ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ efsyn.gr
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Στη σειρά «Πολιτεία, Θεσμοί, Δικαιώματα» των εκδόσεων Παπαζήση κυκλοφόρησε το βιβλίο του Απόστολου Παπατόλια με τίτλο «Ο συνταγματισμός μετά τον Covid-19. Ερμηνευτικοί (ανα)στοχασμοί για την πανδημία». Η μελέτη αυτή δεν περιορίζεται στο να αναδείξει τις επιπτώσεις της πανδημίας στα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δημοκρατία, καθώς η πανδημική κρίση αντιμετωπίζεται ευρύτερα ως αφορμή και καταλύτης για την ανάδειξη ενός νέου πολιτικο-συνταγματικού παραδείγματος για την οργάνωση των εθνικών και υπερεθνικών θεσμών.

Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην αποδόμηση των στρεβλωτικών μύθων και των αυταπατών που καλλιεργούν εν μέσω πανδημίας οι κυρίαρχες ερμηνείες για το Σύνταγμα, τους θεσμούς, τα δικαιώματα, τη δημοκρατία, καθώς και τη σχέση του εθνικού κράτους με την παγκοσμιοποίηση και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ξεκινώντας από αυτή την «πανδημία των ερμηνειών» που νοθεύει τον δημόσιο διάλογο στη χώρα μας, ο συγγραφέας αναζητεί νέες διεξόδους για τη συνταγματική θεωρία και πράξη που θα μπορούν να θεμελιώσουν ένα εναλλακτικό αλλά κοινά αποδεκτό σχέδιο συλλογικής αντίδρασης απέναντι στην κρίση.

Τα ερωτήματα που πραγματεύεται η μελέτη είναι ποικίλα και προκλητικά. Διαταράχτηκε η λειτουργία του Συντάγματος από τους περιορισμούς στα δικαιώματα και τη δημοκρατία; Επηρεάζεται η αυτονομία της πολιτικής από την κυριαρχία των «ειδικών»; Ενέδωσαν ή όχι οι κυβερνώντες στον πειρασμό της αυταρχίας; Ανταποκρίθηκε το Δημόσιο στην ισχυρή ζήτηση για καθολική ασφάλεια ή μήπως διευρύνθηκαν οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες; Φάνηκε επαρκές το οπλοστάσιο του Συνταγματικού Δικαίου για να θεμελιώσει δράσεις ισότιμης διανομής των κοινωνικών αγαθών, από την προστασία της υγείας έως τη διασφάλιση συνθηκών αξιοπρεπούς διαβίωσης;

Πώς αντιμετωπίζεται η διεύρυνση των ανισοτήτων και πώς διατυπώνονται τα πολιτικά διλήμματα σε εποχές πανδημίας; Υποχωρεί πράγματι η παγκοσμιοποίηση και επιστρέφουν δυναμικά τα κυρίαρχα εθνικά κράτη; Με ποιο τρόπο επανέρχεται στο προσκήνιο η έννοια της εθνικής κυριαρχίας και πώς κλονίζεται το μοντέλο ρύθμισης της παγκοσμιοποίησης; Επανέρχεται στο προσκήνιο ο παραδοσιακός κεϊνσιανισμός ή διαμορφώνεται ένας νέου τύπου παρεμβατισμός; Πώς αξιολογείται η παρεμβατική δράση της Ε.Ε.; Με ποιο τρόπο η αντιμετώπιση της κρίσης διέρχεται από την οικονομική και πολιτική ενοποίησή της;

Ο συγγραφέας εστιάζει την προσοχή του στο παρόν και το μέλλον των ιστορικών κατακτήσεων του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού, επαναφέροντας στη συζήτηση τον ρόλο του εθνικού κράτους και τις προοπτικές της ευρωπαϊκής ενοποίησης στο συνεχώς μεταλλασσόμενο τοπίο της παγκοσμιοποίησης.

Η οπτική του δε γωνία είναι ταυτόχρονα κλασική και σύγχρονη: από τη μια υπερασπίζεται μαχητικά την επιστροφή του Δημοσίου, στο πλαίσιο του εθνικού κράτους, και από την άλλη προτείνει τη λελογισμένη και εγγυημένη μετάβαση σε μια νέα πολυεπίπεδη υπερεθνική πραγματικότητα, που χαρακτηρίζεται από τον δημοκρατικό έλεγχο της παγκοσμιοποίησης αλλά και την αξιοποίηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης ως αντίβαρου στον νεοφιλελεύθερο μονολογισμό.

Σε όλες αυτές τις προσεγγίσεις ο συγγραφέας προτείνει μια νέα πυξίδα για τη συνταγματική θεωρία, που έδειχνε, κατά την πρώτη τουλάχιστον περίοδο της πανδημίας, να βιώνει ακόμα μια «κρίση ταυτότητας».

Απέναντι στο μετέωρο βήμα ενός συνταγματισμού αμήχανου και αποδιοργανωμένου από τα πιεστικά ερμηνευτικά διλήμματα και την ένταση των νέων ασύμμετρων απειλών, μας καλεί να ξαναπιάσουμε το νήμα του συνταγματικού εγγυητισμού ανατρέχοντας στο πρωτογενές νόημα του Συντάγματος αλλά και εμπλουτίζοντάς το με τα αξιακά προτάγματα και τις νέες προκλήσεις της μεταβιομηχανικής εποχής.

Η αποδόμηση των μύθων της «ερμηνευτικής πανδημίας» γίνεται έτσι η ευκαιρία να αναστοχαστούμε το αύριο του συνταγματισμού διαφυλάσσοντας την πολιτική μας αυτονομία απέναντι στα κυρίαρχα αφηγήματα. Το νέο εναλλακτικό αφήγημα για την κρίση χαρακτηρίζεται από την ολική επαναφορά της αρχικής έννοιας του Συντάγματος ως τεχνικής των αντίβαρων που διασφαλίζουν τον δημοκρατικό αυτοκαθορισμό απέναντι σε κάθε μορφή τυραννίας.

Η επίγνωση των δεινών της κρίσης γίνεται έτσι η συνθήκη για να ανακαλύψουμε τις αρετές της «αλληλέγγυας οικονομίας» του διαμοιρασμού και της δημοκρατικής συμμετοχής, όπου ο συνταγματισμός συναντά την κοινωνική δημοκρατία και τα αμοιβαία ηθικά καθήκοντα των πολιτών.

Οπως καταλήγει στον πρόλογό του ο καθηγητής Γιώργος Σωτηρέλης, επιστημονικός επιμελητής της σειράς «Πολιτεία, Θεσμοί, Δικαιώματα» των εκδόσεων Παπαζήση, «η συμβολή της μελέτης έγκειται στο ότι με τις γλαφυρές, μαχητικές αλλά και νηφάλιες αναλύσεις της, που αφορμώνται από τα παθήματα και τα μαθήματα της πανδημίας, εισφέρει στον δημόσιο διάλογο μια πειστικότερη και συνολικότερη συνταγματική θεώρηση, η οποία είναι ταυτόχρονα ρεαλιστική, ανθεκτική και απελευθερωτική, ώστε να μην κινδυνεύει να καταρρεύσει κάθε φορά που ανακύπτουν οποιασδήποτε μορφής κρίσεις και έκτακτες συνθήκες».