«Για να φτάσουμε σε κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς, πρέπει να μελετήσουμε το παρελθόν»

Η «Εφ.Συν.» μίλησε με την επικεφαλής του Τμήματος για την Ιστορική Εκπαίδευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, Τατιάνα Μίνκινα-Μίλκο, σχετικά με τη διδασκαλία της Iστορίας σε μια Ευρώπη που καλείται να αντιμετωπίσει την οικονομική και την προσφυγική κρίση, με την Aκροδεξιά να προελαύνει και καθημερινά να γιγαντώνεται.

• Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι ανθρωπιστικές σπουδές έχουν αποτύχει λόγω του τρόπου διδασκαλίας του μαθήματος της Iστορίας, με δεδομένο ότι η Iστορία αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες των ανθρωπιστικών επιστημών. Συμφωνείτε;

Πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να διευκρινίσουμε τι εννοούμε με τον όρο «αποτυχία». Σίγουρα υπάρχουν δυσκολίες και προκλήσεις αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι η διδασκαλία των ανθρωπιστικών επιστημών -συμπεριλαμβανομένης της Ιστορίας- έχει αποτύχει. Αντιμετωπίζουμε δυσκολίες γιατί ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα και η ταχύτητα έχει γίνει ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του 21ου αιώνα.

Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να προσαρμοστεί γρήγορα σε αυτές τις αλλαγές και όχι να κινείται σε έναν παράλληλο κόσμο. Αλλωστε ο βασικός στόχος της εκπαίδευσης είναι να βοηθήσει τους νέους να καταλάβουν τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν.

Στο Συμβούλιο της Ευρώπης αναπτύσσουμε ένα νέο σχέδιο, του οποίου βασικός σκοπός είναι να συλλέξει πληροφορίες από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες αλλά και να παρέχει κατευθυντήριες πρακτικές γραμμές για το πώς οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν Ιστορία μπορούν να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση.

• Η Ιστορία που διδάσκεται στα σχολεία είναι η πραγματική Ιστορία ή είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες της εκάστοτε χώρας;

Η εθνική εκπαίδευση αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των εθνικών κυβερνήσεων. Φυσικά σε κάθε χώρα το πρόγραμμα σπουδών είναι προσαρμοσμένο στις τοπικές συνθήκες, αλλά ως Συμβούλιο της Ευρώπης, το οποίο είναι ένας διακυβερνητικός οργανισμός που συνεργάζεται στενά με τις κυβερνήσεις και τα υπουργεία Παιδείας των κρατών-μελών της Ευρώπης, προσπαθούμε να παρέχουμε διεθνή συνεργασία και να αναπτύξουμε εκείνα τα τμήματα της εκπαίδευσης που θα πρέπει να είναι διεθνή.

Ολοι μιλάμε για παγκοσμιοποίηση, άρα και το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να λειτουργεί αντίστοιχα. Η διδασκαλία της εθνικής ιστορίας είναι πολύ σημαντική αλλά δεν αρκεί.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό τα παιδιά να διδάσκονται την παγκόσμια ιστορία και να προσεγγίζουν τα εθνικά ζητήματα ως μέρος της παγκόσμιας πραγματικότητας. Γιατί αν πάρεις οποιοδήποτε γεγονός ή περιστατικό και το απομονώσεις δεν θα μπορέσεις να δεις ολόκληρη την εικόνα. Και αυτό είναι επικίνδυνο.

• Θεωρείτε ότι η διδασκαλία της παγκόσμιας ιστορίας πρέπει να αποτελέσει ξεχωριστό μάθημα;

Αυτό είναι ζήτημα επιλογής των εθνικών κυβερνήσεων. Για παράδειγμα, το ενσωματωμένο μάθημα, αυτό δηλαδή που περιλαμβάνει εθνική, περιφερειακή, ευρωπαϊκή αλλά και παγκόσμια ιστορία, εφαρμόζεται στην Ελβετία.

Ωστόσο η πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών επιλέγει να κάνει δύο παράλληλα μαθήματα: ένα μάθημα εθνικής ιστορίας και ένα παγκόσμιας. Αυτό που είναι σημαντικό για εμάς είναι να υπάρχει ισορροπία στις ώρες διδασκαλίας. Στα σχολεία εισάγονται νέα αντικείμενα σπουδών, όπως η πληροφορική και οι νέες τεχνολογίες.

Προκειμένου λοιπόν να μπορέσουν να ενσωματωθούν στο πρόγραμμα σπουδών, μειώνονται οι ώρες άλλων μαθημάτων. Η αλήθεια είναι ότι αν μια κυβέρνηση αποφασίσει να μειώσει τις ώρες στο μάθημα της Ιστορίας αυτό θα είναι σε βάρος της παγκόσμιας και όχι της εθνικής ιστορίας, πράγμα που δημιουργεί ανισορροπία και είναι επικίνδυνο.

Η παρουσία τόσο της εθνικής όσο και της παγκόσμιας ιστορίας θα πρέπει να βρίσκεται σε απόλυτη ισορροπία.

• Η διδασκαλία της Ιστορίας στην Ελλάδα είναι αποσπασματική και αποκομμένη από το επιστημονικό της πλαίσιο. Με ποιον τρόπο μπορεί να αλλάξει αυτό;

Είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση γιατί η σχολική ιστορία είναι ένα πράγμα και η επιστημονική ιστορία ένα δεύτερο. Ωστόσο θεωρώ ότι αυτό αποτελεί ευθύνη των συγγραφέων των σχολικών εγχειριδίων. Οι συγγραφείς των βιβλίων θα πρέπει πάντα να λαμβάνουν υπόψη τις τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις και οφείλουν να τις συμπεριλαμβάνουν στο μάθημα.

• Εχουμε δει στην πράξη την πολιτική διαχείριση του ιστορικού παρελθόντος από ακροδεξιά μορφώματα, τα οποία εκμεταλλεύονται την Ιστορία προκειμένου να στηρίξουν μια ρατσιστική, ξενοφοβική ρητορική. Μπορεί η σε βάθος γνώση της Ιστορίας να λειτουργήσει ως ασπίδα για τα παιδιά απέναντι σε τέτοιου είδους ρητορικές;

Δεν είναι το πρώτο προσφυγικό κύμα που έρχεται στην Ευρώπη. Η Ιστορία δίνει πολλές πληροφορίες για το τι συνέβη στο παρελθόν. Ποιες ήταν οι προκλήσεις; Ποια τα οφέλη και ποιες οι απώλειες; Θεωρώ ότι πρέπει να μελετήσουμε σοβαρά το παρελθόν με στόχο μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς.

Στο νέο πρόγραμμα του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουμε μία ενότητα που λέγεται: «Χρήση και κατάχρηση της Ιστορίας». Φυσικά ορισμένοι πολιτικοί κύκλοι -και ιδιαίτερα οι ακροδεξιοί- συνηθίζουν να κάνουν παραποιήσεις και καταχρήσεις της Ιστορίας.

Η σε βάθος γνώση του παρελθόντος είναι πολύ σημαντικός παράγοντας, αλλά δεν αρκεί. Γι’ αυτό το νέο πρόγραμμα θέτει το ζήτημα του μαθήματος της Ιστορίας στα σχολεία και πώς μπορούν οι μαθητές να αναπτύξουν κριτικές ικανότητες προκειμένου να μπορούν αμέσως να αντιλαμβάνονται πού βρίσκεται η παραποίηση.

Η επεξεργασία των ιστορικών πηγών, για παράδειγμα, τους δίνει τη δυνατότητα να ξεχωρίζουν το γεγονός από την ερμηνεία του. Εφόσον μπορέσουμε να αναπτύξουμε αυτές τις δεξιότητες, θα μπορούμε να προστατεύουμε τους εαυτούς μας από κάθε είδους παραποίηση.

Ο προβληματισμός είναι ο εξής: «Πώς να διδάξεις Ιστορία σε έναν τόσο ποικιλόμορφο κόσμο;» Χρειάζονται αλλαγές τόσο σε επίπεδο προγραμμάτων σπουδών όσο και σε επίπεδο διδασκαλίας μέσα στην τάξη. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να δουλέψουν με πολυπολιτισμικές τάξεις και πρέπει να εκπαιδευτούν κατάλληλα γι’ αυτό.

• Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, η Ευρώπη έχει αποτύχει στο να αντιμετωπίσει τόσο την προσφυγική όσο και την οικονομική κρίση. Τι πρέπει να γίνει διαφορετικά κατά τη γνώμη σας;

Η προσφυγική κρίση αγγίζει όλους τους τομείς. Πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό τομέα αλλά και την εκπαίδευση. Θεωρώ ότι είναι πολύ νωρίς ακόμη για να πούμε ότι η Ευρώπη έχει αποτύχει. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα και δυσκολίες και όλοι προσπαθούν να βρουν μια λύση. Χρειάζεται χρόνος.

• Εχουμε όμως τον χρόνο;

Θα πρέπει να δράσουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται. Αλλά σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, τόσο με αυτό το πρόγραμμα όσο και με άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα συλλέγουμε τις πλέον αποδοτικές πρακτικές και προσπαθούμε να τις διασπείρουμε σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Επίσης εξελίσσουμε νέες προσεγγίσεις όχι μόνο στο μάθημα της Ιστορίας, αλλά και στο μάθημα της Γλώσσας και της Πολιτικής Αγωγής με το όραμα της διαφορετικότητας μέσα σε μια κοινωνία συμπερίληψης. Αυτό μπορεί να είναι η λύση. Μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς.

Ποια είναι

Η Τατιάνα Μίνκινα-Μίλκο είναι ιστορικός και έχει εργαστεί ως καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας, Λομονόσοφ (M.V. Lomonosov). Από το 1996 εργάζεται στο Συμβούλιο της Ευρώπης ως επικεφαλής του Τμήματος για την Ιστορική Εκπαίδευση. Ειδικεύεται στις διαπολιτισμικές σχέσεις και τη διδασκαλία της Ιστορίας σε εμπόλεμες περιοχές και σε περιοχές που έχουν αντιμετωπίσει συγκρούσεις.