Στην πολιτική τίποτε δεν είναι μόνιμο, σταθερό, αιώνιο. Πόσο μάλλον τα κόμματα, τα οποία είναι υποχρεωμένα να κινούνται σε διαρκώς μεταβαλλόμενες κοινωνικές καταστάσεις και ιστορικές συνθήκες. Στη νεότερη και σύγχρονη ελληνική ιστορία υπάρχει πλήθος κομμάτων που κυριάρχησαν στην πολιτική ζωή για μικρότερο ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αλλά στη συνέχεια πέρασαν οριστικά στο παρελθόν.
Τα παραδείγματα πολλά: Από το Κέντρο το κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθέριου Βενιζέλου, η ΕΠΕΚ του Νικόλαου Πλαστήρα, η Ενωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου. Από τη Δεξιά το Λαϊκό Κόμμα, ο Ελληνικός Συναγερμός του Αλέξανδρου Παπάγου, η ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Και από την Αριστερά, ευρύτερα σχήματα όπως η ΕΔΑ.
Είναι αλήθεια ότι οι κοινωνικοί χώροι (στρώματα και τάξεις) στους οποίους απευθύνονται τα κόμματα, όσο κι αν εξελίσσονται, διατηρούν τη θέση τους στην κοινωνική δομή για μια ολόκληρη ιστορική εποχή, η οποία δεν μετριέται με δεκαετίες. Το πρόβλημα επομένως για κάθε κόμμα δεν είναι αν έχει κοινωνικές αναφορές, αλλά αν μπορεί να εκφράσει αυτούς στους οποίους αναφέρεται.
Για τα λεγόμενα, όμως, κόμματα εξουσίας, αυτό το πρόβλημα έχει ευρύτερες διαστάσεις. Αφορά την ικανότητά τους να προτείνουν μια πολιτική που θα εκφράζει, κάθε φορά, υπαρκτές κοινωνικές ανάγκες και θα συγκεντρώνει ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και τάξεις. Αν καταφέρνουν, δηλαδή, με την πολιτική τους να διαμορφώσουν τις κοινωνικές συμμαχίες που θα τους δώσουν την κυβερνητική εξουσία. Ολα τα κόμματα που κυριάρχησαν κατά καιρούς στην πολιτική ζωή της χώρας αυτό ακριβώς πέτυχαν.
Τα κόμματα έχουν ιστορία. Και ορισμένα από αυτά πολύ μεγάλη. Αλλά το ιστορικό φορτίο τους δεν είναι αρκετό για να τους διασφαλίσει στο μέλλον ό,τι τους επιφύλαξε το παρελθόν. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε απόλυτο δίκιο όταν έλεγε ότι το ΠΑΣΟΚ «δεν χαρίζεται, δεν κληρονομείται, δεν τεμαχίζεται σε τιμάρια», με την έννοια ότι δεν επρόκειτο για μια σταθερή, αλλά για μια μεταβαλλόμενη πολιτική αξία στην κοινωνία.
Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου έγινε ό,τι έγινε γιατί αναμετρήθηκε με την εποχή του και τα κατάφερε. Το ίδιο οφείλουν να κάνουν και εκείνοι που επιθυμούν να φανούν αντάξιοι του ιστορικού ηγέτη τους.
