Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Κίνδυνος η απώλεια της δημοκρατικής μας κουλτούρας»

Τζέισον Στάνλεϊ, καθηγητής Φιλοσοφίας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Κίνδυνος η απώλεια της δημοκρατικής μας κουλτούρας»

  • A-
  • A+

Το νέο βιβλίο του Τζέισον Στάνλεϊ αποτελεί ένα πολύτιμο όπλο στη μάχη κατά της Ακροδεξιάς και του φασισμού, καθώς αναλύει την τυπολογία των χαρακτηριστικών τους και αντικρούει τον πυρήνα των επιχειρημάτων τους.

• Στις μέρες μας βλέπουμε όλο και περισσότερο ηγέτες να χρησιμοποιούν το δίπολο «εμείς» και «αυτοί». Πόσο συμβάλλει αυτό στη διάδοση των διακρίσεων, του ρατσισμού και του εθνικισμού;

Πολλές φορές στην Ιστορία χρησιμοποιήθηκε αυτό το δίπολο του «εμείς» και «αυτοί», αλλά όταν χρησιμοποιείται στη βάση της φυλής, της εθνότητας, της γλώσσας ή της μετανάστευσης, τότε αμφισβητεί τη βάση για την ιδιότητα του πολίτη, η οποία στηρίζεται στην ισότητα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Ταυτόχρονα υπονομεύει την πραγματική πολιτική, επειδή αυτό που μας κάνει να θέλουμε είναι να κατευθύνουμε την οργή μας σε κάποιους που κάνουν κάτι λάθος. Που κάνουν κάτι ενάντια στα συμφέροντά μας: Παίρνουν τα λεφτά μας ή μειώνουν τους μισθούς μας. Αλλά όταν σκεφτούμε γι’ αυτούς όχι σαν κάποιους που έκαναν κάτι λάθος, κάτι με το οποίο διαφωνούμε, αλλά σαν κάποιους που, για παράδειγμα, έχουν διαφορετικό χρώμα δέρματος, τότε υπονομεύουμε την πραγματική πολιτική και μπορεί να πέσουμε θύματα εξαπάτησης. Γιατί αποκτάμε έναν τρόπο να κατηγορούμε ανθρώπους που δεν αξίζουν τις κατηγορίες μας.

• Οπως λέτε στο βιβλίο σας, κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου στις ΗΠΑ, υπήρξε το κίνημα «Πρώτα η Αμερική», το οποίο ήταν αντίθετο στη συμμετοχή της χώρας σας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ενάντια στη ναζιστική Γερμανία. Σήμερα, ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποιεί το ίδιο σύνθημα ενάντια στους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Σε ποιον βαθμό αυτή η ιδεολογία επηρεάζει την αμερικανική κοινωνία;

Ο «λευκός» εθνικισμός υπάρχει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα στην καρδιά της αμερικανικής κοινωνίας. Εκείνη την εποχή η μέση λευκή οικογένεια είχε κατά μέσο όρο 22 φορές μεγαλύτερο πλούτο από μια μαύρη. Αυτό το κίνημα ήταν ρητώς ένα κίνημα φτιαγμένο γύρω από την ιδέα ότι η Αμερική είναι ένα λευκό έθνος, όπως και άλλα λευκά έθνη, για παράδειγμα η Γερμανία.

Ετσι, ο Τραμπ, χρησιμοποιώντας το λεξιλόγιο του κινήματος «Πρώτα η Αμερική», στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι το υιοθετεί. Και φυσικά δεν είναι τυχαίο ότι αυτό γίνεται μετά την προεδρία Ομπάμα, του πρώτου μαύρου προέδρου. Το νόημα είναι ότι «επιστρέφουμε στις λευκές μας ρίζες» μετά απ’ αυτό. Μετά από οκτώ χρόνια που ταπεινωθήκαμε έχοντας έναν μαύρο πρόεδρο. Στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα.

• Στη διάρκεια των δεκαετιών του 1920 και του 1930, φιλόσοφοι όπως ο Οσβαλντ Σπένγκλερ επηρέασαν το κοινό με τη θεωρία της «Παρακμής της Δύσης» ή παραλλαγές της. Σήμερα, ποιες είναι οι μορφές που παίρνουν οι φασιστικές θεωρίες;

Αυτές οι θεωρίες ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Στην Ευρώπη η μορφή των φασιστικών θεωριών είναι ότι ο ευρωπαϊκός πολιτισμός βρίσκεται σε κίνδυνο και ότι μπορεί να καταστραφεί. Μπορείς να βρεις πολύ καθαρά τα ίχνη της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς τη δεκαετία του 1970 στη Γαλλία, ενάντια στα κύματα ξένων που έρχονται στη χώρα και τη μετατρέπουν σ’ ένα ατέλειωτο μπουρδέλο. Υπάρχει αυτός ο φόβος του Ισλάμ και των μη λευκών.

• Εννοείτε την ισλαμοφοβία...

Ναι, την ισλαμοφοβία και τον υποτιθέμενο κίνδυνο για τον πολιτισμό από τους μη λευκούς.

• Πιστεύετε ότι σήμερα η ισλαμοφοβία έχει αντικαταστήσει τον αντισημιτισμό;

Δεν ταυτίζονται. Ο Χίτλερ πίστευε ότι οι Εβραίοι ήταν οι εγκέφαλοι της μετανάστευσης για να υπονομεύσουν τους χριστιανούς. Τώρα υπάρχει η ιδέα ότι ο Τζορτζ Σόρος ευνοεί τη μετανάστευση και αυτή είναι μια νέα μορφή αντισημιτισμού. Δεν αποκλείει το ένα το άλλο, αλλά αντίθετα το ένα στηρίζει το άλλο. Η παγκοσμιοποιημένη ελίτ θεωρεί ότι η μετανάστευση υπονομεύει τον δυτικό λευκό πολιτισμό.

• Σήμερα, ανάμεσα στα όπλα που διαθέτουν η Ακροδεξιά και οι φασίστες ηγέτες δεν είναι μόνο η κλασική προπαγάνδα, αλλά και μέθοδοι όπως τα fake news, τα «εναλλακτικά γεγονότα» κ.ο.κ., τις οποίες χρησιμοποιεί, για παράδειγμα, το επιτελείο του Τραμπ. Πώς μπορούν να τις αντιμετωπίσουν οι απλοί άνθρωποι;

Απαιτείται προσπάθεια για να δουν τι είναι αλήθεια και να μην πιστεύουν τους ισχυρισμούς ότι δεν υπάρχει αλήθεια. Είναι δύσκολο να διαπιστώσουν τι ισχύει στην πραγματικότητα. Πρέπει να αποφασίσουν με τίνος την πλευρά είναι και αυτόν να πιστεύουν. Για παράδειγμα, να ξεχωρίσουν κάποιους υπεύθυνους δημοσιογράφους και να προσπαθούν να μην πέφτουν κάτω από τον ηθικό μέσο όρο.

Για παράδειγμα, ακούτε ότι έγινε ένα έγκλημα από κάποιον μετανάστη. Ισως να το έχει διαπράξει, αλλά μην το παίρνετε για δεδομένο. Υπάρχει ένα ολόκληρο κύμα εγκλημάτων. Μην υποκύπτουμε σε κάποιον ηθικό πανικό. Χρειάζεται να μπορούμε να διατηρούμε την ψυχραιμία μας.

• Υπάρχει αρκετή σύγχυση σχετικά με τον χαρακτηρισμό «φασιστικό» όταν γίνεται λόγος για διάφορα καθεστώτα σήμερα. Πιστεύετε ότι υπάρχει πραγματικός κίνδυνος φασισμού στις μέρες μας;

Το βιβλίο μου αφορά την προπαγάνδα και την πολιτική. Δεν υπάρχει μόνο ένα στοιχείο για τον φασισμό. Κάποια καθεστώτα χρησιμοποιούν την ξενοφοβία, τον «μάτσο» πατριαρχισμό, την παρενόχληση ή τις επιθέσεις σε ομοφυλόφιλους. Βλέπουμε διάφορες τέτοιες πολιτικές και θεωρίες συνωμοσίας, οι οποίες υπονομεύουν την αίσθησή μας της πραγματικότητας. Αυτές οι μέθοδοι καταστρέφουν τη δημοκρατική μας κουλτούρα.

Αυτό που χρειαζόμαστε για να διατηρήσουμε τη δημοκρατική μας κουλτούρα είναι η διατήρηση μιας υγιούς κοινωνίας των πολιτών, στην οποία θα υπάρχει σεβασμός για την αλήθεια και εμπιστοσύνη στους πολίτες.

Ομως αυτό που βλέπουμε είναι η δυσπιστία ανάμεσα στους πολίτες. Βλέπουμε ότι η νομιμοφροσύνη αντικαθιστά την αναζήτηση της αλήθειας και, επίσης, βλέπουμε δυσπιστία προς την αλήθεια. Τέλος, ο φόβος και ο πανικός αντικαθιστούν σήμερα τη λογική. Αυτό από το οποίο κινδυνεύουμε δεν είναι κάποια φασιστικά καθεστώτα, αλλά το να χάσουμε τη δημοκρατική μας κουλτούρα στην κοινωνία των πολιτών.

• Βλέπουμε και διάφορα κεντροδεξιά και δεξιά κόμματα να προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την Ακροδεξιά υιοθετώντας ουσιαστικά την ατζέντα της. Ποιο είναι το καθήκον των προοδευτικών δυνάμεων;

Αυτή είναι η πιο δύσκολη ερώτηση. Πρώτα να μη μετακινούνται προς την Ακροδεξιά. Και να διοχετεύουν τη δεξιόστροφη οργή στην πηγή του προβλήματος. Υπάρχει ξενοφοβία όταν ένας πληθυσμός είναι εξοργισμένος και δεν ξέρει πού να ξεσπάσει. Οι προοδευτικές δυνάμεις πρέπει να ανακατευθύνουν την οργή εκεί που πρέπει.

Να παραδεχτούν ότι οι κόσμος έχει δίκιο να είναι εξοργισμένος. Αλλά να είναι εξοργισμένος με τους Γερμανούς τραπεζίτες για παράδειγμα. Να είναι εξοργισμένος με την κατάσταση που οδήγησε στην κρίση και όχι με τους μετανάστες.

Ποιος είναι ο Τζέισον Στάνλεϊ 

Γεννημένος το 1969, είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, κάτοχος της έδρας Jacob Urowsky. Αρθρογραφεί τακτικά σε εφημερίδες και περιοδικά, όπως οι New York Times, η Washington Post, η Boston Review κ.λπ., ενώ έχει βραβευτεί τόσο από τη Φιλοσοφική Ενωση των ΗΠΑ όσο και από την Ενωση Αμερικανών Εκδοτών. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το βιβλίο του «Πώς λειτουργεί ο φασισμός».

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η δημοκρατία έχει ακόμα τη δύναμη να μας εκπλήξει»
Ο καθηγητής Φιλοσοφίας Φρέντερικ Βορμς επιχειρεί με το έργο του να καταδείξει τη δημοκρατία ως έναν διαρκή αγώνα για την υπεράσπιση και ανάπτυξή της, ενάντια στα εσωτερικά της προβλήματα, με τα οποία πρέπει να...
«Η δημοκρατία έχει ακόμα τη δύναμη να μας εκπλήξει»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Να τελειώνουμε με τους “σιδερένιους νόμους” της Ιστορίας»
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης, ζώσα ιστορία της Αριστεράς, μιλά για την ιστορική μνήμη, τα ελλείμματα των προοδευτικών δυνάμεων, για την ανάγκη μιας πολιτικής οικολογίας, αλλά και αποτιμά τους πρώτους μήνες...
«Να τελειώνουμε με τους “σιδερένιους νόμους” της Ιστορίας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
Οι φασιστικές οργανώσεις και δράσεις κερδίζουν έδαφος. Ενώ είναι ακόμα μειοψηφικές στις περισσότερες χώρες, έχουν αυξήσει το επίπεδο της βίας και την επίδρασή τους στην πολιτική και έχουν σταθεροποιήσει τη...
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ανισότητες, δημοκρατία και περιβάλλον, τα μέτωπα της μάχης»
Ο Φλορμπέ αναπτύσσει ένα σύνολο ιδεών και προτάσεων «σοσιαλδημοκρατικού χαρακτήρα», το οποίο όμως αποσυνδέει από τις υπαρκτές πολιτικές δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας, που έχουν βρεθεί στο περιθώριο τα...
«Ανισότητες, δημοκρατία και περιβάλλον, τα μέτωπα της μάχης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε πολιτικές επιλογές υπό το φθαρμένο ένδυμα του “ρεαλισμού”»
Καθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας ο Αλμπέρτο Τοσκάνο, ανιχνεύει τα αδιέξοδα της Αριστεράς και εντοπίζει τα «συγκριτικά πλεονεκτήματα» της Ακροδεξιάς, τα οποία της επιτρέπουν να έχει ευρύ «πέρασμα» σε μεγάλα...
«Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε πολιτικές επιλογές υπό το φθαρμένο ένδυμα του “ρεαλισμού”»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι...
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας