Η αντίδραση των αρχών στην απόπειρα Ζαχαριάδη να έρθει στην Ελλάδα

Από το 1956 και μετά η κομματική και προσωπική ζωή του Ν. Ζαχαριάδη άλλαξε ριζικά.

Η 6η ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ, που συνήλθε στις 11-12/3/1956 στη Ρουμανία (με πρωτοβουλία διεθνούς επιτροπής έξι κομμουνιστικών κομμάτων), καταδίκασε την πολιτική που είχε ακολουθήσει το ΚΚΕ όσο αυτός ήταν ηγέτης του και τον καθαίρεσε από τη θέση του γενικού γραμματέα και του μέλους του Πολιτικού Γραφείου.

Περίπου έναν χρόνο αργότερα, η 7η ολομέλεια της Κ.Ε. τον διέγραψε από μέλος του κόμματος και αποφάσισε να διερευνήσει ολόκληρη τη ζωή και τη δράση του με το αιτιολογικό ότι «πολλές ενέργειες του Ν. Ζαχαριάδη… ξεφεύγουν από το χαρακτήρα και τα πλαίσια των συνηθισμένων λαθών».

Αυτό σήμαινε ότι ο Ζαχαριάδης, πέρα από πολιτικά κατακριτέος, θεωρούνταν και ύποπτος με την κλασική έννοια του όρου.

Τα παραπάνω επιβεβαίωσε και ενέκρινε το 8ο Συνέδριο του ΚΚΕ, που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 1961 («Το ΚΚΕ-Επίσημα Κείμενα», τόμος 9ος 1961- 1967, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2002, σελ. 59).

Μέχρι την 11η ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ (27 έως 30 Ιούνη του 1967), όπου αποφασίστηκε ότι ο Ν. Ζαχαριάδης, τελικά, δεν ήταν ύποπτος, η τότε ηγεσία του ΚΚΕ δεν είχε δώσει καμία σαφή απάντηση στον επί 25 χρόνια γ.γ. του κόμματος.

Το γεγονός αυτό ανάγκασε τον Ν. Ζαχαριάδη να επιχειρήσει ο ίδιος να πάρει στα χέρια του την υπεράσπιση της κομμουνιστικής αλλά και ανθρώπινης τιμής και αξιοπρέπειάς του, να απαλλαγεί δηλαδή από την κατηγορία ή την υποψία του συνεργάτη με τον ταξικό εχθρό, κατά την κομμουνιστική ορολογία.

Ενας τρόπος υπήρχε για να συμβεί αυτό: να κατέβει ο ίδιος στην Ελλάδα και να δικαστεί, καθώς εκκρεμούσαν σε βάρος του πλήθος κατηγορίες για την επαναστατική του δράση.

Επιχείρησε να το πράξει το 1962 αλλά δεν τα κατάφερε.

Το ζήτημα αυτό, της απόπειρας δηλαδή του Ν. Ζαχαριάδη να κατέβει στην Ελλάδα και να δικαστεί, καταγράφεται στον ποινικό του φάκελο με έγγραφα που φανερώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν οι αρχές όταν εκδηλώθηκε η σχετική θέληση και επιθυμία του.

Πριν, όμως, αναφερθούμε σ’ αυτά τα στοιχεία, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι από τα έγγραφα που περιέχονται στον ποινικό του φάκελο, όπως αυτός υπάρχει σήμερα, για το διάστημα 1956-1973 δεν υπάρχουν νέες ποινικές διώξεις σε βάρος του.

Προφανώς οι αρχές, από τη στιγμή που εκείνος έπαψε να είναι ο ηγέτης του κόμματος, έχασαν το ενδιαφέρον τους να του ανανεώνουν το κατηγορητήριο.

Το γεγονός αυτό από μόνο του φανερώνει ότι το ποινικό ζήτημα με τον Ν. Ζαχαριάδη ήταν αποκλειστικά πολιτικό.

Ηταν, δηλαδή, η ποινικοποίηση μιας πολιτικής δράσης και τίποτα περισσότερο. Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγινε το 1962.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε το τότε ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών (υπουργός ήταν ο Ευάγγ. Αβέρωφ), ο Νίκος Ζαχαριάδης επισκέφθηκε την ελληνική πρεσβεία στη Μόσχα στις 10 Μαρτίου 1962 και επέδωσε μια επιστολή προς τον εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Αθηνών, από τον οποίο ζητούσε πληροφόρηση αν υπάρχουν εκκρεμείς κατηγορίες σε βάρος του.

Στην περίπτωση που υπήρχαν, ζητούσε να του δοθεί η δυνατότητα να επιστρέψει στην Ελλάδα και να δικαστεί. Η επιστολή έφερε ημερομηνία 15-2-1962.

Οπως είναι γνωστό, οι ελληνικές αρχές και η κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή δεν επέτρεψαν στον Ζαχαριάδη να επιστρέψει στην Ελλάδα, ενώ η εν λόγω επιστολή του του επιστράφηκε διά της ιδίας οδού ως απαράδεκτη, χωρίς να διαβιβαστεί στον αρμόδιο εισαγγελέα.

Την ίδια ώρα, οι σοβιετικές αρχές έλαβαν ακόμη πιο σκληρά μέτρα εναντίον του Ν. Ζαχαριάδη.

Τον πήραν από το Μποροβιτσί όπου ήταν εξόριστος, τον διαχώρισαν από τον μικρό του γιο Σήφη, με τον οποίο ζούσε μαζί, και τον εξόρισαν στο Σουργκούτ της Σιβηρίας, όπου έζησε ώς τον θάνατό του.

Μέτρα από την ελληνική πλευρά

Η ελληνική πλευρά, όπως ήταν φυσικό, δεν περιορίστηκε να επιστρέψει πίσω στον Ζαχαριάδη την επιστολή του ως απαράδεκτη.

Εχοντας τον φόβο ότι, παρά την ουσιαστική απαγόρευση επιστροφής στη χώρα, εκείνος μπορούσε να έρθει ιδία πρωτοβουλία, η Διεύθυνση Αλλοδαπών (καθώς στον Ζαχαριάδη είχε αφαιρεθεί η ελληνική ιθαγένεια) διαβίβασε σε όλους τους ελέγχους διαβατηρίων και κοινοποίησε στην αστυνομία και στη χωροφυλακή το παρακάτω έγγραφο:

Εν Αθήναις τη 26η Απριλίου 1962

Απαντας Ελέγχους Διαβατηρίων

ΘΕΜΑ: ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ ή ΤΖΑΤΖΩΦ ή ΚΟΥΤΒΗΣ ή ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ή ΖΑΔΗΣ ή ΝΙΚΟΛΑΟΥ ή ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ή ΚΟΥΤΟΥ ή KΑTΡIO ή ΞΑΝΘΗΣ ή ΔΗΜΗΤΡΙΑ­ΔΗΣ ή ΚΟΛΛΙΑΣ Νικόλαος του Παναγιώτου και της Ερατούς γενν. τω 1903 εις Ανδριανούπολιν.-

Αποστέλλομεν προσηρτημένως εν αντιγράφω δελτίον εγκληματικότητος του εν θέματι τέως αρχηγού του Κ.Κ.Ε. και παραγγέλλομεν όπως προβείτε εις την σύλληψίν του, εν η περιπτώσει ήθελεν επιχειρήση να εισέλθη εν Ελλάδι

Αναφέροντες ημίν τάχιστα.-

Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

ΑΔΑΜ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

Αστυνομικός Δ/ντής Α’

1. Ανωτέρας Δ/σεις Χωρ/κής

2. Διοικήσεις Χωρ/κής

3. Αστυνομικάς διευθύνσεις.

Το «δελτίον εγκληματικότητος» του Ν. Ζαχαριάδη (δηλαδή οι κατά καιρούς ποινικές υποθέσεις της πολιτικής του δράσης) που συνόδευε το παραπάνω έγγραφο έχει ως εξής:

ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΟΣ

Α. Κατεδικάσθη:

• 1. -Αρχάς του 1926 επί εσχάτη προδοσία (αυτονόμησις της Μακεδονίας) εις 12 έτη ειρκτήν.-
• 2. -30-12-1926 υπό Πλημ/κείου Αθηνών διά παράνομον οπλοφορίαν (αυτόφωρον 15 ημερών φυλάκισις και πρόστιμον 400 δραχμών).-
• 3. -Την 31-3-1933 υπό του Πλημ/κείου Θεσ/νίκης ως ψευδομάρτυς εις 15 ημερών φυλάκιση (ερήμην).-
• 4. -Την 19-9-1934 υπό του Πλημ/κείου Βόλου επί παραβάσει του νόμου 4229 εις 5½ μηνών φυλάκισιν (ερήμην).-
• 5. -Την 8-10-1936 υπό του Πλημ/κείου Πειραιώς επί παραβάσει του νόμου 117/36 εις 4 ½ μηνών φυλάκισιν και 2 ετών εξορίαν.
• 6. -Την 11-11-1946 κατεδικάσθη εις 7½ μηνών φυλάκισιν και πρόστιμον επί εξυβρίσει της Ελληνικής κυβερνήσεως (ερήμην).-
• 7. -Την 18-11-1936 υπό Εφετείου Αθηνών επί παραβάσει του νόμου 4229 εις 4½ ετών φυλάκισιν.-
• 8. -Την 22-12-1936 υπό του κακουργιοδικείου Πειραιώς διά συμμετοχήν εις μίαν δολοφονίαν, εις 9 ετών ειρκτήν.-
• 9. -Την 17-5-1947 υπό κακουργιοδικείου Αθηνών διά συκοφαντική δυσφήμηση διά του Τύπου, εις 3 ετών φυλάκισιν και 1.000.000 δραχμών πρόστιμον (ερήμην).-
• 10. -Την 19-5-1947 υπό του 5μελούς Εφετείου Αθηνών επί παραβάσει του νόμου 5060 7 μηνών φυλάκισιν και προστίμου 2.000.000 δραχμών (ερήμην).-
• 11. -Την 2-6-1947 υπό 5μελούς Εφετείου Αθηνών επί παραβάσει του νόμου 5060 6 μηνών φυλάκισιν και πρόστιμον 500.000 (ερήμην).-
• 12. -Διά του από 15-4-48 Β. Διατάγματος απεστερήθη της Ελληνικής Ιθαγενείας.-
• 13. -Διά της υπ’ αριθ. 1756/1953 αποφάσεως Β’ Τμήματος του Δ. Στρατοδικείου Αθηνών δις εις θάνατον παμψηφεί.-

Β.- Διώκεται

• 1. -Υπό του Ανακριτού 4ου Τμήματος Αθηνών διά της υπ’ αριθ. 802/148/46/7-6- 47 επί ηθική αυτουργία σε φόνον.-
• 2. -Υπό Ασφαλείας Αθηνών διά της υπ’ αριθ. Φ. 26Ο29/Α/24- 6- 52 επί επιδιώξεως εφαρμογής ιδεών προς ανατροπήν πολιτεύματος κ.λπ. (υπ’ αριθ. ένταλμα συλλήψεως ανακριτού 7ου τμήματος Πλημμ. Αθηνών).-
• 3. -Υπό Ασφαλείας Αθηνών διά της υπ’ αριθ. Φ. 26029/Α/4-3-54 επί παραβάσει Α.Ν. 509/47 (υπ’ αριθ. 983/54 Βούλευμα Πλημμ. Αθηνών).-
• 4. -Υπό Ασφαλείας Αθηνών διά της υπ’ αριθ. Φ. 26029/Α/1-9-52 επί εσχάτη προδοσία κ.τ.λ. (υπ’ αριθ. Φ. 2967/52 Βούλευμα Πλημμ. Αθηνών).-
• 5. -Υπό Ασφαλείας Αθηνών διά της υπ’ αριθ. Φ. 26029/Α/2-7-52 επί παραβάσει Γ. ψηφίσματος κ.τ.λ. (υπ’ αριθ. 2652/52 Βούλευμα Πλημμ. Αθηνών).-
• 6. -Υπό Ασφαλείας Αθηνών διά της υπ’ αριθ. Φ. 26029/Α/4-10-51 επί φόνοις, ληστείαις κ.τ.λ. και εσχάτη προδοσία (υπ’ αριθ. 50/51 ένταλμα συλλήψεως ανακριτού 7ου Τμήματος Πλημμ. Αθηνών).-

Ακριβές Αντίγραφον

Αθήναι τη 18 Μαΐου 1962

Υποδ/νσις Γεν. Ασφαλείας

Γεωρ. Α. Γεωργακόπουλος