Το έτος 2017 είναι η χρονιά των εκλογών στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Αναφέρουμε ενδεικτικά την Ολλανδία, τη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία (έχει υποβάλει αίτηση αποχώρησης), την Αυστρία, τη Γερμανία κ.ά. Τα πραγματολογικά αυτά δεδομένα θέτουν επί τάπητος μείζονα προβλήματα που έχουν να κάνουν με τον αυτοπροσδιορισμό της ίδιας της Ευρώπης ως πολιτικής οντότητας στην παγκόσμια σφαίρα, στη διεθνή κοινότητα.
Ο Γερμανός φιλόσοφος Εντμουντ Χούσερλ στο κείμενό του «Η κρίση της ευρωπαϊκής ανθρωπότητας και η φιλοσοφία» (1935) υποστηρίζει την άποψη ότι η Ευρώπη δεν είναι γεωγραφική περιοχή, όπως π.χ. είναι η Αφρική ή η Ασία, αλλά πνευματική οντότητα. Και σε τι συνίσταται το περιεχόμενο και η ιδέα αυτής της πνευματική οντότητας;
Επί λέξει γράφει: «Η Ευρώπη συνιστά την ιστορική αλληλουχία ορθολογικών στόχων στην εξέλιξη της ανθρωπότητας». Πράγματι, εάν κανείς ανακατασκευάσει και εάν ανασυγκροτήσει με οποιονδήποτε θεωρητικό τρόπο την εξέλιξη της ανθρωπότητας κατά τους τελευταίους τρεις αιώνες, θα διαπιστώσει ότι έχουμε να κάνουμε με μια αλυσίδα φάσεων, σταδίων και στόχων που συνδέονται με ορθολογική αλληλουχία.
Ο Ρουσό είναι εκείνος ο διανοητής που επινοεί την «αντιπροσώπευση» ως το κριτήριο της νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας και έκτοτε εδώ και τρεις αιώνες το «κοινωνικό συμβόλαιο» είναι το θεμέλιο της νόμιμης εξουσίας.
Δεν χρειάζεται να καταφύγει κανείς σε μια περιπτωσιολογία για να τεκμηριώσει τη θεωρητική ανακάλυψη του Χούσερλ σύμφωνα με την οποία η Ευρώπη είναι η συνείδηση της οικουμένης. Το ερώτημά μας διατυπώνεται ως εξής: Εμείς οι Ευρωπαίοι πολίτες τι κάνουμε εδώ και σχεδόν έναν αιώνα μετά; Ο Χούσερλ έκανε τη θεωρητική επινόησή του το έτος 1935 και εμείς στην ελληνική πολιτική κοινωνία αναθέτουμε την επίλυση των προβλημάτων της κοινωνίας μας σε εξω-θεσμικούς παράγοντες;
Το έτος 2017 για την ελληνική πολιτική κοινωνία καταγράφεται ως χρονιά της «πολιτικής μελαγχολίας». Οι θεσμοί (πριν απ’ αυτούς η «τρόικα») έχουν αναλάβει την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας. Και στη συνέχεια το ελληνικό Κοινοβούλιο επικυρώνει τις σχετικές προτάσεις.
Κάθε σκεπτόμενος αναλογίζεται πώς συμβιβάζεται σε μια σύγχρονη κοινοβουλευτική δημοκρατία η «αντιπροσώπευση» με τις διαδικασίες διαπραγμάτευσης με την «τρόικα». Οταν τον Ιανουάριο του 2015 από τη στήλη αυτή είχα προτείνει να αλλάξει το όνομα «τρόικα» και να γίνουν οι εταίροι-δανειστές «θεσμοί», δεν περιμέναμε ως πολιτική κοινωνία ότι θα βρισκόμασταν και πάλι στο «σημείο μηδέν» της πολιτικής. Και όμως, ζούμε στο καθεστώς της τεχνοκρατίας.
Ωστόσο σημασία δεν έχουν αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα, αλλά όσα συντελούνται στην Ευρώπη. Λοιπόν στην Ευρώπη, η οποία διαιρείται για λόγους που θα εξηγήσουμε στη συνέχεια σε Ευρωπαϊκή Ενωση και σε ευρωζώνη, συντηρείται το παλιό καθεστώς της νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας, δηλαδή η διαδικασία της «αντιπροσώπευσης».
Στα περιορισμένα πλαίσια του κειμένου που γράφω δεν μπορώ να αναπτύξω τις ιδέες μου σχετικά με το σύστημα της «αντιπροσώπευσης» (Ρουσό), αλλά αυτό το σύστημα ως διαδικασία νομιμοποίησης πολιτικής εξουσίας έχει παλιώσει (είναι απηρχαιωμένο).
Οσες αντιπροσωπευτικές διαδικασίες και να γίνουν στις επιμέρους χώρες της Ευρώπης, όσα συμβούλια κορυφής και να συγκληθούν στις Βρυξέλλες, όσα Eurogroup (δηλαδή μεταδημοκρατικά συλλογικά όργανα που δεν νομιμοποιούνται ούτε ως αυτοσυστήματα κατά τον Λούμαν), η Ευρώπη όχι μόνον παρακμάζει, αλλά οδηγείται στον πολιτικό θάνατο.
Επιτέλους θα πρέπει να τονιστεί ότι η Ευρώπη έχει στην ιστορική διαδρομή της κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα μία και μοναδική στιγμή ύπαρξης (κατά τον Χέγκελ): ή θα είναι η συνείδηση της οικουμένης ή θα μετατραπεί σε παράρτημα των διεθνών χρηματοπιστωτικών κύκλων και συστημάτων. Αλλη ιστορική δυνατότητα δεν θα υπάρξει.
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
