ει γαρ α κατέλυσα ταύτα πάλιν οικοδομώ
Απόστολος Παύλος, Επιστολή προς Γαλάτας
Μερικά υπερβαίνουν το «Ελλάς-Γαλλία-Συμμαχία» ή τα διμερή. Η Γαλλία παραδοσιακά υπήρξε χώρα του πολιτισμού της Μεσογείου από την αρχαία την Ηράκλεια (Μασσαλία), τον χριστιανικό Απόστολο Παύλο, τον Διαφωτισμό, έως τα νεότερα χρόνια με το Ναυαρίνο και τα πολύ νεότερα με το Ματαρόα -το ταξίδι του 1945 που οργάνωσε ο τότε διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, ο φιλέλληνας Οκτάβιος Μερλιέ με τον Ροζέ Μιλλιέξ.
Η νεωτερική Γαλλία ήταν μέρος των δυνάμεων που, ιστορικά, συγκρότησαν το ευρωπαϊκό ιδεολογικοπολιτικό «Western» – τον δυτικό τρόπο. Ηταν και είναι χώρα φιλική προς την Ελλάδα, με μετριοπαθή άποψη για τον ευρωπαϊκό Νότο -στον βαθμό που αποτελεί μέρος του. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα η οποία έχει ισχυρές παραδόσεις γαλλικού αστισμού και φιλοευρωπαϊσμού που ξεπερνούν τα αυτογκόλ του ευρωιερατείου.
Από την ομιλία Μακρόν αξίζει να σταθούμε σε δύο αλληλοτροφοδοτούμενα ζητήματα: τον εγκατεστημένο ευρωπαϊσμό και τον επελαύνοντα αντιευρωπαϊσμό.
Προφανώς το credo για την Ευρώπη προκύπτει από επιλογές κρατών, όπως η Γαλλία, η Ελλάδα ή η Γερμανία, να είναι μέρος της. Θεωρητικά, θα μπορούσαν να αποφασίσουν τη μη συμμετοχή τους. Ομως στη συζήτηση περί μέλλοντος, π.χ. της Γαλλίας ή της Ελλάδας, μένει πως η επιλογή της «μη συμμετοχής στην Ευρώπη» είναι σύγχρονος μύθος.
Από τα «πιστεύω» για την Ευρώπη προκύπτει το πρώτο πολιτικό: η αποτυχία του Κέντρου στην οποία πιστώνεται η άνοδος του ακροδεξιού λαϊκισμού στην Ευρώπη: επέτρεψε τη διόγκωση μιας νεκρής ζώνης μεταξύ της ευρωπαϊκής κενόδοξης μεταδημοκρατίας και της πλασματικής εθνικής δημοκρατίας των μεγάλων κεντρώων συνασπισμών (σοσιαλδημοκρατία και κεντροαριστερά). Σε αυτή τη ζώνη αναπτύχθηκε ο αντιευρωπαϊκός λαϊκισμός. Θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, εάν δεν αλλάξει η Ευρώπη. Εδώ, ο Μακρόν υπερασπίστηκε τον δικό του πολιτικό χώρο∙ την Ευρώπη της μέσης οδού («Πιστεύω στην εθνική και ευρωπαϊκή κυριαρχία»), μιας διακρατικής δημοκρατίας που οφείλει να εστιάσει έμπρακτα, όχι ρητορικά, στις θετικές εθνικές πτυχές της πολιτικής και κοινωνικής ενσωμάτωσης: «Ο κόσμος χρειάζεται την Ευρώπη, πρέπει να βρούμε τη δύναμη να επανεκκινήσουμε την Ευρώπη… Αν συνεχίσουμε να εθελοτυφλούμε θα είμαστε η γενιά που αναλαμβάνει την ευθύνη του θανάτου της Ευρώπης και πρέπει να ξεκινήσουμε με ισχυρή αυτοκριτική».
Επιπλέον, μετά το Brexit και την άνοδο Τραμπ στις ΗΠΑ -ας μην το ξεχνάμε- ο Μακρόν βγήκε από μια προεκλογική περίοδο στην οποία ο αντίπαλος ήταν το αντιευρωπαϊκό Εθνικό Μέτωπο. Ο Ιανός του ακροδεξιού λαϊκισμού, ένα πρόσωπο αντιευρώ και ένα άλλο φοβικό-αντιμεταναστευτικό και, γενικά, «κατά της ευρωπαϊκής ξένης κυριαρχίας», ενώνει αρκετούς: τη Λεπέν με τον Βίκτορ Ορμπαν της Ουγγαρίας, το Κόμμα των Φινλανδών (πρώην «Αληθινοί Φινλανδοί») με το ακροδεξιό Κόμμα Ελευθερίας της Αυστρίας, ή τους Σουηδούς Δημοκράτες με τους εθνικιστές του Γκερτ Βίλντερς στην Ολλανδία ή με το γερμανικό AFD (Εναλλακτική για τη Γερμανία) κ.λπ. Επομένως, εάν είσαι -όπως ο Μακρόν- υπέρμαχος της Ευρώπης, οφείλεις να βλέπεις τις αποτυχίες της.
Ετσι, οδηγήθηκε στο άλλο μείζον: το θέμα της οικονομίας. Παραδέχτηκε πως αυτό που έδωσε η Ευρώπη π.χ. στους Ελληνες είναι λιτότητα και ανεργία. «Η ελληνική κρίση δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα. Ηταν μια αποτυχία της Ευρώπης». Και αλλού: «Χρειαζόμαστε ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με έναν εκτελεστικό υπεύθυνο, ένα κοινοβούλιο της ευρωζώνης».
Τέλος, έφτασε στο πραγματιστικό στάδιο στήριξης του ευρωπαϊκού συστήματος, όπου όχι μόνον η Ελλάδα, αλλά και μεγάλα κράτη όπως η Γερμανία και η Γαλλία αντιλαμβάνονται πως είναι πιο λειτουργικά και αποτελεσματικά λόγω της Ευρώπης∙ πως η Ευρώπη μπορεί να κάνει πράγματα που τα κράτη δεν μπορούν να κάνουν μόνα τους∙ πως εάν θέλουν να έχουν μεγάλη εμπορική ζώνη, τότε αυτή θα πρέπει να είναι κάτι σαν την Ε.Ε. Η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να είναι επιτυχής μόνη της, όπως και η Γαλλία.
Ολα αυτά -η πρόκληση της σύνθεσης και η αναζήτηση του νέου ευρωθαύματος- θα κριθούν από τις προθέσεις των άλλων. Π.χ., της Γερμανίας. Παρά τις απαισιόδοξες εκτιμήσεις, δεν πρέπει να υπάρχουν αβίαστα συμπεράσματα. Με νωπή τη λαϊκή εντολή η νέα κυβέρνηση Μέρκελ ίσως εκτιμήσει ότι θα είναι καλύτερη η θέση της Γερμανίας σε μια Ευρώπη που δεν θα αναλώνεται με την ψώρα ενός αυτοϋπονομευόμενου «φιλοευρωπαϊσμού».
Βέβαια, έως εδώ, οι αιτιάσεις που έχουν φέρει την Ευρώπη στα όριά της είναι ότι «η Γαλλία βάζει ωραίες ιδέες, αλλά οι Γερμανοί βάζουν το χέρι στην τσέπη» ή ότι «η Γαλλία, ή η Ελλάδα εν προκειμένω, μιλώντας για σχέδια οικονομικοπολιτικής ολοκλήρωσης, πάνε να φορτώσουν τα δικά τους χρέη στον Γερμανό». Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Το Βερολίνο γνωρίζει καλά ότι με Ε.Ε. δίχως ευρωθαύμα, η Γερμανία δύσκολα θα μπορεί να συνεχίζει το δικό της θαύμα σε τόσο σύνθετο παγκόσμιο περιβάλλον. Ολα είναι ανοιχτά για το μέλλον.
