«Συνυπάρχουν όλα μαζί: φόβος, κόπωση και υποστήριξη στον πόλεμο»

Αρχισε από πολύ νεαρή ηλικία να διαμαρτύρεται θαρραλέα για τη μεταχείριση του παλαιστινιακού λαού. Ο ακτιβισμός ήταν πάντα μέρος της ζωής της οικογένειάς της. Ο πατέρας της αρνήθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία κατά την πρώτη Ιντιφάντα. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης Ιντιφάντα, δραστηριοποιήθηκε στο Ta’ayush, μια ομάδα συνύπαρξης Ισραηλινών και Παλαιστινίων κυρίως στα κατεχόμενα εδάφη.

Οταν η Σαχάρ ήταν μικρή, συνόδευε τον πατέρα της στις αγροτικές εργασίες με τους Παλαιστίνιους χωρικούς, συνήθως στη φύτευση δέντρων. Η Σαχάρ είδε από πρώτο χέρι τον αντίκτυπο που είχε η κατοχή στη ζωή των χωρικών. Η ίδια θυμάται ότι «το σοκ δεν προήλθε από τη βία της κατοχής ή από κάποιον συγκεκριμένο στρατιώτη, αλλά από το να βλέπεις την καθημερινή κατάσταση των χωρικών να περνούν από τα σημεία ελέγχου, να φοβούνται την κατεδάφιση των σπιτιών τους και να γνωρίζουν ότι κάθε 18χρονος στρατιώτης έχει τη δύναμη να ελέγχει τη ζωή τους».

Σε ηλικία 14 ετών, άρχισε να συμμετέχει σε διαδηλώσεις κατά του τείχους, κυρίως στο χωριό Μπιλίν της Δυτικής Οχθης. Παρά τη θέληση των γονιών της, η Σαχάρ πήγαινε στο χωριό έως και τέσσερις φορές την εβδομάδα. Ο πατέρας της την παρακαλούσε να περιμένει μέχρι να γίνει 16 ετών για να γίνει ακτιβίστρια. Ωστόσο, συνέχισε να διαδηλώνει, ακόμα και όταν οι συμμαθητές της στο Γυμνάσιο την εκφόβιζαν και την αποκαλούσαν «τρελή αριστερή».

Τον Αύγουστο του 2008, η Σαχάρ ανακοίνωσε δημόσια την απόφασή της να αρνηθεί την κλήση για υποχρεωτική στρατιωτική θητεία. Εστειλε επιστολή προς το υπουργείο Αμυνας γράφοντας: «Συνειδητοποιώ ότι ο στρατιώτης στο σημείο ελέγχου δεν είναι υπεύθυνος για την άθλια πολιτική καταπίεσης των Παλαιστίνιων αμάχων, αλλά δεν μπορώ να απαλλάξω αυτόν τον στρατιώτη από την ευθύνη για τις πράξεις του… Εννοώ την ανθρώπινη ευθύνη να μην προκαλείς πόνο σε έναν άλλο άνθρωπο». Η Σαχάρ εξέτισε τρεις ποινές φυλάκισης για την άρνησή της να καταταγεί στον στρατό. Πέρασε δύο μήνες στη φυλακή και τρεις μήνες σε καθεστώς κράτησης.

Το 2024 ήταν η σεναριογράφος και βασική πρωταγωνίστρια στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ της σκηνοθέτριας Αλεξίας Τσούνη «Σαλόμ – Σαλάμ – Πις», που σημαίνει ειρήνη στα εβραϊκά, τα αραβικά και τα αγγλικά. Σήμερα εξακολουθεί να διαδηλώνει ενάντια στη γενοκτονία και στον νέο πόλεμο στο Ιράν, εργάζεται ως σύμβουλος ολιστικής ασφάλειας για οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ομάδες βάσης σε διάφορες παλαιστινιακές κοινότητες, ενώ είναι εκ των ιδρυτριών της ιστοσελίδας dime.info και ενεργή στην οργάνωση Free Jerusalem.

● Μέσα στο Ισραήλ υπάρχει πράγματι ευρεία συναίνεση για όσα συνέβησαν στη Γάζα και για τον νέο πόλεμο με το Ιράν ή υπάρχουν βαθύτερες διαιρέσεις που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αόρατες στο εξωτερικό;

Υπάρχει πολύ ευρεία συναίνεση για τον πόλεμο και όλες τις στρατιωτικές ενέργειες, ωστόσο έχουμε μια πολύ διαιρεμένη κοινωνία όσον αφορά τη στήριξη προς την κυβέρνηση.

«Δεν μπορούμε να απαλλάξουμε κανέναν από την ευθύνη για τον πόνο που προκαλεί»

Η κοινωνία είναι πολύ διχασμένη σε αυτό. Αλλά όταν πρόκειται ειδικά για τη Γάζα, ή γενικότερα για πολέμους, υπάρχει μια τάση στην ισραηλινή κοινωνία να συσπειρώνεται γύρω από αυτά. Το βλέπουμε και τώρα με το Ιράν και τον Λίβανο. Ακόμα και άνθρωποι που είναι πολύ επικριτικοί προς την κυβέρνηση, που υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος με το Ιράν εξυπηρετεί τα προσωπικά συμφέροντα του Νετανιάχου, εξακολουθούν να υποστηρίζουν τον πόλεμο. Ζούμε σε μια πάρα πολύ στρατιωτικοποιημένη κοινωνία: oτιδήποτε κάνει ο στρατός, η συντριπτική πλειονότητα το υποστηρίζει.

● Δεν είμαστε σίγουροι ότι αυτό που βλέπουμε στις οθόνες μας και στους ιστότοπους που καλύπτουν τον πόλεμο στο Ιράν είναι αυτό που πραγματικά συμβαίνει στο Ισραήλ. Είναι ελάχιστες οι πληροφορίες στα δυτικά μέσα ενημέρωσης σχετικά με τις καθημερινές επιθέσεις με ρουκέτες, ενώ έχει επιβληθεί εξαιρετικά αυστηρή λογοκρισία, τιμωρώντας όποιον επιχειρεί να «ανεβάσει» βίντεο από βομβαρδισμένες περιοχές. Ποια είναι η εικόνα που έχετε;

Θα είμαι ειλικρινής, δεν έχω πλήρη εικόνα. Αυτό που ξέρω είναι ότι έχουν σημειωθεί χτυπήματα σε διάφορα μέρη. Προφανώς, μερικά από αυτά καλύπτονται. Επίσης, μπορείς να ακούσεις τις εκρήξεις και να δεις σπίτια ανθρώπων που έχουν πληγεί. Βρίσκομαι στην Ιερουσαλήμ, δεν έχω πάει τώρα στο Τελ Αβίβ. Δεν υπάρχουν πάντως σειρές κατεστραμμένων κτιρίων, αλλά σίγουρα έχουν γίνει πάρα πολλές επιθέσεις σε διάφορα μέρη της χώρας, που έχουν καταστρέψει σπίτια και άλλες υποδομές. Το ίδιο ισχύει σίγουρα και για διάφορες στρατιωτικές βάσεις.

Νομίζω πάντως ότι όλες οι κυβερνήσεις κάνουν το ίδιο: Κρύβουν τις πραγματικές επιπτώσεις, δημοσιεύουν μόνο ό,τι είναι πολιτικά συμφέρον για αυτές. Αλλά για μένα δεν είναι αυτό το μείζον. Το θέμα είναι ότι το Ισραήλ μεταδίδει στον εαυτό του ότι είναι πρόθυμο να συνεχίσει να ζει με αυτό το επίπεδο απωλειών. Προφανώς, υπάρχει πολλή εσωτερική προπαγάνδα και επιχειρείται να μειωθεί το μέγεθος της πραγματικής ζημιάς, ώστε οι άνθρωποι να είναι πιο δεκτικοί στο να συνεχίσουν να ζουν με αυτήν.

● Πώς αντιδρούν οι «απλοί» άνθρωποι στο Ισραήλ στην προοπτική ενός διαρκούς γενικευμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή;

Συνυπάρχουν όλα μαζί: κόπωση από τον πόλεμο, υποστήριξη στον πόλεμο, αγανάκτηση. Και βέβαια σίγουρα υπάρχει φόβος. Χθες το βράδυ ξυπνήσαμε στη μία τα ξημερώματα για να πάμε στο καταφύγιο. Ακούς τους βομβαρδισμούς πάνω από το κεφάλι σου. Οι φίλοι μου στο Τελ Αβίβ χρειάστηκε να το κάνουν αυτό πέντε φορές μέσα στη νύχτα. Είναι τρομακτικό.

Και φυσικά βρισκόμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση από οποιαδήποτε από τις γειτονικές χώρες, έχοντας καταφύγια, σειρήνες και συστήματα αναχαίτισης. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, άνθρωποι πεθαίνουν και εδώ. Οι άνθρωποι είναι επίσης κουρασμένοι. Και πολλοί, ειδικά επειδή κάτι παρόμοιο συνέβη μόλις πριν από οκτώ μήνες, είναι πολύ επικριτικοί, δεν βλέπουν ποιο είναι το νόημα, ποια είναι η προοπτική. Ο κόσμος δεν συνδέεται με αυτόν τον πόλεμο με τον ίδιο τρόπο όπως με τη Γάζα, τότε το αφήγημα ήταν πιο ξεκάθαρο.

«Οτιδήποτε κάνει ο στρατός, η συντριπτική πλειονότητα το υποστηρίζει»

Με το Ιράν όμως είναι γελοίο αυτό που γίνεται, είναι εμφανές πως δεν υπάρχει κάποιο σοβαρό σχέδιο και αυτό έχει αρχίσει να κουράζει πολύ κόσμο. Την ίδια στιγμή υπάρχει και ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού που είναι χαρούμενο και λέει: «Επιτέλους, θα το πάμε μέχρι τέλους. Διαμορφώνουμε μια νέα Μέση Ανατολή». Το γεγονός ότι πρόκειται για μια προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της γεωπολιτικής της Μέσης Ανατολής θεωρείται από πολλούς Ισραηλινούς στρατηγικό επίτευγμα.

Κάποιοι εδώ το αποκαλούν ακόμα και θαύμα! Μια φίλη μου μού είπε ότι στο καταφύγιο κάποιοι υπερορθόδοξοι θρησκευόμενοι γείτονές της μιλούσαν για το «θαύμα του Πουρίμ» καθώς η επίθεση ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του Πουρίμ, μιας εβραϊκής γιορτής της οποίας η ιστορία διαδραματίζεται στην Περσία. Φανταστείτε! Λέγανε ότι είναι το ίδιο θαύμα. Στην ιστορία εκείνη η εβραϊκή κοινότητα σώζεται και μετά σκοτώνει 70.000 Πέρσες… Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι ζούμε σε μια εποχή θαυμάτων, ότι συμβαίνουν τεράστιες αλλαγές και ότι πρέπει να τις υποστηρίξουμε. Και υπάρχουν και εκείνοι που λένε: «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι. Τα σχολεία δεν λειτουργούν, οι άνθρωποι δυσκολεύονται να πάνε στη δουλειά τους». Ολα αυτά επηρεάζουν δραματικά τη ζωή των ανθρώπων, αν και βέβαια πολύ λιγότερο απ’ ό,τι στο Ιράν ή σε άλλες χώρες που πλήττονται.

● Γνωρίζει η ισραηλινή κοινωνία το εύρος της ανθρωπιστικής καταστροφής στη Γάζα;

Το γνωρίζουν πολύ καλά. Οι αντιδράσεις ποικίλλουν: υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν την καταστροφή και χαίρονται γι’ αυτήν – και αυτό είναι ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας. Μια άλλη αρκετά μεγάλη ομάδα λέει ότι είναι δυστυχώς παράπλευρες απώλειες. Το κομμάτι της κοινωνίας που είναι αντίθετο και το αποκαλεί γενοκτονία είναι πραγματικά μικρό.

Η χρήση της λέξης «γενοκτονία» έχει με πολλούς τρόπους λογοκριθεί. Η ίδια η λέξη θεωρείται υποκίνηση βίας. Οι άνθρωποι γνωρίζουν ότι έτσι μιλούν άλλες χώρες στον κόσμο γι’ αυτό, αλλά αυτό τους τροφοδοτεί την αντίληψη ότι «αυτοί είναι εναντίον μας». Και δεν κάνουν πραγματική προσπάθεια να εξετάσουν γιατί συμβαίνει αυτό.

● Δραστηριοποιείστε εδώ και πολλά χρόνια σε κινήματα ενάντια στην κατοχή και τον μιλιταρισμό. Πώς έχει αλλάξει η ισραηλινή κοινωνία από την αρχή της επίθεσης στη Γάζα;

Ξέρετε, έχουμε τόσους πολλούς πολέμους… Ο χώρος για κριτική έχει σίγουρα συρρικνωθεί δραματικά, κυρίως απέναντι στους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ. Αυτή είναι η ομάδα που έχει φιμωθεί περισσότερο. Από τις 7 Οκτωβρίου -από την ίδια μέρα- υπήρξε κρατική καταστολή κάθε μορφής ελευθερίας έκφρασης των Παλαιστινίων. Αστυνομικοί χτυπούσαν συνεχώς διαδηλωτές και άνθρωποι φυλακίστηκαν για μήνες απλώς επειδή συμμετείχαν σε μια διαδήλωση.

Αλλά δεν ήταν μόνο το κράτος, ήταν και η ίδια η κοινωνία. Από τις 7 Οκτωβρίου κιόλας υπήρχαν φοιτητικές ομάδες και «ακτιβιστές» -αυτό που λέμε «ακτιβιστές του καναπέ»- που έψαχναν Παλαιστίνιους πολίτες οι οποίοι μπορεί να διατύπωναν οτιδήποτε επικριτικό για το Ισραήλ ή υποστηρικτικό για την παλαιστινιακή αντίσταση.

Τους κατήγγελλαν στην αστυνομία, στα πανεπιστήμια ή στους εργοδότες τους ώστε να απολυθούν, να διαγραφούν από το πανεπιστήμιο ή να συλληφθούν. Αυτό ξεκίνησε από την πρώτη μέρα. Υπήρξε επίσης καταστολή προς Ισραηλινούς Εβραίους που εξέφραζαν διαφορετικές απόψεις και άνθρωποι που έχασαν τη δουλειά τους.

Είναι όμως ενδιαφέρον ότι αυτή η καταστολή δεν προέρχεται μόνο από το κράτος, αλλά και από την ίδια την κοινωνία. Ο μηχανισμός της «καταγγελίας» συναδέλφων ή συμφοιτητών υπήρχε πάντα, αλλά δεν ήταν τόσο διαδεδομένος. Σήμερα όμως το doxing, η δημόσια διαπόμπευση και η προσπάθεια να απολυθούν άνθρωποι, είναι πολύ διαδεδομένα.

● Αρνηθήκατε την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία το 2008 και πληρώσατε προσωπικό τίμημα. Πόσο δύσκολο είναι να είσαι αντιμιλιταρίστρια και πολύ ενεργή ακτιβίστρια σήμερα σε μια χώρα που εμπλέκεται σε τόσους πολέμους;

Οταν εγώ αρνήθηκα τη στράτευση, ναι, υπήρχε κριτική γύρω από αυτό. Φυλακίστηκα. Αλλά όσοι αρνηθήκαμε δώσαμε συνεντεύξεις σε μεγάλα ισραηλινά τηλεοπτικά κανάλια, που έγιναν με σεβασμό και γινόταν μια κανονική πολιτική συζήτηση. Πέρσι είχαμε έναν νέο που αρνήθηκε τη θητεία και στη συνέχεια εκείνος και οι φίλοι του έκαναν μια διαμαρτυρία καίγοντας τα χαρτιά στράτευσης. Το βίντεο έγινε viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για σχεδόν έξι μήνες δεν μπορούσε να επιστρέψει στην πόλη από την οποία κατάγεται, γιατί κάθε φορά που περπατούσε εκεί, άλλοι νέοι της ηλικίας του -έφηβοι, μαθητές Λυκείου- τον αναγνώριζαν και άρχιζαν να τον απειλούν, να τον χτυπούν και να τον σπρώχνουν. Αυτού του είδους η καταπίεση, που και πάλι δεν προέρχεται μόνο από το κράτος αλλά και από την κοινωνία, έχει επιδεινωθεί δραματικά.

Τα τελευταία τρία χρόνια συμμετείχα σε πολλές διαμαρτυρίες, ειδικά στη Χάιφα. Κάθε διαδήλωση -ακόμη και 10 ή 15 άνθρωποι που στεκόμασταν στο πεζοδρόμιο με πανό, δηλαδή πραγματικά οι πιο «βαρετές» διαδηλώσεις- κατέληγε να διαλύεται από την αστυνομία. Μας χτυπούσαν, μας διασκόρπιζαν και πάντα κάποιοι συλλαμβάνονταν. Ηταν πραγματικά γελοίο, γιατί υπήρχαν πάντα πολύ περισσότεροι αστυνομικοί από εμάς.

Στην Ιερουσαλήμ, ειδικά τους πρώτους μήνες μετά τις 7 Οκτωβρίου, σχεδόν κάθε διαδήλωση κατέληγε σε βία εναντίον μας. Τόσο από την αστυνομία όσο και από περαστικούς. Ανθρωποι πετούσαν αντικείμενα. Υπήρχε μια ηλικιωμένη ακτιβίστρια σε μια διαδήλωση στην οποία συμμετείχαμε, στην οποία πέταξαν ένα γυάλινο μπουκάλι στο κεφάλι.

● Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι κοινωνίες στην Ευρώπη για να στηρίξουν την ειρήνη;

Νομίζω ότι ένα σημαντικό πράγμα που πρέπει να καταλάβουν είναι ότι δεν θα υπάρξει αποτελεσματικό εμπάργκο όπλων ή πραγματικές οικονομικές κυρώσεις στο Ισραήλ χωρίς αποστρατιωτικοποίηση της ίδιας της Ευρώπης. Οι ισραηλινές πωλήσεις όπλων αυξάνονται κάθε φορά που η Ευρωπαϊκή Ενωση ανακοινώνει νέα προγράμματα επανεξοπλισμού. Κάθε αύξηση της στρατιωτικοποίησης σημαίνει αύξηση των ισραηλινών εξαγωγών όπλων. Ευρωπαϊκά χρήματα καταλήγουν έτσι στην ισραηλινή πολεμική μηχανή. Δεν μπορείς να διαχωρίσεις αυτά τα συστήματα. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να δουν σοβαρά πώς θα αντιμετωπίσουν τον μιλιταρισμό στις χώρες τους.