Δραπετεύοντας

Στους «Φιλέλληνες» η Μιμίκα Κρανάκη μυθιστορεί, εν είδη επιστολογραφίας διαφορετικών προσώπων, όχι μόνο τη δική της φυγή με το «Ματαρόα», αλλά τα αισθήματα της απώλειας και της μοναξιάς στην ξενιτιά, διατρέχοντας μια περίοδο από τα Δεκεμβριανά του ’44, στο Μάη του ’68, έως την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το ’89. Με ανατρεπτικό πνεύμα ανατέμνει τις ελπίδες και τις διαψεύσεις μιας γενιάς, δηκτικά και με χιούμορ, απογυμνώνοντας τη σύγχρονη Οδύσσεια από τον νόστο, μιλώντας έτσι για την ξενιτιά των μη προνομιούχων: «Μας γέλασαν. Λάθος έγινε στο μύθο. Λάθος. Τι σχέση έχω εγώ με τον Οδυσσέα, πες μου; Εκείνος επιστρέφει, δε φεύγει, δεν ξενιτεύεται. Ξαναβρίσκει το θρόνο του, τα πλούτη, τους δούλους, τους πιστούς… Εμείς όμως είμαστε οπλίτες κι όχι βασιλιάδες, είμαστε από άλλο ανέκδοτο…».

Μας τη θυμίζει η παράσταση «εμείς οι ημιάνθρωποι του πουθενά», χαρίζοντάς μας σπαράγματα οξυδερκούς εθνικής αυτοκριτικής και πικρό γέλιο: «εκπολιτιστήκαμε, διαθέτουμε ρατσισμό και ξενοφοβία εφάμιλλη του εξωτερικού».

Το βιβλίο της ξεκίνησε ως ιδέα το 1950, όταν, γράφοντας στο περιοδικό του Σαρτρ για τη ζωή ενός ξένου και την ξενιτιά, κατέληξε πως ο όρος «Φιλέλληνες» αναφέρεται σε ένα παγκόσμιο φαινόμενο: τον μετανάστη που έφυγε από την πατρίδα του για να βγάλει το ψωμί του και μετατράπηκε στο «εξιλαστήριο θύμα, που φορτώνεται τις αμαρτίες του κόσμου». Δίνει στη λέξη «φιλέλληνας» μια ευρύτερη σημασία, που περιλαμβάνει όχι μονάχα αυτόν που αγαπάει την πατρίδα του από μακριά, αλλά κάποιον που τελικά νοσταλγεί κάτι ανέφικτο, όπως τη χαμένη ανθρωπιά. Κι ακόμη -γιατί όχι;- τους εραστές του ανέφικτου, τους ουτοπιστές. Είναι κάπως έτσι που το προσωπικό τραύμα γίνεται παγκόσμια κληρονομιά.