Κρίσιμο καλοκαίρι για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας

Η πρόσφατη επιστροφή της έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις με αφορμή τη δημοσίευση του τουρκικού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και την περαιτέρω εμβάθυνση της τουρκολιβυκής συνεργασίας στην Αν. Μεσόγειο φαίνεται πως κλιμακώνεται περαιτέρω μετά τις ανακοινώσεις της Τουρκίας που στρέφονται εναντίον της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η οποία στο κείμενο συμπερασμάτων του πρόσφατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο παράνομο.

Παράλληλα, η Αγκυρα εξέδωσε σκληρή ανακοίνωση για την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σχετικά με τον μειονοτικό σύλλογο στην Ξάνθη, κατηγορώντας την Ελλάδα για παραβιάσεις των δικαιωμάτων της μουσουλμανικής μειονότητας. Ολα αυτά τα γεγονότα δημιουργούν πιθανά το υπόβαθρο για επιστροφή της έντασης στο Αιγαίο, με την τουρκική πλευρά να κατηγορεί την Ελλάδα και την Κύπρο για «μαξιμαλιστικές» θέσεις και την Ευρωπαϊκή Ενωση για προκατάληψη εναντίον της Τουρκίας στα ζητήματα θαλασσίων ζωνών.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, έπειτα από αίτημα της Ελλάδας, ενσωμάτωσε στα συμπεράσματα του Συμβουλίου τη ρητή αναφορά ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 είναι παράνομο και δεν παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, καθώς παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα, ιδίως της Ελλάδας και της Κύπρου. Η Ε.Ε. υπογραμμίζει την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία η Τουρκία δεν έχει υπογράψει. Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι το μνημόνιο αγνοεί την ύπαρξη ολόκληρων ελληνικών νησιών που έχουν πλήρη δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, και προειδοποιεί ότι δεν θα επιτρέψει παραβιάσεις των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Για την Ξάνθη

Από την άλλη, η Τουρκία στη σκληρή ανακοίνωση που εξέδωσε υποστηρίζει πως «μαξιμαλιστικές αξιώσεις» της Ελλαδας και της Κύπρου υπονομεύουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι το μνημόνιο με τη Λιβύη είναι πλήρως νόμιμο και αποτελεί έκφραση κυριαρχικών δικαιωμάτων, ενώ κατηγορεί την Ε.Ε. για μεροληψία και πολιτική προκατάληψη, τονίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές δηλώσεις δεν συμβάλλουν στην περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα. Η Αγκυρα καλεί την Ε.Ε. να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο και να μην υιοθετεί αβάσιμες νομικά αξιώσεις που προωθούν η Ελλάδα και η Κύπρος.

Παράλληλα, η Τουρκία εξέφρασε έντονη αντίδραση και για την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σχετικά με τον μειονοτικό σύλλογο στην Ξάνθη, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα παραβιάζει τα δικαιώματα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη και ζητώντας την άμεση εφαρμογή της απόφασης χωρίς διακρίσεις.

Η ελληνική κυβέρνηση μέσω διπλωματικών πηγών απάντησε με σκληρή γλώσσα και στις δύο ανακοινώσεις του τουρκικού ΥΠΕΞ υπενθυμίζοντας πως «η επίκληση του διεθνούς δικαίου προϋποθέτει τούτο να υιοθετείται καθ’ ολοκληρίαν». Επιπρόσθετα, οι ίδιες πηγές επεσήμαναν πως «πρακτικές όπως η μη υπογραφή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, την οποία έχουν υιοθετήσει 168 χώρες, η ανατροπή του καθεστώτος αιώνων σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, η απειλή με πόλεμο σε περίπτωση άσκησης δικαιώματος που απορρέει από το διεθνές δίκαιο δεν επιτρέπουν υποδείξεις», ενώ κατέληξαν με νόημα πως «η Ελλάδα θα συνεχίσει με συνέπεια να υπηρετεί το διεθνές δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας. Αυτό όμως θα πρέπει να ισχύει για όλους».

Μετά τις τελευταίες εξελίξεις η ένταση, που είχε υποχωρήσει προσωρινά, φαίνεται να επιστρέφει με ορμή στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθιστώντας το καλοκαίρι του 2025 κρίσιμο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η διπλωματία παραμένει σε εγρήγορση, με την Αθήνα να επιδιώκει τη στήριξη των ευρωπαϊκών και διεθνών εταίρων της, ενώ η Αγκυρα συνεχίζει να προβάλλει τις θέσεις της με αυξανόμενη ένταση και αμφισβητήσεις, ιδιαίτερα στα ζητήματα των θαλασσίων ζωνών και των μειονοτικών δικαιωμάτων.

Ας σημειωθεί πως οι ανακοινώσεις της τουρκικής διπλωματίας έρχονται σε συνέχεια του κειμένου συμπερασμάτων του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας, όπου πρώτη φορά υιοθετούνται πλήρως οι θέσεις της Τουρκίας για την μειονότητα και το Κυπριακό.