Πριν από είκοσι πέντε χρόνια, το 1991, ο πολιτικός επιστήμονας Ζιλ Κεπέλ υπήρξε από τους πρώτους αναλυτές που μίλησαν για την επιστροφή των θρησκευτικών πολέμων στην πολιτική σκηνή και κέρδισε παγκόσμια αναγνώριση με το βιβλίο του «La revanche de Dieu. Chrétiens, Juifs et Musulmans a la reconquête du monde» που μεταφράστηκε σε 20 γλώσσες (στα ελληνικά το 1992 με τίτλο «Η επιστροφή του Θεού», Λιβάνης).
Σήμερα, με δεκατρία βιβλία στο ενεργητικό του, ο Κεπέλ είναι κορυφαίος ισλαμολόγος και ένας από τους σπουδαιότερους, αν όχι ο σπουδαιότερος αναλυτής του φαινομένου ISIS, εξειδικευμένος μάλιστα στις τακτικές και στις στρατηγικές που το αυτοαποκαλούμενο «Ισλαμικό κράτος» υιοθετεί στις επιθέσεις του στην Ευρώπη.
Με πτυχίο στα αραβικά, με δύο διδακτορικά στην κοινωνιολογία και στις πολιτικές επιστήμες, με θητεία στο ερευνητικό κέντρο CNRS και σε σπουδαία πανεπιστήμια του Παρισιού, του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, με βαθιά γνώση του αραβικού κόσμου και με Αλγερινή σύντροφο, ο μόλις 60άρης Ζιλ Κεπέλ είναι ένας συναρπαστικός αποκρυπτογράφος του ισλαμισμού… που χρησιμοποιεί πάντα το αραβικό ακρωνύμιο Daesh και όχι το αγγλικό ISIS.
Τη Δευτέρα 30 Μαΐου θα βρίσκεται στην Αθήνα, καλεσμένος της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας της Σχολής Μωραΐτη, και θα δώσει μια διάλεξη στο Γαλλικό Ινστιτούτο με θέμα «Τζιχάντ στην Ευρώπη».
Με αυτή την αφορμή αναπτύσσει σήμερα τον προβληματισμό του στην «Εφημερίδα των Συντακτών».
Οπως λέει στη συνέντευξή του:
«Παρακολουθούμε σήμερα έναν πόλεμο ανάμεσα στους τζιχαντιστές και στην Ευρώπη και στα ιδεώδη των ευρωπαϊκών κοινωνιών -στη δημοκρατία, στις αξίες του Διαφωτισμού, στην ισότητα κ.ο.κ.- αλλά και έναν πόλεμο που μαίνεται στο εσωτερικό του Ισλάμ. Για τους σαλαφιστές τζιχαντιστές, όλοι οι μουσουλμάνοι που δεν συμφωνούν μαζί τους είναι “αποστάτες”, δηλαδή “κακοί μουσουλμάνοι», και αποτελούν πρωταρχικό στόχο των εγκληματικών επιθέσεών τους που κατευθύνονται κατά δεύτερο λόγο προς τους “ισλαμόφοβους” τους οποίους αποκαλούν και “άπιστους”.
»Σκοπός τους είναι να αναδειχθούν ως το κυρίαρχο ρεύμα μεταξύ των μουσουλμάνων και να αναλάβουν ηγετικό ρόλο ως εκπρόσωποι του προδομένου Ισλάμ. Ο τζιχαντισμός και ο σαλαφισμός δεν ταυτίζονται. Ο σαλαφισμός οδηγεί στο έγκλημα του Μπατακλάν. Ο τζιχαντισμός είναι μια ιδεολογία της ρήξης που οδηγεί σε έναν πολιτισμικό και πολιτικό πόλεμο».
⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜⟜
⚫ Πόσο ευθύνονται, κύριε Κεπέλ, τα ευρωπαϊκά κράτη για τις μαζικές επιθέσεις του αυτοαποκαλούμενου «Ισλαμικού κράτους» στη Γαλλία και στο Βέλγιο;
Η ρητορική της ευθύνης των Δυτικών ανήκει στην προπαγάνδα του τζιχάντ (ιερού πολέμου). Τα ίδια τα κράτη δεν έφταιξαν, και εάν η Γαλλία βομβάρδισε τη Ράκα αυτό οφείλεται στο ότι δέχθηκε τρομοκρατικές επιθέσεις το 2015.
Τα πραγματικά αίτια που εξηγούν τις επιθέσεις ανάγονται στο 2000. Τότε αρχίζει να ξεδιπλώνεται η προπαγάνδα των σαλαφιστών -των υπερσυντηρητικών σουνιτών μουσουλμάνων- που προκαλεί την πολιτισμική απόρριψη των ευρωπαϊκών αξιών σε νεαρούς μουσουλμάνους ή μη, οι οποίοι ήσαν μάλιστα Eυρωπαίοι πολίτες.
Ετσι προετοιμάζεται το πέρασμά τους στη δράση προς την κατεύθυνση του τζιχαντισμού, πέρασμα που εκδηλώνεται αργότερα, γύρω στο 2012. Εκείνη την εποχή, ένας καθόλου ευκαταφρόνητος αριθμός νεαρών Ευρωπαίων μουσουλμάνων (4.000 μέχρι πέρσι) κατευθύνεται στη Συρία, με αρχικό σκοπό να πολεμήσει ενάντια στο καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ.
Ωστόσο, οι περισσότεροι θα καταλήξουν να υποστηρίζουν το «Ισλαμικό κράτος» και τελικά θα διαπράξουν επιθέσεις στις χώρες της καταγωγής τους προκειμένου να τις καταστρέψουν.
⚫ Ποιες άλλες χώρες είναι εν δυνάμει στόχοι του ISIS, πέρα από τη Γαλλία όπου έχει συγκεντρωθεί η μεγαλύτερη κοινότητα Αράβων μεταναστών στην Ευρώπη;
Ολα τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν στοχοποιηθεί από το 2005. Τότε αναρτήθηκε στο διαδίκτυο το βιβλίο του Σύρου Αμπού Μουσάμπ αλ Σούρι το οποίο ορίζει την Ευρώπη ως το μαλακό υπογάστριο του δυτικού κόσμου και ως τον κύριο στόχο του διεθνούς τζιχάντ.
Για τον Σούρι (που σπούδασε στη Γαλλία), η καταστροφή της Ευρώπης από νεαρούς τζιχαντιστές γεννημένους σ’ αυτή την ήπειρο, είναι το κλειδί της καταστροφής της Δύσης.
Πρόκειται, κατά την αντίληψή του, για ένα είδος ριμέικ, για μια επανάληψη της άλωσης της Κωνσταντινούπολης το 1453.
⚫ Η Ελλάδα υπήρξε ανέκαθεν μια φιλοαραβική χώρα. Δεν νομίζετε λοιπόν ότι αυτό τη διαφοροποιεί από τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη και την προστατεύει από επιθέσεις; Είχε μεγάλη κοινότητα στην Αίγυπτο, άργησε να αναγνωρίσει το κράτος του Ισραήλ, από εδώ ξεκίνησαν τα καράβια με την ανθρωπιστική βοήθεια για τη Γάζα κ.ο.κ.
Αυτά τα «διαπιστευτήρια» δεν ωφελούν σε τίποτα. Διότι δεν μιλάμε πλέον για μια σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ-Παλαιστίνης. Μιλάμε για τη σύγκρουση του ισλαμισμού με τη Δύση.
Στα μάτια των ισλαμιστών, η Ελλάδα ανήκει στη Δύση. Υπήρξε επαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η οποία πρέπει να επανακτηθεί, όπως η Ευρώπη πρέπει να καταστραφεί, από τους τζιχαντιστές.
Εννοώ φυσικά τους ριζοσπαστικοποιημένους και στρατευμένους ισλαμιστές κι όχι το σύνολο των μουσουλμάνων.
Από αυτή τη σκοπιά, η Αθήνα αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό διακύβευμα. Είναι ένας τόπος όπου μεταξύ των προσφύγων από τη Συρία και το Ιράκ μπορεί να κρύβονται και τζιχαντιστές.
Ο Βελγο-Μαροκινός Αμπντελχαμίντ Αμπααούντ, ο εγκέφαλος των επιθέσεων στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες, και κάποιοι από τους συνεργούς του είχαν περάσει από την Ελλάδα προκειμένου να έρθουν στην Ευρώπη.
Σε αυτές τις περιπτώσεις πάντως, ο κύριος κόμβος και προς τις δύο κατευθύνσεις είναι η Κωνσταντινούπολη.
Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά τα χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν διέθετε δυναμικό για την κατάλληλη αστυνόμευση, ούτε για να φιλτράρει τους πρόσφυγες.
Κάτι τέτοιο απαιτεί συγκεκριμένα μέτρα, που η Ε.Ε. έχει αρχίσει να παίρνει μονάχα πρόσφατα.
⚫ Τι μπορεί να γίνει χωρίς να παραβιαστεί η Σύμβαση της Γενεύης για τα δικαιώματα των προσφύγων;
Δεν μιλώ για παραβίαση της σύμβασης. Μιλώ για έναν καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών ασφαλείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Είναι καλό το να υποδέχεσαι εκείνους που προσπαθούν να γλιτώσουν από τις πολεμικές συρράξεις.
Αλλά είναι απαράδεκτο να παρεισφρέουν μεταξύ τους εκείνοι που οργανώνουν μαζικές επιθέσεις.
⚫ Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν πως το «Ισλαμικό κράτος» βρίσκεται σε υποχώρηση τώρα που μοιάζει να έχει αγγίξει τα εδαφικά του όρια στη Συρία και στο Ιράκ. Συμφωνείτε;
Δεν ξέρουμε ακριβώς ποια είναι η κατάσταση. Πριν από μερικές εβδομάδες οι αναλύσεις έλεγαν πως το Daesh (σ.σ. το «Ισλαμικό κράτος») θα έχανε τη Μοσούλη στο Ιράκ.
Ωστόσο σήμερα πολιορκεί εκ νέου την Παλμύρα στη Συρία και ο συνασπισμός αντι-Daesh στη Μοσούλη είναι τόσο διχασμένος ώστε η ανάκτηση της Μοσούλης μοιάζει –ας μου επιτραπεί η έκφραση– να έχει παραπεμφθεί στις ελληνικές καλένδες.
Στην πραγματικότητα το «Ισλαμικό κράτος» έχει μια σημαντική οπισθοφυλακή στο Ιράκ, παρά το γεγονός ότι οι σουνίτες έχουν οδηγηθεί στο περιθώριο από τους σιίτες, οι οποίοι είναι πληθυσμιακά περισσότεροι.
Το «Ισλαμικό κράτος» στο Ιράκ καθοδηγείται φυσικά από τους σαλαφιστές τζιχαντιστές, επιπρόσθετα όμως ολόκληρη η υποδομή του βασίζεται στους σουνίτες αξιωματικούς που προέρχονται από το Μπάαθ της εποχής του Σαντάμ Χουσέιν.
Αυτό τους δίνει μια μεγάλη ισχύ στο ιρακινό τμήμα της χώρας.
⚫ Η ερμηνεία των αιτίων του τζιχαντισμού έχει πολλά κλειδιά. Εσείς βρεθήκατε πρόσφατα στο κέντρο μιας σφοδρής πολεμικής με αντίπαλο τον πολιτικό επιστήμονα, ισλαμολόγο και διανοούμενο Ολιβιέ Ρουά. Μπορείτε να μας αναπτύξετε τη θέση σας;
Για τον Ολιβιέ Ρουά, η έννοια της ριζοσπαστικοποίησης είναι καθολική. Παγκόσμια. Αλλοτε, λέει, υπήρχαν οι Ερυθρές Ταξιαρχίες, η γαλλική Action Directe, η Φράξια-Κόκκινος Στρατός. Σήμερα υπάρχει το Daesh.
Η ομάδα του Μπάαντερ και η ομάδα του Αμπααούντ είναι δηλαδή το ίδιο πράγμα. Ριζοσπαστικότητα και μηδενισμός.
Για τον Ρουά, χθες η ριζοσπαστικότητα ήταν κόκκινη, σήμερα είναι πράσινη, αύριο ίσως είναι φαιά, όπως η Χρυσή Αυγή.
Στο περσινό βιβλίο μου για τη γέννηση του γαλλικού τζιχάντ («Terreur dans l’ Hexagone»), βρίσκω κι εγώ κάποιες ομοιότητες ανάμεσα στα ριζοσπαστικοποιημένα κινήματα της άκρας Δεξιάς, της άκρας Αριστεράς ή του ισλαμισμού.
Ωστόσο εγώ θεωρώ πως είναι πολύ κρίσιμο να καταλάβουμε ότι η διείσδυση του σαλαφισμού αλλάζει τα πάντα. Διότι ο σαλαφισμός συνιστά μια βαθιά πολιτισμική ρήξη με όλες τις ευρωπαϊκές αξίες, τις οποίες απεχθάνονται οι τζιχαντιστές ακόμα και όταν είναι οι ίδιοι Ευρωπαίοι.
Μάλιστα το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούν είναι ένα λεξιλόγιο ισλαμικό, το οποίο όμως ερμηνεύουν με τον δικό τους τρόπο.
Η σχέση λοιπόν των τζιχαντιστών με τη θρησκεία δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να ερμηνευτεί ως επιφαινόμενο. Πρέπει να ερμηνευτεί με σοβαρότητα ως τέτοια.
⚫ Δυσκολεύομαι να καταλάβω πώς μια τόσο άκαμπτη εκδοχή του Ισλάμ μπορεί να γοητεύει τους νέους. Ποιον ρόλο έχει παίξει η κρίση σ’ αυτή την υπόθεση;
Ο ακραίος ισλαμισμός παρέχει το πρότυπο μιας ζωής που είναι πλήρης και ολοκληρωμένη. Προσφέρει έτοιμες απαντήσεις για όλα τα δράματα και τις ρήξεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες οι οποίες εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από βαθύτατες ανισότητες.
Η οικονομική κρίση τις τροφοδότησε, κι αυτό είναι φανερό λ.χ. στα γαλλικά προάστια όπου η πλειονότητα των κατοίκων είναι μουσουλμάνοι.
Εκεί, το Ισλάμ έχει γίνει η γλώσσα της σύγκρουσης με μια κοινωνία, με κοινωνικές νόρμες, με ένα αποικιοκρατικό παρελθόν κ.ά., που δεν τους ταιριάζουν. Ετσι ξανανοίγει και το ζήτημα της ταυτότητάς τους.
Αυτοί οι νεολαίοι, είτε μετανάστες δεύτερης γενιάς με απώτερη καταγωγή το πρώην γαλλικό Μάγρεμπ είτε προσήλυτοι, δεν μιλούν αραβικά, ωστόσο αναζητούν μια ταυτότητα αραβική και μουσουλμανική που πιστεύουν ότι μπορεί να τους σώσει.
Το ταξίδι προς τη Συρία, η εξιδανίκευση των μαρτύρων, η αναζήτηση του θανάτου οδηγούν κατά τη γνώμη τους προς την ιδανική κοινωνία.
Η έκπληξη και η ελπίδα
Ο Ζιλ Κεπέλ εξερευνά τις ρίζες των ισλαμιστικών κινημάτων από τις αρχές του ’80 και γνωρίζει τον αραβικό κόσμο σαν την τσέπη του.
«Η έκπληξη για εμένα», λέει, «δεν ήταν τα χτυπήματα του “Ισλαμικού κράτους”. Η έκπληξη ήταν οι επαναστάσεις της “αραβικής άνοιξης” που έγιναν για τον εκδημοκρατισμό των κοινωνιών. Οι φορείς του πνεύματος του εκδημοκρατισμού ήταν οι μορφωμένες μεσαίες τάξεις που αποδείχθηκε πως ήταν αρκετά απομονωμένες σε σχέση με τη μάζα των αραβικών πληθυσμών. Μια μάζα ευεπίφορη στην επιρροή των θρησκευτικών κηρυγμάτων, για την οποία ο εκδημοκρατισμός δεν έλεγε εν τέλει και πολλά πράγματα.
»Στη διάρκεια μιας συναρπαστικής διετίας έζησα την “άνοιξη” σε 18 χώρες. Και είδα έναν ολόκληρο κόσμο να παγιδεύεται σε θρησκευτικά κινήματα και σε καθεστώτα που δεν είχαν τίποτα το δημοκρατικό.
»Δυστυχώς οι αραβικές επαναστάσεις μεταφράστηκαν στρεβλά και τις διαδέχτηκαν -με την εξαίρεση ώς έναν βαθμό της Τυνησίας- είτε αυταρχικά καθεστώτα, όπως στην Αίγυπτο, είτε το χάος, όπως στη Λιβύη, την Υεμένη ή τη Συρία, όπου εξαπλώνεται και το Daesh».
Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό το ζοφερό τοπίο;
Ο Κεπέλ δεν είναι αισιόδοξος και ελπίζει μόνο σε μια αλλαγή πολύ μεγαλύτερης κλίμακας.
«Υπάρχει μια σημαντική εξέλιξη στο πλαίσιο του πολέμου μεταξύ σουνιτών και σιιτών στη Μέση Ανατολή. Υπάρχει ο άξονας Βαγδάτη-Δαμασκός-Μόσχα, επίσης ο άξονας Αγκυρα-Ριάντ, και μια αλλαγή πλεύσης των ΗΠΑ που ευνοούν την επιστροφή του Ιράν στη διεθνή σκηνή γιατί δεν θα συγχωρήσουν ποτέ τη Σαουδική Αραβία για την 11η/9.
»Σ’ αυτή τη σκακιέρα παίζεται η πτώση της τιμής του πετρελαίου που αν διαρκέσει θα υποβιβάσει τον ρόλο της Μέσης Ανατολής. Το ζήτημα του απειλητικού τζιχάντ θα λυθεί μόνο σε συνάρτηση με αυτά τα γιγάντια διακυβεύματα…».
Αλ Κάιντα και ISIS: διαφορές στρατηγικής και αλλαγή λογισμικού
Ανάμεσα στην Αλ Κάιντα και στο «Ισλαμικό κράτος» υπάρχουν μεγάλες διαφορές στρατηγικής, που ο Ζιλ Κεπέλ έχει αναπτύξει στο πλέον πρόσφατο βιβλίο του «Terreur dans l’ Hexagone: genèse du djihad français» (εκδ. Gallimard 2015).
Οπως εξηγεί στην «Εφ.Συν.», αυτές αντιστοιχούν στη γενεαλογία του τζιχάντ:
Η πρώτη φάση του τζιχάντ αναπτύσσεται στο διάστημα 1979-1997 από το Αφγανιστάν μέχρι την Αλγερία και ορίζεται από τη στρατηγική του “αγώνα ενάντια στον κοντινό εχθρό”.
Επρόκειτο για το φιλοσοβιετικό καθεστώς της Καμπούλ, για το καθεστώς του Μουμπάρακ στην Αίγυπτο και για τους στρατηγούς στην Αλγερία. Ομως παρότι στην Καμπούλ ο “αγώνας” είχε επιτυχία, στην Αίγυπτο και στην Αλγερία απέτυχε να κινητοποιήσει τις μεγάλες μάζες των μουσουλμάνων, και αυτή η αποτυχία οδήγησε στη δεύτερη φάση του τζιχάντ, τη φάση της Αλ Κάιντα.
Η Αλ Κάιντα κατευθύνει τον αγώνα της “ενάντια στον μακρινό εχθρό”, δηλαδή ενάντια στις ΗΠΑ. Χτυπώντας τη Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον στις 11/9/2001 πίστεψε πως θα αποδείκνυε στους μεγάλους μουσουλμανικούς πληθυσμούς (περισσότεροι από 400 εκατ. πιστοί στην Ινδία και την Ινδονησία) ότι αυτός ο Αμερικανός “προστάτης” των “δυτικών” αραβικών καθεστώτων είναι στην πραγματικότητα αδύναμος.
Και πάλι όμως, παρά την επιτυχία της παράτολμης επιχείρησης, οι μουσουλμανικές μάζες δεν ξεσηκώθηκαν. Ούτε όταν η Αλ Κάιντα υποκίνησε τους σουνίτες ενάντια στο φιλοαμερικανικό καθεστώς στο Ιράκ.
Ετσι περνάμε στη σημερινή τρίτη φάση του τζιχάντ που ξεκινά το 2005 και διαφοροποιείται από τις προηγούμενες επειδή αλλάζει το λογισμικό του “αγώνα”. Αυτή τη φορά οι νεαροί Αραβες της Ευρώπης θα αναλάβουν ρόλο στρατιωτών του Χαλιφάτου με βάση μια καινούργια στρατηγική που μεταφέρει τη σύγκρουση στην Ευρώπη, πολλαπλασιάζει τα ταυτόχρονα χτυπήματα και προκαλεί πολέμους στο εσωτερικό της.
Με επιθέσεις που στοχεύουν την καθημερινή ζωή των ευρωπαϊκών κοινωνιών, η στρατηγική του Daesh προσπαθεί να υποκινήσει υπερ-αντιδράσεις ενάντια στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς κατ’ αρχάς μέσα από την άνοδο της Ακροδεξιάς (Εθνικό Μέτωπο FN της Λεπέν στη Γαλλία, Κόμμα της Ελευθερίας FPO στην Αυστρία, Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα κ.ο.κ.), ώστε να προκληθούν συγκρούσεις μουσουλμάνων-μη μουσουλμάνων που θα δημιουργήσουν ένα κλίμα εμφυλίων πολέμων στην Ευρώπη.
Τελικά, τι είναι λοιπόν το ISIS; Ενα φαινόμενο θρησκευτικό ή πολιτικό;
«Είναι και τα δύο», σημειώνει ο Κεπέλ.
Αν και μετά το ’70 το πολιτικό στοιχείο στα ισλαμικά κινήματα υποχωρεί σταδιακά υπέρ του θρησκευτικού.
Διότι δεν υπάρχει πια η αυτονομία εκείνου που ο Πλάτωνας ονόμαζε “πόλις”, αφού όλες οι πολιτικές επιλογές εξαρτώνται από την αντίληψη μέσα από την οποία το Daesh διαβάζει το Κοράνι.
Οταν λ.χ. περιορίζουν τη γυναίκα στο καθεστώς του σκλάβου, αυτό οφείλεται στην αυστηρή και άκαμπτη ερμηνεία των ιερών κειμένων. Για το “Ισλαμικό κράτος” με άλλα λόγια, δεν υπάρχει πολιτική αυτονομημένη από τη θρησκεία.
-320x213.png)
