• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.7°C / 31.8°C
    4 BF
    38%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.4°C / 29.3°C
    3 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.2°C / 27.0°C
    3 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    2 BF
    46%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    27°C 26.9°C / 28.0°C
    4 BF
    39%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.7°C / 27.0°C
    2 BF
    58%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.3°C / 23.4°C
    0 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    3 BF
    49%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 32.7°C / 33.8°C
    4 BF
    18%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    3 BF
    51%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.4°C / 28.8°C
    2 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.0°C / 24.7°C
    3 BF
    41%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 22.7°C
    2 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.2°C / 28.4°C
    1 BF
    52%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 25.5°C / 29.4°C
    1 BF
    41%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 30.8°C
    3 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    32°C 28.2°C / 31.8°C
    3 BF
    15%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.3°C / 26.0°C
    3 BF
    63%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.7°C / 26.7°C
    2 BF
    61%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    72%

Ο Στέργιος Κατσαρός στην τελευταία μας συνέντευξη, πριν από λίγους μήνες

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Σημασία πάντα σε στιγμές ρήξης ή κρίσης έχει η κρίσιμη μάζα»

  • A-
  • A+
Στη δίκη μού λέει ο περιβόητος Καραπάνος: «Ωραία μας τα λες για ελευθερία και δημοκρατία, αλλά έκλεβες τις ράβδους δυναμίτη από το λατομείο στην Τήνο όπου δούλευες. Δεν είναι κλοπή αυτό;» «Οχι, κύριε πρόεδρε» απάντησα. «Κοινωνικοποίηση είναι»...

Είναι κάπως δύσκολο να μιλήσουμε πλήρως αποστασιοποιημένα για τον Στέργιο Κατσαρό. Οχι γιατί κάναμε φυλακή μαζί ή βασανιστήκαμε παρέα ή περάσαμε μαζί στην παρανομία, όπως έγινε με τους συντρόφους του (οι οποίοι τον θυμούνται με απέραντη τρυφερότητα και θα τον τιμούν πάντα). Εμείς απλώς τον γνωρίσαμε. Ξέραμε το έργο και τη δράση του και επιδιώξαμε μια συνέντευξη μαζί του λίγο καιρό πριν ο ίδιος φύγει από τη ζωή, πριν από λίγες μέρες, στις 11 Δεκεμβρίου.

Ακόμη και αυτές οι ώρες όμως (συνομιλούσαμε για περισσότερο από τρεις ώρες με τον ίδιο, πάντα με τη γυναίκα του Νίνα και τα παιδιά του δίπλα, να αντέχει και να θέλει να μας μιλήσει, παρά το γεγονός ότι ήδη ήταν καταβεβλημένος από την ασθένεια) ήταν αρκετές για να δούμε έναν εξαιρετικά τρυφερό αλλά και επίμονο αγωνιστή της Αριστεράς, που έκανε ώς το τέλος την αυτοκριτική του και αναστοχαζόταν πάνω στα κινηματικά προτάγματα.

Ο Στέργιος Κατσαρός στο στρατοδικείο, κατά την απολογία του, στη δίκη των μελών της οργάνωσης «Λαϊκή Πάλη», τον Γενάρη του 1970. Ο ίδιος καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, όπως και οι Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, Αντώνης Λιάκος και Τάσος Δαρβέρης

Φυσικά ποτέ δεν έμεινε μόνο στα προτάγματα ο Στέργιος Κατσαρός, αλλά πέρασε και στη δράση, δικάστηκε και καταδικάστηκε, βασανίστηκε σκληρά και ποτέ δεν σταμάτησε να αγωνίζεται. Μπορεί να ακούγεται στερεότυπο για κάποιους (ειδικά για όσους δεν ήταν εκεί και δεν γνώρισαν ποτέ τι θα πει χούντα, δράση και καταδίκες), αλλά έτσι ακριβώς είναι. Για όλα αυτά θα αφήσουμε εδώ κάποια από τα δικά του λόγια, καθώς αυτά έχουν σημασία.

«Γεννήθηκα το 1938 στο Βαθύκοιλο στη Φθιώτιδα. Το πρώτο μου σχολείο ήταν όσα έμαθα από τους αντάρτες του ΕΛΑΝ. Μετά πήγα στο εθνικό σχολείο. Εζησα την Κατοχή, την Αντίσταση και τον Εμφύλιο και είδα με τα μάτια μου τι έκανε η Αντίδραση στα χρόνια που ακολούθησαν. Κλεψιές, δολοφονίες και εγκλήματα.

Στην Αθήνα, πέρασα στη Φυσικομαθηματική Σχολή για να γίνω χημικός, ενώ παράλληλα δούλευα κυρίως ως οικοδόμος - αυτό έκανα και στη μεταπολίτευση. Λόγω των καταστάσεων δεν τελείωσα τη σχολή, αλλά επηρεάστηκα βαθιά από τις Θετικές Επιστήμες, σύμφωνα με τις οποίες η ονοματολογία και η περιγραφή έπεται της επίλυσης του προβλήματος. Δεν θα σας πω, λοιπόν, αν ήμουν προβοκάτορας, τρομοκράτης, αναρχικός, ελευθεριακός ή γκεβαρικός.

Τι σημασία έχει τι ήμουν εγώ, ο ένας; Σημασία πάντα σε στιγμές ρήξης ή κρίσης έχει η κρίσιμη μάζα. Ετσι μόνο επέρχεται η πραγματική αλλαγή. Δίχως όμως αυτό να καταργεί τη σημασία της δράσης σημαντικών ανθρώπων, που μίλησαν ή έπραξαν πριν από εμάς: είναι δυνατόν λοιπόν να μην κάνω αναγωγές στον Μαρξ; Κι ας θεωρώ πως ήταν ανθρωποκεντρικός. Οπως δέχομαι και τον Τρότσκι και τον Μπακούνιν και άλλους γιατί όπως ο Νεύτωνας ή ο Αϊνστάιν άφησαν παρακαταθήκη σημαντική για να πάει μπροστά η επιστήμη, έτσι και από όλους αυτούς μπορείς να πάρεις κάτι.

Οσο για τον Τσε, αυτός ήταν το ίνδαλμά μου. Το πρώτο ανάγνωσμά μου για τον Τσε ήταν σε ένα φύλλο της στρατιωτικής επιθεώρησης, όπου διάφοροι καραβανάδες έγραφαν για την επανάσταση αλλά από τη δική τους ματιά. Τον θεωρούσαν αντάρτη. Είναι αστείο ίσως, αλλά οι καραβανάδες με έκαναν να τον γνωρίσω και έπειτα να τον θαυμάσω και μετά φυσικά να θελήσω μαζί με άλλους να ακολουθήσω τα βήματά του. Ο Τσε για μας ήταν ένα πρότυπο που μπορούσες να μιμηθείς. Δεν ήταν ένα απλό παράδειγμα: ήταν υπόδειγμα αγωνιστή! Ηταν δάσκαλος για το τι πρέπει να κάνουμε, αλλά και τι να αποφύγουμε!

Στην Αθήνα οργανώθηκα στους Λαμπράκηδες και τη νεολαία της ΕΔΑ. Από το 1958 και ώς τη χούντα ήμασταν συνεχώς στους δρόμους. Πέρασα από τον τροτσκισμό, πέρασα και από την αναρχία - από εκεί ούτε έμεινα ούτε έφυγα. Εμεινα κάπως μετέωρος. Ιστορικά στην Ελλάδα υπάρχει μια τάση ταύτισης του κινήματος με ένα κόμμα ή με την ηγεσία του και αυτό είναι πρόβλημα. Εγώ το κατάλαβα ξεκάθαρα στα Ιουλιανά: τότε, όταν ανακοινώθηκε το πραξικόπημα του βασιλιά να αντικαταστήσει τον εκλεγμένο πρωθυπουργό, ο κόσμος αντέδρασε αυθόρμητα. Κανείς δεν το οργάνωσε, ούτε το περίμενε. Η ΕΔΑ προσπάθησε να προσεταιριστεί αυτόν τον αυθορμητισμό. Δεν τα κατάφερε. Εγώ τότε ήμουν από αυτούς που βγήκαν από την περιφρούρηση του ΚΚΕ και μπήκα μαζί με τον κόσμο στον δρόμο, πέρα από κομματικές γραμμές. Ημασταν οι πρώτοι προβοκάτορες του ΚΚΕ κατά κάποιον τρόπο: οι άνθρωποι με τα μαντίλια στα Ιουλιανά!

Τότε έγινε και η δολοφονία του Πέτρουλα, τον Ιούλιο του 1965. Και κατάλαβα πως απέναντι στην ωμή βία απαιτείται ένοπλη ρήξη. Μέσα στην ΕΔΑ, φτιάξαμε μια ομάδα γκεβαριστών. Τη χούντα την περίμενα - είχα μάλιστα και πληροφόρηση την προηγούμενη του πραξικοπήματος, αλλά ενώ ενημέρωσα τα ανώτατα κλιμάκια της ΕΔΑ, δεν το πίστευαν. Το ίδιο βράδυ, με τον συναγωνιστή μου που μέναμε μαζί τότε, φύγαμε για διαφορετικά σπίτια κι έτσι δεν μας έπιασαν την επόμενη μέρα, που μας αναζήτησαν.

Μπόρεσα να μπαρκάρω σε ένα φορτηγό καράβι που ταξίδευε στον Ατλαντικό ώς τις ΗΠΑ. Μέσα εκεί έμαθα ισπανικά! Ανοιχτά της Κούβας το καράβι ναυάγησε - σκόπιμα μάλλον. Οι Κουβανοί δεν μας ήξεραν, δεν ήθελαν ξένους και δεν μας άφησαν να πάμε στη στεριά. Κάναμε απεργία πείνας και μας δέχτηκαν. Τότε είδα τον Φιντέλ από κοντά να μιλάει στο πλήθος. Ημουν ο πρώτος Ελληνας που πάτησα τότε στη χώρα της Επανάστασης. Η Κούβα ήταν η πατρίδα μου - από εκεί έχω φέρει ένα μικρό μαχαίρι. Δυστυχώς δεν πρόλαβα τον Τσε. Την είδηση του θανάτου του μου την είπαν μέσα στο καράβι, καθ' οδόν για Περού. Δεν πίστεψα πως πέθανε, μόνο σαν είδα το Time στη Λα Πας. Στην Κούβα, ο Τσε ήταν παντού. Οι περισσότεροι ήθελαν την ένοπλη δράση, τη συνέχιση της Επανάστασης. Ο Φιντέλ ήθελε να βάλει τις γυναίκες και τους νέους στην πολιτική.

Επέστρεψα στην Ελλάδα της χούντας, μέσω Παρισιού. Ημουν εκεί λίγο πριν τον Μάη του '68. Το ΚΚΕ είχε διασπαστεί ήδη. Δεν ήρθα σε επαφή με Ελληνες εκεί, αν και προσπάθησα. Ωστόσο, είδα ότι εκεί, στην ελληνική εστία, κάθε βράδυ έκαναν “επαναστάσεις” με τα λόγια. Εγώ ήθελα κάτι παραπάνω. Ασε που υπήρχαν παντού χαφιέδες της χούντας κι έπρεπε να προσέχω πολύ. Ετσι ήρθα σε επαφή με μια ομάδα Βάσκων, που είχαν αναπτύξει μια ιδιαίτερη αλληλεγγύη και αδερφοσύνη μεταξύ τους.

Στην Ελλάδα μού είχαν δώσει τρεις οργανώσεις να συντονίζω, που ήθελαν να ενταχθούν στην ένοπλη δράση. Μία από αυτές ήταν η Λαϊκή Πάλη -αυτή που με πιάσανε. Δεν ήμασταν πολλοί, κάπου 12-13. Δεν θα σου πω ονόματα. Ζούνε πολλοί ακόμη... Κανείς μας δεν ήταν ώριμος για κάτι τέτοιο τότε, το χέρι μας έτρεμε σαν κάναμε ασκήσεις στόχου με όπλο, αλλά δεν σταματούσαμε. Πίστευα ότι έπρεπε να υπάρξει ένοπλη δράση ενάντια της χούντας: δεν ήμασταν τρομοκράτες, γιατί δεν είχαμε αστική δημοκρατία, που ψηφίζει ελεύθερα ο κόσμος. Είχαμε δικτατορία που έριχνε στο ψαχνό. Πίστευα στον ένοπλο αγώνα, δεν μου έφτανε να ρίχνουμε προκηρύξεις ή να έρχονται οργανώσεις από την Ευρώπη για να δουν τα χάλια μας. Πίστευα πως έπρεπε να ανταπαντήσουμε με τον ίδιο τρόπο όπως και οι πραξικοπηματίες.

Είχα φτιάξει μια βόμβα από έναν μαντεμένιο σωλήνα, με δυο μασούρια μέσα. Θέλαμε να χτυπήσουμε τον Τζεβελέκο, ήταν υπουργός Δημόσιας Τάξης τότε. Ολα ήταν έτοιμα, αλλά είδαμε πως συνοδευόταν από τρεις χωροφύλακες και έναν ενωμοτάρχη. Ετσι προτίμησα να μην κάνω τίποτε τελικά, γιατί τότε ο μπάτσος δεν ήταν στο στόχαστρο του κοσμάκη, καθώς μπορεί να ήταν κοσμάκης και ο ίδιος. Και σκέφτηκα πως δεν αξίζει τον κόπο για ένα καθίκι να πάρω κι άλλα άτομα στο λαιμό μου... Η αλήθεια είναι πως όταν σκοτώνεις κάποιον, χάνεις λίγο από την ανθρωπιά σου. Αυτό τελικά το είδα να συμβαίνει από την άλλη πλευρά, από όσους μας βασανίζανε, καθώς εμείς δεν σκοτώσαμε, ούτε καν τραυματίσαμε κανέναν.

Θέλαμε να ανατινάξουμε το στρατιωτικό περίπτερο στην Εκθεση Θεσσαλονίκης τη μέρα που θα μιλούσε ο Παπαδόπουλος. Η Ασφάλεια Θεσσαλονίκης με συνέλαβε με τις μπόμπες συναρμολογημένες. Δεν θα σου πω τι βασανιστήρια περάσαμε. Μόνο για τη δίκη θα σου πω. Μου λέει ο περιβόητος Καραπάνος: “Ωραία μας τα λες για ελευθερία και δημοκρατία, αλλά έκλεβες τις ράβδους δυναμίτη από το λατομείο στην Τήνο όπου δούλευες. Δεν είναι κλοπή αυτό;” “Οχι, κύριε πρόεδρε” απάντησα. “Κοινωνικοποίηση είναι”... Ναι, θυμάμαι πώς να φτιάχνω βόμβες. Αλλά το θέμα είναι να μένεις πιστός στην αντιστασιακή πάλη, δίχως να εκμεταλλεύεσαι πρόσωπα και κυρίως να καταλαβαίνεις τους καιρούς που αλλάζουν. Να μένεις πιστός, αλλά να “ακούς” τον καιρό και να στέκεσαι δίπλα στις ανάγκες του κόσμου».

■ Ο Στέργιος Κατσαρός έχει γράψει τις εμπειρίες και τις ιδέες του στο βιβλίο «Εγώ ο προβοκάτορας, ο τρομοκράτης» (εκδόσεις Ισνάφι).

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Μουσείο στο Νεστόριο εγκαινιάζει ο Δ. Κουτσούμπας
Ακόμα ένα μνημείο-μουσείο προς τιμήν των ανθρώπων από την ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας που έχασαν τη ζωή τους στην Κατοχή και τον απελευθερωτικό αγώνα, θα εγκαινιάσει την Κυριακή το ΚΚΕ.
Μουσείο στο Νεστόριο εγκαινιάζει ο Δ. Κουτσούμπας
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Συμπαράσταση στον Ν. Μπογιόπουλο
Η αγωγή δεν στρέφεται μόνο κατά του δημοσιογράφου, στρέφεται εναντίον καθενός και καθεμιάς, αναφέρει το ΚΚΕ ● Η κυβέρνηση να πάρει θέση και μέτρα για τη δίωξη και την προσπάθεια φίμωσης της ελευθερίας του...
Συμπαράσταση στον Ν. Μπογιόπουλο
ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
Η οπτική του ΚΚΕ για το 1821
Τη δική του «ματιά» πάνω στην Επανάσταση του 1821 δίνει το ΚΚΕ, που εδράζεται στις μεταβολές στις σχέσεις παραγωγής. Κατ’ αρχάς, για το ΚΚΕ, πρόκειται για μια «αστική εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση, γνήσιο...
Η οπτική του ΚΚΕ για το 1821
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
77 χρόνια από την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοπόταμου
Σαν σήμερα, στις 25 Νοεμβρίου 1942, ανατινάχτηκε η Γέφυρα του Γοργοπόταμου από αντιστασιακούς των ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ, που συνεργάστηκαν υπό τον συντονισμό Βρετανών πρακτόρων, εναντίον των δυνάμεων κατοχής που την...
77 χρόνια από την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοπόταμου
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Παρουσίαση του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ
Ενα νέο ιστορικό τετράτομο εγχειρίδιο ολοκληρώθηκε από την επιστημονική ομάδα του ΚΚΕ και παρουσιάστηκε προχθές στην αίθουσα συνεδρίων του κόμματος, στον Περισσό - η οποία ήταν κατάμεστη. Πρόκειται για το...
Παρουσίαση του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Διήμερο για τα 100 χρόνια ΣΕΚΕ
Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων οργανωμένου κομμουνιστικού κινήματος στη χώρα μας, που σηματοδότησε η ίδρυση του ΣΕΚΕ (πρόδρομο του ΚΚΕ) τον Νοέμβριο του 1918, η «Πρωτοβουλία διαλόγου για ένα σύγχρονο...
Διήμερο για τα 100 χρόνια ΣΕΚΕ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας