Τρικυμίες στο «ήρεμο» Αιγαίο

Νέες διαστάσεις στη διπλωματία της τεθλασμένης, μέσω τρίτων, πάει να δώσει η Αγκυρα στις σχέσεις με την Αθήνα εν όψει των επόμενων βημάτων επανεκκίνησης του διαλόγου. Ενώ σε διμερές επίπεδο το moratorium στο Αιγαίο και η αποχή από προκλητικές δηλώσεις είναι σε ισχύ, στον περίγυρο τα προβλήματα γίνονται ολοένα και περισσότερα, διαμορφώνοντας ένα αρνητικό διπλωματικό περιβάλλον.

Οι σχέσεις της Αθήνας με τα Τίρανα έχουν διαταραχτεί σοβαρά με την εμμονή του Αλβανού πρωθυπουργού Ε. Ράμα προς το πρόσωπο του Φρ. Μπελέρη, ο οποίος είναι θέμα ημερών να κηρυχθεί έκπτωτος από το αξίωμά του. Η συνέχεια προδιαγράφεται δύσκολη για την ελληνική κυβέρνηση που βρίσκεται αντιμέτωπη με το δίλημμα να περάσει από τις επιστολές στην Ε.Ε. σε μπλοκάρισμα των ενταξιακών κεφαλαίων.

Οι συζητήσεις για τη διευθέτηση των ΑΟΖ μέσω Χάγης σε μια τέτοια εξέλιξη μετατίθενται στο μέλλον και αυτό έχει διαμηνυθεί, σύμφωνα με πληροφορίες, από τα Τίρανα. Η άλλη επιλογή, να βρεθεί ένα modus vivendi στα δημοτικά της Χιμάρας, με την ανάδειξη ενός άλλου προσώπου από την ομογένεια που θα τύχει αποδοχής από την αλβανική κυβέρνηση, για την ώρα δεν είναι ορατή.

Πέραν της εμπλοκής όμως με την Αλβανία, δύο νέα περιστατικά, άσχετα μεταξύ τους και με την υπόθεση Μπελέρη, έρχονται να διαμορφώσουν νέες παραμέτρους για τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής. Το ένα με τις κινήσεις της Τουρκίας στη Λιβύη, την ώρα μάλιστα που η Τρίπολη βρέθηκε στο επίκεντρο ένοπλων συγκρούσεων μεταξύ δύο ταγμάτων.

Το δεύτερο στην Κύπρο, με τις τουρκοκυπριακές μπουλντόζες που μπήκαν στη «νεκρή ζώνη» για να κάνουν δρόμο, παρά την άρνηση της UNFICYP καθώς παραβιάζεται το διεθνές status στην Κύπρο. Και, χθες, ομάδα της δύναμης του ΟΗΕ δέχτηκε επίθεση από Τουρκοκύπριους.

Τα γεγονότα στη Λιβύη και την Κύπρο δεν συνδέονται μεταξύ τους, είναι ωστόσο πρόδηλο ότι υποκινούνται από την Αγκυρα. Και μάλιστα στον απόηχο των διαβεβαιώσεων του Τ. Ερντογάν ότι θέλει σχέσεις καλής γειτονίας και συνεργασίας (εξαιρώντας πάντα την Κύπρο). Και στις δύο περιπτώσεις, στη Λιβύη και την Κύπρο, η Αγκυρα πήγε εν κρυπτώ και παραβύστω να διαμορφώσει τετελεσμένα, παρακάμπτοντας προκλητικά τις αποφάσεις της διεθνούς κοινότητας. Οι ενέργειες αυτές προκαλούν προβληματισμό στην Αθήνα και δεν αφήνουν αδιάφορη την Αίγυπτο, που είναι σε φάση επαναπροσέγγισης με την Τουρκία αλλά όχι άνευ όρων, όπως έχει καταστήσει σαφές και περιμένει την αλλαγή της επιθετικής πολιτικής Ερντογάν.

Διεθνείς παρεμβάσεις

Η υπόθεση του λιμανιού Χομς στη Λιβύη, όπου σύμφωνα με τουρκικά και αραβικά δημοσιεύματα η Αγκυρα επιδιώκει να κάνει ναυτική βάση μισθώνοντας μάλιστα την επίμαχη περιοχή για 99 χρόνια, παρότι έχει διαψευστεί από τον εκπρόσωπο της λιβυκής κυβέρνησης, Μ. Χαμούντα, έχει βάση και μάλιστα οι χειρισμοί της κυβέρνησης Ντμπεϊμπά έρχονται να ενισχύσουν την καχυποψία στο εσωτερικό της χώρας.

Το θέμα άνοιξε στις αρχές Αυγούστου και μόλις προχθές η Τρίπολη προέβη σε δημόσια δήλωση, ώστε να αποσοβήσει νέες πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις και διεθνείς παρεμβάσεις. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 και το πρόσθετο του 2022 έχουν χαρακτηριστεί παράνομα από ΟΗΕ, Ε.Ε. και ΗΠΑ και έχει διαμηνυθεί προς τη μεταβατική κυβέρνηση ότι δεν έχει αρμοδιότητα σύναψης συμφωνιών που δεσμεύουν μακροχρόνια τα συμφέροντα της χώρας.

Η κυβέρνηση Ντμπεϊμπά απαντά βεβαίως ότι οι επιλογές της είναι προς όφελος της Λιβύης, ενώ έχει φροντίσει για συμφωνίες και με χώρες της Ε.Ε. (με την Ιταλία για επενδύσεις της ΕΝΙ). Προβάλλει μάλιστα και ως εναλλακτικός πάροχος ηλεκτρικής ενέργειας με υποθαλάσσια σύνδεση μέσω Ιταλίας.

Η παραχώρηση της Χομς, όμως, για ναυτική βάση στην Τουρκία θα καθιστούσε τη συζήτηση για γεωπολιτική συνεργασία και σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο πιο δύσκολη. Το Κάιρο όπως και η Αθήνα προχώρησαν πρόσφατα σε ανοίγματα προς τη Λιβύη για διπλωματική εξομάλυνση.

Εντούτοις η τρέχουσα κατάσταση δεν αφήνει πολλά περιθώρια για την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με την κυβέρνηση Ντμπεϊμπά. Το πολεμικό σκηνικό των τελευταίων ημερών στην Τρίπολη αλλά και η ένταση γύρω από το λιμάνι της Χομς δείχνουν ότι η μεταβατική κυβέρνηση, που ανέλαβε στις αρχές του 2021, δεν έχει καταφέρει να ελέγξει ακόμα ούτε τις δικές της φατρίες, ενώ παράλληλα οι πολιτικές πιέσεις κλιμακώνονται.

Το ερώτημα, εάν πράγματι η Τουρκία επιδιώκει συμφωνία για βάση στη Χομς αυτή την περίοδο, δεν έχει απαντηθεί επισήμως. Στα αιγυπτιακά μέσα ενημέρωσης η διάψευση της Τρίπολης προβάλλεται αρκούντως, με την επισήμανση ότι δεν υπάρχει ανάλογη διάψευση από την Αγκυρα. Το θέμα φυσικά δεν μπορεί να πέρασε απαρατήρητο από την αποστολή του ΟΗΕ και τους ειδικούς απεσταλμένους χωρών της Ε.Ε. και των ΗΠΑ.

Την περασμένη Κυριακή γύρω από το λιμάνι στήθηκαν οδοφράγματα με φλεγόμενα ελαστικά και ακολούθησε σειρά κυβερνητικών συσκέψεων. Θέση κατά της παραχώρησης του λιμανιού πήρε η Βουλή, ενώ κάλεσε τον πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου, Μ. Μένφι, να τοποθετηθεί, κάτι που δεν έχει γίνει δημοσίως.

Το σκηνικό αυτό προβληματίζει όπως είναι φυσικό την Αθήνα, εν όψει και της επανεκκίνησης που επιδιώκει με την Τρίπολη και πρόκειται να επισφραγιστεί με τη συνάντηση του Γ. Γεραπετρίτη με τη Ν. Μανγκούς στη Ν. Υόρκη, στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου.

Εάν ώς τότε δεν προκύψει και άλλη τουρκολιβυκή συμφωνία. Ο προβληματισμός εκτείνεται και στις τουρκικές κινήσεις στην Κύπρο όπου, εκτός των δρόμων στη νεκρή ζώνη, η τουρκοκυπριακή ηγεσία μεθοδεύει νέο άνοιγμα στα Βαρώσια και διακινεί καθημερινά ότι επίκειται αθρόα άφιξη ξένων επενδυτών στα Κατεχόμενα, με το άνοιγμα του αεροδρομίου Τύμπου.

Υπ’ αυτό το πρίσμα, η ατζέντα των ελληνοτουρκικών συνομιλιών είναι προφανές πως θα επηρεαστεί αρνητικά, όσο κι αν προσπαθήσουν οι δύο πλευρές να απομονώσουν τα διμερή θέματα από τις εξελίξεις στα άλλα περιφερειακά ζητήματα.

O πρώτος ενθουσιασμός του Βίλνιους για επανεκκίνηση έχει ήδη υποχωρήσει και επανέρχεται ο προβληματισμός ως προς τη δυνατότητα συνεννόησης με την Αγκυρα, ακόμη και για τα βασικά θέματα καλής γειτονίας και γεωπολιτικής σταθερότητας.