Με τη συνηγορία και της κυβέρνησης, ετοιμάζεται ο φάκελος που θα υποβληθεί στην UNESCO με αίτημα να ενταχθεί η Μακρόνησος στην Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά. Εχουν περάσει σχεδόν τριάντα χρόνια, από τον Μάιο του 1989 που με υπογραφή τής τότε υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη κηρύχθηκε ολόκληρο το νησί «ιστορικός τόπος», αλλά στην πραγματικότητα εξακολουθεί να είναι τόπος εξορίας της ιστορικής μνήμης…
Από το βήμα του Περιφερειακού Συνεδρίου Ανατολικής Αττικής, ο Αλέξης Τσίπρας δεσμεύτηκε για την αποκατάσταση του νησιού από το οποίο στα χρόνια του Εμφυλίου πέρασαν πάνω από 100.000 αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης για να βαφτιστούν στην «κολυμβήθρα της εθνικοφροσύνης» με τη βοήθεια ψυχολογικών και κυρίως πρωτοφανών σωματικών βασανιστηρίων.
«Είναι η ώρα, μετά από τόσα χρόνια, αυτό το ζωντανό φυσικό μνημείο και σύμβολο της σύγχρονης ιστορίας των αγώνων του λαού μας να σταματήσει να βανδαλίζεται και να μη μένει εγκαταλελειμμένο», είπε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός και πρόσθεσε πως η κυβέρνηση αντιμετωπίζει θετικά τη διοικητική επανένταξη του νησιού στον Δήμο Λαυρίου και την Περιφέρεια Αττικής, από την Κέα στην οποία ανήκει σήμερα.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αλέξης Τσίπρας δείχνει το ενδιαφέρον του για το μαρτυρικό ξερονήσι. Το υπουργείο Υποδομών, έπειτα από αίτημα του πρωθυπουργού στα μέσα του περασμένου χρόνου, ετοιμάζει παρέμβαση στον μικρό μώλο για να μπορούν να δέσουν μεγαλύτερα πλοία, ενώ θα φτιαχτεί δρόμος που θα συνδέσει τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Την ίδια εποχή, κλιμάκιο των επιθεωρητών Περιβάλλοντος είχε κάνει «απόβαση» στο Μακρονήσι και κατέγραψε παλιά και νέα αυθαίρετα, δύο στάνες, αγροτικά οχήματα και άλλες χρήσεις που προσβάλλουν την ιερότητα του χώρου και το περιβάλλον («Εφ.Συν.», 14 και 20.7.2017).
Βρίσκονται σε μικρή απόσταση από την ανοιχτή εκκλησία με τις κυκλαδίτικες καμάρες που είχαν σχεδιάσει και χτίσει εξόριστοι μηχανικοί και οικοδόμοι. Λίγα μέτρα πιο μακριά βρίσκεται η μισοσβησμένη επιγραφή που οριοθετεί το Α΄ Τάγμα Σκαπανέων, το οποίο λειτούργησε από το 1946 ώς το 1953, ενώ οι οι πέτρες των θαλάμων από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης έχουν… ιδιωτικοποιηθεί και έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή εξοχικού, που διαθέτει πέργκολες και τζάκι!
Ο ανατριχιαστικός στίχος
«Κείνο το βράδυ σώπαιναν οι λύκοι, γιατί ουρλιάζανε οι άνθρωποι». Με αυτή τη χαρακτηριστική φράση του Μενέλαου Λουντέμη ξεκίνησε τη συγκλονιστική ομιλία του ο Μακρονησιώτης αγωνιστής Αλέκος Μιχαλόπουλος, στην εκδήλωση που διοργανώθηκε την περασμένη εβδομάδα από τον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών και με ομιλητές τους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ Αριστείδη Μπαλτά και Νίκο Μανιό.
Συμβολικός ήταν και ο τόπος όπου φιλοξενήθηκε η πρωτοβουλία: ο χώρος του ΕΑΤ-ΕΣΑ, όπου βασανίστηκαν αγωνιστές του αντιδικτατορικού αγώνα. Από το μικρό «ελληνικό Νταχάου» ένωσαν τις δυνάμεις τους για να γίνει πράξη η ιστορική απόφαση της υπουργού Πολιτισμού που ανακήρυξε τη Μακρόνησο «χώρο ιστορικής μνήμης γι’ αυτούς που έζησαν όλη τη φρικαλεότητα της περιόδου 1946-1953, αλλά και για όλους τους Ελληνες, κυρίως τις νέες γενιές, γιατί είναι σύμβολο καταδίκης του εμφυλίου πολέμου και όλων των βασανιστηρίων, βωμός ελευθερίας της σκέψης και των ιδεών».
Το 1995 εκδόθηκε και προεδρικό διάταγμα, με το οποίο απαγορεύονται χρήσεις και άλλες παρεμβάσεις που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του ιστορικού νησιού. Αναφέρονται ρητώς οι ιχθυοκαλλιέργειες, αλλά λειτουργούσαν μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις ώς το 2011! Αποκλείεται η βόσκηση, αλλά ώς το 2012 το αρμόδιο υπουργείο χορηγούσε άδειες και ώς σήμερα στο νησί υπάρχουν παράνομα κοπάδια!
Το «καμπανάκι» είχε σημάνει από το 1990, όταν επί οικουμενικής κυβέρνησης με κοινή απόφαση των υπουργείων Πολιτισμού και ΠΕΧΩΔΕ είχε συγκροτηθεί ομάδα εργασίας για τη διαμόρφωση προγράμματος παρεμβάσεων για την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης στη Μακρόνησο. Είχε οργανωθεί και ημερίδα από την Πανελλήνια Ενωση Αγωνιστών Μακρονήσου, το Τεχνικό Επιμελητήριο, τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων και το ελληνικό τμήμα του ICOMOS, του παγκόσμιου φορέα για την προστασία των μνημείων.
«Σε οικουμενικό επίπεδο, η Μακρόνησος εντάσσεται στο πλέγμα των συναφών στρατοπέδων συγκεντρώσεως, ορισμένα εκ των οποίων σήμερα λειτουργούν ως μνημειακοί μουσειακοί χώροι», επισημαίνεται μεταξύ άλλων στα πορίσματα της ημερίδας, που δικαίως ζητούσαν να περιληφθεί το μαρτυρικό νησί με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης τα οποία διατηρούνται σε όλο τον κόσμο και κυρίως στην Ευρώπη.
Η πρωτοβουλία έμελλε να μείνει στα… αζήτητα, αφού το 2008 («Ριζοσπάστης», 6.7.2008) η τότε δημοτική αρχή της Τζιας, στην αρμοδιότητα της οποίας ανήκει ώς σήμερα το μαρτυρικό νησί, συνηγορούσε στην εγκατάσταση ανεμογεννητριών που θα αξιοποιούσαν το ισχυρό αιολικό πεδίο της περιοχής! Είχε μάλιστα ταχθεί υπέρ της τροποποίησης του διατάγματος του 1996, ώστε να προχωρήσει η… επένδυση που θα ενίσχυε τα έσοδα του δήμου. Υπήρχε τότε ενδιαφέρον από μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους, που εκθείαζαν τη γειτνίαση με το Λαύριο, όπου λειτουργεί μονάδα της ΔΕΗ. Ευτυχώς το πρόγραμμα δεν προχώρησε…
Δεν ήταν άλλωστε η πρώτη φορά που κινδύνεψε το νησί. Στη δεκαετία του 1970, στο πλαίσιο της αναζήτησης κατάλληλης θέσης για τη μεταφορά του αεροδρομίου Ελληνικού, είχε υποδειχθεί η Μακρόνησος από ομάδα ειδικών. Πρότειναν, μεταξύ άλλων, να «ξυριστεί» το νησί και τα υλικά από την ισοπέδωση να αξιοποιηθούν για το μπάζωμα της θάλασσας, ώστε να συνδεθεί με την απέναντι ακτή της Λαυρεωτικής.
