The Dark Side

Στη ζωή μου έχω διδάξει σε σχολές κινηματογράφου σχεδόν σαράντα χρόνια, αμέσως μόλις επέστρεψα από τις σπουδές μου στο Παρίσι. Από τα γνωστά μαθήματα, που συνήθως διδάσκονται στα διάφορα προγράμματα, το πιο αγαπημένο μου ήταν ένα… εκτός προγράμματος, το Dark Side! Και παρότι έχουν περάσει χρόνια που δεν το διδάσκω πια, συνειδητοποιώ πόσο χρήσιμο θα ήταν ιδιαίτερα σήμερα.

Δικής μου έμπνευσης και θεματολογίας, ήταν μάθημα που είχε σκοπό να εξοικειώσει τους σπουδαστές με τις σκοτεινές πλευρές του Εγώ και του εαυτού τους. Μέσα από την προβολή ταινιών και με βάση κείμενα του Φρόιντ, αλλά και κάποιων μεταφροϊδικών μελετητών, απολαμβάναμε κάθε φορά μια ανεπανάληπτη βιωματική εμπειρία. Βγαίναμε από την αίθουσα αργά το βράδυ κι έβλεπα τους μαθητές μου να στέκονται σαν μαγεμένοι.

Τα θέματα άλλαζαν κάθε χρόνο, προσαρμοσμένα στα ενδιαφέροντα των μαθητών. Συνειδητό και ασυνείδητο, Οιδιπόδειο, Επιθυμία, Ορμή ζωής /Ορμή θανάτου, Απώθηση, Νευρώσεις-Ψυχώσεις, Ο Σωσίας, το Ανοίκειο, Καταραμένοι συγγραφείς, Οικογενειακά μυστικά, Παρεκκλίσεις και απωθημένη σεξουαλικότητα, Τα όνειρα και η λειτουργία τους, Το Σύνδρομο της Στοκχόλμης, Βαμπίρ και συμβολικές αναπαραστάσεις θανάτου…

Οι ταινίες ήταν ψυχολογικά θρίλερ, φιλμ νουάρ και ταινίες του Φανταστικού, κλασικές αλλά και αρκετές άγνωστες. Προτιμούσα να είναι συχνά ακραίες, τολμηρές και τρομαχτικές, σαν αυτές που κρύβουν μεγάλες αλήθειες μέσα σε ιστορίες που μένουν βαθιά στη μνήμη μας γιατί έτσι ο φόβος και η επιθυμία βιώνονται αμεσότερα. Οι μαθητές μου αντιδρούσαν σαν ώριμοι ενήλικες και οι συζητήσεις μετά τις προβολές ήταν αποκαλυπτικές. Ολοι εκφράζονταν ανοιχτά και ελεύθερα. Ο στόχος ήταν κοινός: δεν μελετάμε τα σκοτάδια της ανθρώπινης ψυχής για να βυθιστούμε παθητικά σε αυτά, αλλά για να τους χαρίσουμε, όσο μπορούμε, λίγο φως.

Το σκηνικό έπαιζε κι αυτό σπουδαίο ρόλο. Τα φώτα στην τάξη χαμήλωναν και κάποιες μουσικές προετοίμαζαν την κατάλληλη ατμόσφαιρα. Μια αγαπημένη ηθοποιός έκανε την αρχή διαβάζοντας ποιήματα στο φως των κεριών, ενώ άλλες καλεσμένες φίλες και φίλοι συνέχιζαν με μια εισαγωγή για το συγκεκριμένο θέμα της βραδιάς.

Αν τα θυμάμαι τώρα όλα αυτά δεν είναι μόνο από νοσταλγία και συγκίνηση. Είναι επειδή στα χρόνια που μεσολάβησαν άλλαξαν πολλά. Τα παιδιά ζούνε πια σε μια κοινωνία χωρίς προσδοκίες, χωρίς όνειρα. Τι να ζηλέψουν, εξάλλου, και τι να ονειρευτούν σε μια χώρα ανάλγητη, άδικη, αφιλόξενη και μέσα σε μια διεθνή συγκυρία που τα προετοιμάζει… για τον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο; Εχουν πολλά ψυχολογικά προβλήματα, έχουν άγχος και οργή.

Το Dark Side ωρίμαζε τα νέα παιδιά γιατί ήταν κάτι πέρα από τη στενή ακαδημαϊκή γνώση, πέρα από την περισπούδαστη ανάλυση μιας ταινίας. Ηταν μια βιωματική θεραπεία εαυτού, η μετουσίωση. Κι αυτό συμβαίνει όταν καταπιεσμένες επιθυμίες και επιθετικότητα, αντί να εκτονωθούν καταστροφικά, εκφράζονται δημιουργικά μέσα από τη θεία χάρη της τέχνης.

● Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies ΒΑ ΜΑ, New York College Athens, University of Greenwich UK