«Δεν υπάρχουν πλέον βάρβαροι στα σύνορα»

Ο Ντένκο Μάλεσκι ήταν ο πρώτος υπουργός Εξωτερικών της ΠΓΔΜ (1991-1993) και στενός συνεργάτης του προέδρου Κίρο Γκλιγκόροφ.

Πρώην πρέσβης στον ΟΗΕ, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο των Σκοπίων, συγγραφέας (μεταξύ άλλων, «Ο κόσμος του Θουκυδίδη και του Μακιαβέλι») και διανοούμενος, ο Μάλεσκι δεν κρύβει τη μεγάλη του ικανοποίηση για τη συμφωνία των Πρεσπών, αλλά και την ελπίδα του να ισχυροποιηθούν οι θεσμοί της χώρας του και να υπερισχύσει το κράτος δικαίου, η ισοτιμία και η ισονομία.

Συνέντευξη – Αποστολή στα Σκόπια

● Πώς αισθάνεστε μετά τη συμφωνία των Πρεσπών;

Είμαι ευτυχής που τελικά, μετά από 27 χρόνια, καταλήξαμε σε συμφωνία. Αργησε να λυθεί τόσο πολύ, γιατί ο λαός μας είχε αρκετές αρνητικές ιστορικές μνήμες, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν με κακό τρόπο από τους πολιτικούς μας, ειδικά σε προεκλογικές περιόδους, αλλά αυτό έγινε και από τις δύο πλευρές.

Με τον πρόεδρο Γκλιγκόροφ κάναμε τότε μια θεώρηση της Ιστορίας σε απόλυτη συμφωνία με τη συμφωνία που έχουμε τώρα.

Ομως η ελληνική πλευρά επέμενε να φέρνει στην επιφάνεια πολιτικές δυνάμεις που είχαν διαφορετικές απόψεις από τις δικές μας. Ετσι πίεσαν πολύ τη νέα χώρα και τελικά ο σκοπός αυτός επετεύχθη.

Μας πήρε πολύ χρόνο μέχρι δύο πολιτικές ελίτ που δεν εμφορούνται από τον εθνικισμό, οι πρωθυπουργοί και υπουργοί Εξωτερικών μας, να σφίξουν τα χέρια πάνω στα κοινά σύνορα και να αφήσουν πίσω τους τα εθνικιστικά στοιχεία. Αυτή ήταν ένα μεγάλο άνοιγμα, μια μεγάλη στιγμή της Ιστορίας.

● Ωστόσο υπάρχουν δυνάμεις και στις δύο χώρες που αντιδρούν.

Αυτό ήταν μια έκπληξη για όλους μας. Δεν έχουμε μόνο δυο παράλληλα στρατόπεδα στις δύο χώρες, αλλά και η ρητορική τους σχεδόν ταυτίζεται.

Υπήρξαν πάντα στιγμές, σε όλα αυτά τα 27 χρόνια από την ανεξαρτησία μας, που υπήρχαν διανοούμενοι και από τις δύο πλευρές των συνόρων που μίλαγαν για αυτά τα θέματα. Εγώ ήμουν ένας από αυτούς.

Ομως, να ζήσω και να δω πολιτικά κόμματα εξουσίας να σκέφτονται ότι το καλό της χώρας τους επιβάλλει να υιοθετήσουν μια προοδευτική θεώρηση και στη συνέχεια να απευθυνθούν στους πολίτες, αυτό ξεπερνάει την φαντασία.

Να απευθυνθούν στους πολίτες στο πνεύμα πως δεν υπάρχουν πλέον βάρβαροι στα σύνορα, αυτό είναι πράγματι υπέροχο.

● Τι χάσαμε αυτά τα 27 χρόνια της διαμάχης;

Δεν ξέρω τι έχασε η Ελλάδα, εμείς όμως χάσαμε πολλές ζωές όλα αυτά τα χρόνια. Είμαστε μια από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης.

Οι άνθρωποι εδώ περνούν με δυσκολία τον μήνα με το πενιχρό τους εισόδημα. Αυτό που θα είχε συμβεί και είναι σημαντικό για μένα είναι πως οι απλοί άνθρωποι θα είχαν γλιτώσει από αυτή τη μιζέρια. Οι πολιτικές ελίτ και οι διανοούμενοι ζουν μια καλή ζωή.

Η μετάβαση από τον σοσιαλισμό στον καπιταλισμό αποδείχτηκε ότι σε πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, της Μακεδονίας συμπεριλαμβανομένης, ήταν σκέτη ληστεία.

Το συντομότερο που θα είχαμε έναν έλεγχο πάνω στη συμπεριφορά μας από την Ευρώπη, την Ε.Ε., με κανόνες στο παιχνίδι, οι πολίτες θα γλίτωναν ένα σημαντικό βάρος.

Κατά την περίοδο της μετάβασης από το ένα σύστημα στο άλλο, λίγοι άνθρωποι έγιναν πολύ πλούσιοι και πάρα πολλοί έγιναν φτωχοί.

Αυτό με πονάει: ότι θα μπορούσαμε νωρίτερα να έχουμε καλύτερη ζωή για τους πολλούς, καλύτερη ποιότητα δημοκρατίας, ισχυρότερους και λειτουργικούς θεσμούς.

Η δημοκρατία είναι στο βάθος ο τρόπος που σκέφτονται οι πολίτες. Μπορούμε να αντιγράψουμε τους δυτικούς θεσμούς, αλλά δεν μπορούμε να μιμηθούμε τον δυτικό τρόπο σκέψης. Αυτό είναι που κάνει τους θεσμούς μας αδύναμους.

Εχοντας αυτό υπ’ όψιν, προσπαθώντας να αλλάξουμε τις αξίες στην κοινωνία μας, την ελευθερία του ατόμου, την ισότητα, την ισονομία, την αλληλεγγύη, όλα αυτά τα σημαντικά στοιχεία και όχι τον άγριο καπιταλισμό, που ληστεύει τους πολίτες, αυτό θα ήταν κάτι που θα βρίσκαμε μεγαλύτερη συμπαράσταση από τις ευνομούμενες χώρες της Δύσης.

● Πότε μπήκε το θέμα του εξαρχαϊσμού, πώς επηρέασε τις σχέσεις μας; Θυμάμαι τον Γκλιγκόροφ να δηλώνει «δεν έχουμε καμία σχέση με την αρχαία Μακεδονία και την Ελλάδα, είμαστε Σλάβοι». Τι άλλαξε;

Οταν ταξίδευα με τον πρόεδρο Γκλιγκόροφ οι Ελληνες δημοσιογράφοι είχαν μόνο μια ερώτηση. «Είσαστε απόγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου;»

Η απάντησή μας ήταν πάντα «όχι, δικός σας είναι, εμάς μας ενδιαφέρει η ευρωπαϊκή μας ολοκλήρωση, δεν μας απασχολεί αυτό το θέμα». Μόνο που χρειάζονται δύο για να διαφωνείς.

Ο ελληνικός εθνικισμός βοήθησε να δημιουργηθεί το alter ego του εδώ. Αρχικά ήταν ένα περιθωριακό φαινόμενο, μια πολύ μικρή ομάδα ανθρώπων που ασχολούνταν με την αρχαία ιστορία, αλλά δεν υπήρχε τίποτα σχετικό στο πολιτικό επίπεδο.

Ομως με τον Γκρούεφσκι αυτό έγινε κρατική πολιτική γιατί ήταν ο εύκολος τρόπος, ένας οπορτουνισμός που βόλευε την τότε εξουσία.

Ελάχιστοι πείστηκαν, φαινόταν ακόμη και σε αυτούς που σκέφτονταν την Ιστορία μέσα από μια διαφορετική αφήγηση, πολύ τραβηγμένη.

Ολοι οι λαοί της πρώην Γιουγκοσλαβίας είχαν την εθνικιστική τους αρρώστια. Οι Σέρβοι, οι Κροάτες, όλοι.

Κάποιοι αναρωτιόνταν πού πάει η δική μας εθνικιστική ιδέα; Και τότε εμφανίστηκε η ιδέα του Μέγα Αλέξανδρου και των απογόνων του. Ηρθε σαν μια έκρηξη, ήταν μια εύκολη χειριστική πρόταση-αφήγημα για να κερδίσει αρχικά τις εκλογές και να κρατήσει την εξουσία.

Οταν είδε ότι αυτό λειτουργεί για τα συμφέροντά του, το διέδωσε και το επέκτεινε ως ιδεολογία, μέσα στον πληθυσμό.

Απέναντι σε αυτό υπήρξε αντίδραση, αλλά μόνο από τους διανοούμενους. Κι όχι απ’ όλους, γιατί και οι διανοούμενοι έχουν να κερδίσουν από την εκάστοτε εξουσία και να χάσουν πολλά αν είναι ενάντια σε αυτή.

Ελπίζω ότι έχουμε γυρίσει σελίδα, ζούμε σε μια νέα εποχή. Οι αντιλήψεις των ανθρώπων αλλάζουν. Η δυτική επιρροή έχει αγγίξει και τα Βαλκάνια.

Ο Τζορτζ Οργουελ έγραψε ότι οι εθνικιστές συνηθίζουν να κατατάσσουν τους ανθρώπους σαν να είναι έντομα.

Ετσι, κάποιοι πίστεψαν ότι από την μία πλευρά των συνόρων ζουν μέλισσες και από την άλλη οι ακρίδες. Ομως πλέον δεν είναι αυτή η κατάσταση. Εχουμε κάνει ένα μεγάλο βήμα μπροστά.