Ο «Μεγάλος Αδελφός» της επιτήρησης των εργαζομένων

Υπό το άγρυπνο βλέμμα ενός αυτοματοποιημένου «Μεγάλου Αδελφού» δουλεύουν όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες, οι οποίοι αξιολογούνται πλέον από τα σχόλια των πελατών και διάφορους δείκτες απόδοσης, ακόμα και βάσει του πόσο πληκτρολογούν ή αλληλογραφούν (!).

Η αλγοριθμική παρακολούθηση χρησιμοποιείται εκτεταμένα πλέον σε διανομείς τους οποίους συναντάμε καθημερινά να παραδίδουν κάθε λογής πακέτα, φαγητό και καφέ, όπως επίσης σε ένα ως επί το πλείστον αόρατο εργατικό δυναμικό, από προγραμματιστές λογισμικού μέχρι εκπαιδευτές και άλλους εργάτες του διαδικτύου, που παρέχουν δουλειά εξ αποστάσεως στον ψηφιακό χώρο.

Ερευνα του Eurofound και της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας (ELA) σε 15 κράτη – μέλη της Ε.Ε. με περίπου 4.000 συμμετέχοντες αποκαλύπτει ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα υφίστανται συνεχή παρακολούθηση του χρόνου εργασίας τους, το 67% παρακολούθηση των επικοινωνιών τους (δηλαδή των e-mail, των μηνυμάτων και των αλληλεπιδράσεων στις πλατφόρμες) και το 53% υφίσταται παρακολούθηση της οθόνης.

Πλήρη έλεγχο αντιμετωπίζει το 43% των ερωτηθέντων. Πρόκειται για το πιο εντατικό αλγοριθμικό σύστημα διαχείρισης, το οποίο συνδυάζει υψηλό επίπεδο επιτήρησης, εφαρμογές παιχνιδοποίησης και εργασίας αυτόματης ή καθοδηγούμενης από τον πελάτη ανάθεσης με επιβολή πειθαρχικών μέτρων. Το 14% των εργαζομένων δουλεύουν σε καθεστώς ανεξάρτητης εποπτείας. Οι πλατφόρμες, που χρησιμοποιούν αυτή την πρακτική, παρέχουν μεν στους εργαζόμενους αυτονομία στην επιλογή των εργασιών, τους υποβάλλουν δε σε εντατική παρακολούθηση μόλις αναλάβουν τις εργασίες.

Πειθαρχία βάσει απόδοσης

Ακόμα μία διάσταση της αλγοριθμικής διαχείρισης του προσωπικού αφορά τον τρόπο με τον οποίο πλατφόρμες επιβάλλουν τη συμμόρφωση μέσω κυρώσεων.

Η έρευνα αποκαλύπτει ένα τριπλό πειθαρχικό σύστημα, που κατανέμεται σχετικά ομοιόμορφα στο σύνολο του εργατικού δυναμικού τους. Περίπου το ένα τρίτο των ερωτηθέντων δεν αντιμετωπίζει κυρώσεις βάσει απόδοσης, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι εργαζόμενοι αυτοί παρέχουν υπηρεσίες σε πλατφόρμες με πιο επιεική ή κλιμακωτή προσέγγιση στη διαχείριση της απόδοσης.

Ωστόσο, περισσότερο από το 40% λειτουργούν υπό συστήματα όπου η παράδοση εργασιών που αξιολογούνται ως υποβαθμισμένες ενεργοποιεί προειδοποιήσεις για πιθανές συνέπειες πριν ληφθούν πιο αυστηρά μέτρα. Επιπλέον, μια σημαντική μειοψηφία των εργαζομένων σε διαδικτυακές πλατφόρμες (20-27%) αναφέρουν ότι παρέχουν υπηρεσίες μέσω πλατφορμών που εφαρμόζουν πολιτικές άμεσης καταγγελίας ή αναστολής λογαριασμού για υπηρεσίες που υπολείπονται των ορίων απόδοσης.

Gamification: Ο ανταγωνισμός ως μηχανισμός ελέγχου

Παράλληλα, οι πλατφόρμες προσπαθούν να επηρεάζουν και τη συμπεριφορά των εργαζομένων μέσω της «παιχνιδικοποίησης» (gamification), δηλαδή της στρατηγικής χρήσης μηχανισμών και στοιχείων παιχνιδιών, όπως είναι οι βαθμολογίες απόδοσης και τα συστήματα με πόντους, που ασκούν ισχυρή πίεση, περιορίζουν την αυτονομία των εργαζομένων και αποδεικνύονται ιδιαίτερα διαδεδομένα στη φαρέτρα των εταιρειών.

Οι πίνακες κατάταξης που ταξινομούν τους εργαζόμενους φαίνονται να επιδρούν στο 64-70% των εργαζομένων σε διαδικτυακές πλατφόρμες, ενώ τα συστήματα πόντων ή βαθμολογιών που ποσοτικοποιούν την ποιότητα και την αξιοπιστία τους επηρεάζουν το 71-76% των ερωτηθέντων.

Συνολικά η χρήση του gamification επιβαρύνει σχεδόν το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού που συμμετείχε στην έρευνα και δείχνει πως η δουλειά μετατρέπεται σε ένα αέναο τουρνουά κατά το οποίο οι άνθρωποι ανταγωνίζονται για αξιολογήσεις που καθορίζουν το παρόν τους, μελλοντικές ευκαιρίες και το ενδεχόμενο πρόσβασης σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις.

Οι νέοι στο στόχαστρο

Σε όλα τα παραπάνω οι νεότεροι εργαζόμενοι πλήττονται δυσανάλογα. Το 80% των συμμετεχόντων 18-34 ετών αντιμετωπίζει παρακολούθηση χρόνου, το 72% παρακολούθηση επικοινωνιών, το 70% κατηγοριοποιείται σε πίνακες και το 76% ελέγχεται με συστήματα πόντων.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας επικεντρώνονται συστηματικά σε πλατφόρμες που χρησιμοποιούν λιγότερο εντατικά αλγοριθμικά συστήματα διαχείρισης, ενώ είναι λιγότερο πιθανό να υποστούν κυρώσεις σε σύγκριση με τους εργαζόμενους νεότερης ηλικίας.

Εξετάζοντας τον τύπο εργασίας, η έρευνα αποτυπώνει πως οι εργαζόμενοι που εκτελούν τις πιο απαιτητικές από γνωστικής άποψης και υψηλής ειδίκευσης εργασίες, αντιμετωπίζουν την πιο εντατική αλγοριθμική διαχείριση. Περισσότεροι από τους μισούς προγραμματιστές λογισμικού, εργαζόμενοι σε υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης και σύμβουλοι τεχνολογίας λειτουργούν υπό καθεστώτα ολοκληρωτικού ελέγχου. Οι σύμβουλοι τεχνολογίας παρουσιάζουν παρόμοιο μοτίβο.

Αντίθετα, οι τεχνικοί εργαζόμενοι αναφέρουν τη χαμηλότερη πρόσβαση σε ρυθμίσεις υψηλής αυτονομίας: μόλις το 10% των προγραμματιστών λογισμικού, το 9% των συμβούλων τεχνολογίας και το 5% των εργαζομένων σε υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν υπό καθεστώτα χαμηλού ελέγχου.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία βάσει των οποίων οι εργαζόμενοι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο δέχονται άμεση καταγγελία σε υψηλότερα ποσοστά από τους εργαζόμενους με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί ίσως από το γεγονός ότι επιλέγουν δουλείες με αυστηρότερες απαιτήσεις απόδοσης, όπως είναι, για παράδειγμα, η ανάπτυξη λογισμικού, όπου τα τεχνικά σφάλματα ενδέχεται να έχουν σοβαρότερες συνέπειες.