

Μέχρι τον Απρίλιο μόνο στην Πρωσία (Αυτόνομο Κρατίδιο) βρίσκονταν υπό “προστατευτική κράτηση” 25.000 άτομα»

(Eric Hobsbawm, «Συναρπαστικά χρόνια, Μια ζωή στον 20ό αιώνα», Θεμέλιο).

Ο επίσης μεγάλος ιστορικός Αντονι Μπίβορ (Antony Beevor) περιγράφει την είσοδο των φασιστικών στρατευμάτων του Φράνκο στη Βαρκελώνη (26 Ιανουαρίου 1939):

«Μεγάλο μέρος από τον πληθυσμό της Βαρκελώνης, κυριευμένο από τον φόβο, εγκατέλειψε την πόλη.

Γύρω από την πόλη κάηκαν τόσα πολλά έγγραφα, ώστε ξέσπασαν μικρές πυρκαγιές.

Καταστήματα λεηλατήθηκαν από ανθρώπους που ήθελαν να πάρουν μαζί τους τρόφιμα για το δύσκολο ταξίδι που τους περίμενε.

Ο παράκτιος δρόμος προς τα ανατολικά πλημμύρισε από λεωφορεία, μεγάλα και μικρά φορτηγά, αυτοκίνητα και κάρα που έσερναν άλογα, γεμάτα με στρώματα και οικιακά σκεύη, μπαούλα και βαλίτσες, καθώς επίσης και εξαντλημένα γυναικόπαιδα.

Μερικοί άνδρες έσπρωχναν τα υπάρχοντα της οικογένειάς τους με χειράμαξες, αλλά σπανίως έβρισκαν τη δύναμη να διασχίσουν τα Πυρηναία»

(Antony Beevor, «Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος 1936-1939», εκδόσεις Γκοβόστης).

Ο Λιουίς Κονπάνς (Lluís Companys), πρόεδρος της Generalitat, δηλαδή ο τότε Πουτζντεμόν, έγραφε για την παραμονή της εισβολής:

«Ηταν μια νύχτα που θα μου μείνει αξέχαστη. Η σιωπή ήταν απόλυτη. Μια φοβερή σιωπή, όπως αυτή που κυριαρχεί στην κορύφωση μιας τραγωδίας.

Η εμπροσθοφυλακή του εθνικιστικού στρατού βρισκόταν ήδη στο Tobitabo.

Πιστεύαμε ότι δεν θα ξαναγυρίζαμε ποτέ» (στο ίδιο).

Ο Κονπάνς, όμως, θα επέστρεφε παρά τη θέλησή του, όταν η Γκεστάπο θα τον ανακάλυπτε στη Γαλλία, το φθινόπωρο του επόμενου χρόνου. Θα παραδιδόταν σε εθνικιστές αντιπρόσωπους και θα διέσχιζε ξανά τα σύνορα.

Ο πρόεδρος της Generalitat θα κρινόταν ένοχος «στρατιωτικής ανταρσίας», θα καταδικαζόταν σε θάνατο και θα αντίκριζε το εκτελεστικό απόσπασμα στις 15 Οκτωβρίου 1940.

Ενα πρώτο συμπέρασμα. Ο πάσης φύσεως φασιστικός ολοκληρωτισμός δεν αποδέχεται, ούτε καν ανέχεται, την αυτονομία μιας περιοχής σε όλη την κλίμακά της, δηλαδή αυτονομία αυτοδιοικητική, περιφερειακή, ομοσπονδιακή και, βεβαίως, ανεξαρτησία ως το αποτέλεσμα της άσκησης του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης από έναν λαό που έχει τη δικιά του ιστορία, γλώσσα, κουλτούρα, παράδοση και εθνική υπόσταση, όπως εν προκειμένω οι Καταλανοί.

Ο Μαριάνο Ραχόι, πέρα από την αδιαφιλονίκητη διαφθορά του, είναι για την ισπανική ιστορία, αυτός και το κόμμα του, ένα ημιφρανκικό υβρίδιο.

Η αλληλουχία των ιστορικών γεγονότων: Δημοψήφισμα με συντριπτικό αποτέλεσμα υπέρ της ανεξαρτησίας (οι γνωστές ως «ματωμένες κάλπες»), ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Καταλονίας από το τοπικό Κοινοβούλιο, εφαρμογή του άρθρου 155 του ισχύοντος Συντάγματος μετά από εισήγηση της κυβέρνησης του Λαϊκού Κόμματος και απόφαση της Γερουσίας της Μαδρίτης για την άρση της αυτονομίας της περιφέρειας, κάλεσμα του Πουτζντεμόν σε «δημοκρατική αντίσταση».

Η «νομιμοποίηση» του Συντάγματος της Ισπανίας του 1978 έχει τις ρίζες της στον τότε βασιλιά Χουάν Κάρλος, άνθρωπο της «εκλεκτής» επιλογής του Φράνκο, στα πολιτικά κατάλοιπα του φρανκισμού, στις ένοπλες δυνάμεις και στην καθολική Εκκλησία. Η ισπανική «μεταπολίτευση» διαφέρει από την αντίστοιχη ελληνική και πολύ περισσότερο από την πορτογαλική.

Εχω γράψει στο παρελθόν ότι η «ιστορική εξέλιξη» δεν γνωρίζει διαιώνιση πολιτικών και κοινωνικών συστημάτων, ακόμη και αν αυτά κατοχυρώνονται νομικά στο πλαίσιο «αυστηρών» Συνταγμάτων.

Η εκάστοτε λαϊκή και πολιτική δυναμική έχει επιφέρει ανατροπή απολύτως ή σχετικώς «αυστηρών» Συνταγμάτων ή συνταγματικών διατάξεων και κατάλυση των αντίστοιχων πολιτικών συστημάτων ή των αντίστοιχων επιμέρους συνταγματικών ρυθμίσεων.

Στην ενδεχόμενη σύγκρουση του νομικού πραγματικού -συνταγματική αυστηρότητα εν όλω ή εν μέρει- με το κοινωνικό δεδομένο -λαϊκή ειρηνική εξεργετική δυναμική ή ένοπλη πάλη ή επανάσταση- επικρατεί πάντα το δεύτερο, κατά ιστορική και πραγματολογική απόδειξη.

Οταν καλείς σε «δημοκρατική αντίσταση» ως «απάντηση» στην εφαρμογή και εκτέλεση έστω κάποιων διατάξεων του Συντάγματος που ισχύει, τότε όλα θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη, το είδος και το εύρος της αντίστασης του λαού απέναντι στις δυνάμεις της βίας, της καταστολής και της επιβολής.

Αν αποδειχθεί ότι έχεις τον λαό, στην πλειονότητά του, με το μέρος σου, τότε θα κατοχυρώσεις και την πολυπόθητη ανεξαρτησία σου.

Η απάντηση σε αυτό το «αν» θα κρίνει τις εξελίξεις στη Βαρκελώνη και ας λένε ό,τι θέλουν η Μαδρίτη, οι Βρυξέλλες ή η Ουάσινγκτον.

*ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου