Εξηγήσεις για το νόμο Κεραμέως θα κληθεί να δώσει η κυβέρνηση

Eξηγήσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων (ΕΕΚΔ), όπου ήδη είχε χτυπήσει «καμπανάκι» το ρεκόρ υπερεργασίας των Ελλήνων εργαζομένων, θα κληθεί να δώσει η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας για αντεργατικές ρυθμίσεις του νόμου Κεραμέως, ο οποίος έρχεται σε αντίθεση με οδηγίες και νομολογίες της Ε.Ε. διαψεύδοντας την επωδό του υπουργείου Εργασίας περί ενίσχυσης της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας στους χώρους δουλειάς.

«Η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να αποδείξει ότι παρ’ όλο που η νομοθεσία προβλέπει το ωράριο των 40 ωρών, στην πράξη δεν συμβαίνει η δυνητική υπέρβαση των 60 ανώτατων ωρών εβδομαδιαίως», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κοινωνικών Δικαιωμάτων και ad hoc δικαστής για την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Γιώργος Θεοδόσης, σε εκδήλωση για την αξιολόγηση του Ν.5239/2025 από την Εταιρεία Δικαίου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφαλίσεως (ΕΔΕΚΑ) την περασμένη Τετάρτη στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθήνας.

Οπως ανέφερε, σύμφωνα με το νέο σύστημα κατάθεσης περιοδικών εκθέσεων της Επιτροπής, η χώρα μας θα κληθεί το 2026 να παράσχει απαντήσεις για τον νέο νόμο μαζί με όσα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν κυρώσει πως ο εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας υπερβαίνει τις 60 ώρες που επιτρέπονται για την εξασφάλιση της εύλογης διάρκειας εργασίας. Πρόκειται για μία από τις βασικές αρχές του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (άρθρο 2), στην οποία έχει μετατοπιστεί το επίκεντρο, από τη στιγμή που δεν προωθείται στην Ε.Ε. αυτή για την προοδευτική μείωση του χρόνου εργασίας.

«Ξεκάθαρα ο νόμος επιτρέπει τις 65 ώρες -με πέντε μέρες 13ωρο- και φτάνει στις 73 για (σ.σ. επιχειρήσεις με) επιπλέον 8 ώρες εργασία το Σάββατο», τόνισε ο κ. Θεοδόσης σημειώνοντας πως οι ελληνικές αρχές θα πρέπει με στοιχεία να παρουσιάσουν ότι η υπέρβαση του ωραρίου δεν είναι τυχαία αλλά έκτακτη παρέχοντας εγγυήσεις.

Και η διάταξη περί διεύρυνσης της διευθέτησης του χρόνου εργασίας, δηλαδή του συμψηφισμού διαστημάτων αυξημένης και μειωμένης απασχόλησης, όλο τον χρόνο δεν συνάδει με τις παραδοχές της ΕΕΚΔ. Ο αντιπρόεδρός της εξήγησε πως αυτή κρίνει ως λογικές τις περιόδους αναφοράς που δεν υπερβαίνουν τους τέσσερις ή έξι μήνες και αποδεκτές τις ετήσιες, μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως οι εποχικές δραστηριότητες.

Νομοθετική κάμψη

Το ενδεχόμενο κατάθεσης προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε σχέση με τον χρόνο εργασίας και την προστασία της υγείας και της ασφάλειας, δεν απέκλεισαν ο πρόεδρος της ΕΔΕΚΑ και καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, Δημήτρης Ζερδελής, και ο δικηγόρος Κώστας Πηνιώτης.

Ο τελευταίος επισήμανε πως με τη νέα αλλαγή στο σύστημα διευθέτησης παύουν να υφίστανται τα ανώτατα όρια στις εβδομάδες απασχόλησης, ο μέγιστος αριθμός ωρών, που διευθετείται, και άρα η αυξημένη ημερήσια απασχόληση καθίσταται δυνατή όλες τις εβδομάδες του χρόνου και οι διευθετούμενες ώρες οκτώ ανά εβδομάδα, δηλαδή 416.

Ο κ. Πηνιώτης υπογράμμισε πως η υπέρβαση του ωραρίου εντός της ίδιας ημέρας και της ίδιας εβδομάδας αποτελεί υποχώρηση θεμελιωδών αρχών της εργατικής νομοθεσίας, οι οποίες σχετίζονται τόσο με την υγεία όσο και με την αμοιβή των εργαζομένων, χάριν της επωφελούς ευελιξίας και της περαιτέρω ελαστικοποίησης.

Ο κ. Ζερδελής πρόσθεσε πως το υφιστάμενο πλαίσιο συγκρούεται με την υποχρέωση για 11 ώρες ανάπαυσης, εάν συνυπολογιστούν οι χρόνοι διαλείμματος, προετοιμασίας ή ετοιμότητας προς εργασία, η οποία με βάση το ενωσιακό δίκαιο δεν λογίζεται ως ανάπαυση.

Τυπικά 48ωρο

Και η δικηγόρος Αγγελική Καίσαρη κατέδειξε ότι οι νέες διατάξεις αγνοούν παντελώς την παράμετρο της υγείας και ασφάλειας, η οποία διατρέχει όλες τις ρυθμίσεις του νόμου αποτελώντας το θεμέλιο της αξιολόγησής του.

«Ενα σενάριο τεσσάρων μηνών που θα μπορούσε ένας εργαζόμενος να κληθεί να δουλέψει τέσσερις εβδομάδες συνεχώς καθημερινά 13 ώρες δεν απαγορεύεται από τον ελληνικό νόμο. Στη συνέχεια θα μπορούσε να δουλέψει για τον επόμενο μήνα με μία ώρα υπερεργασία καθημερινά και για τους άλλους δύο μήνες να δουλέψει απλά το ωράριό του. Αυτό μας βγάζει μέσο όρο 47,5 ώρες εργασίας. Αλλά αυτό είναι ένα εξαντλητικό ωράριο, που σαφέστατα παραβιάζει τις υποχρεώσεις για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας» είπε.

Η νομικός αποδοκίμασε το γεγονός ότι ο νόμος δεν θέσπισε «προβλέψεις ως προς τη συχνότητα και την κατανομή της κατ’ εξαίρεση -που κατά την άποψή μου δεν έπρεπε καν να προβλέπεται- επιπλέον υπερωριακής εργασίας».

Ευρύτερα επισήμανε ότι, σύμφωνα με την οδηγία 2003/88 για τον χρόνο εργασίας, στο πλαίσιο της οδηγίας-ομπρέλα 89/391 για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας, ο στόχος αυτής της βελτίωσης κατά την εργασία δεν μπορεί να εξαρτάται από καθαρά οικονομικές εκτιμήσεις.

Τέλος, η κ. Καίσαρη εξέφρασε έντονο προβληματισμό για την ένταξη του κώδικα νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων (Ν.3850/2010) στον κώδικα εργατικού δικαίου και την ανάγκη για την ανάκτηση της κανονιστικής αυτονομίας των διατάξεων, για να υπηρετηθεί αποτελεσματικότερα ο σκοπός τους και να διασφαλιστεί η διαφάνεια στην εφαρμογή τους.

Μη προβλεψιμότητα

Κατά την εκδήλωση προειδοποίησαν για τις συνέπειες της ελάχιστης προβλεψιμότητας των ωραρίων-λάστιχο, που αποτελεί απειλή για τη διαφύλαξη της υγείας των εργαζομένων, του ελεύθερου χρόνου και της ανάπτυξης της προσωπικότητάς τους.

Ο επίκουρος καθηγητής Νομικής του ΑΠΘ, Δημήτρης Γούλας, έκανε λόγο για εσφαλμένη μεταφορά της οδηγίας 2019/1152 για το μη προβλέψιμο πρόγραμμα εργασίας και το δικαίωμα του εργοδότη να καθορίζει πότε παρέχεται η εργασία σε περιπτώσεις, όπως για την άρνηση του εργαζόμενου να δεχτεί αλλαγή ωραρίου που του προτείνεται λιγότερο από 24 ώρες πριν, καθώς ο νόμος δεν προβλέπει τίποτε.

Αναφορικά με τη μείωση του ελάχιστου ορίου κατάτμησης της άδειας από δύο εβδομάδες συνεχόμενης άδειας σε μία έθεσε το ερώτημα εάν επιτυγχάνεται ο σκοπός της άδειας αναψυχής. Επέκρινε την αφαίρεση της επείγουσας ανάγκης της επιχείρησης για την προώθηση της σπαστής άδειας θέτοντας παράλληλα ζήτημα ασυμβατότητας με τη νομολογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κοινωνικών Δικαιωμάτων, η οποία για παράδειγμα στην Ισπανία, όπου ο νόμος προβλέπει μόνο πέντε εργάσιμες μέρες άδειας, είπε ότι οι δύο συναπτές εβδομάδες της άδειας είναι το ελάχιστο.

Ανισορροπίες

Η δικηγόρος και μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Νομικών Εμπειρογνωμόνων για την Ισότητα, Ντέτα Πετρόγλου, τόνισε πως η εισαγωγή νέων ρυθμίσεων για τον χρόνο εργασίας, κατά το μέρος που προβλέπονται παρατεταμένα και μεταβαλλόμενα ωράρια, έχει αρνητικές συνέπειες για την ισορροπία επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και αποβαίνει συστηματικά σε βάρος των γυναικών.

Οπως ανέφερε, τέτοια ωράρια, σύμφωνα και με την οδηγία 2019/1158, επιφέρουν σοβαρό πρόβλημα για πολλούς γονείς και ειδικά στην απασχόληση των γυναικών, καθώς λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων δεν μπορούν να μεταβάλλουν τον χρόνο δουλειάς με την ίδια ευκολία.

Η κ. Πετρόγλου σημείωσε τις δυσμενείς επιπτώσεις από τη διατήρηση των 200 ημερών για τη χορήγηση του επιδόματος κυοφορίας και λοχείας θυμίζοντας την παρατήρηση της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για την παραπάνω χρονική προϋπόθεση που παραβιάζει την ευρωπαϊκή οδηγία 92/85 κατά την οποία δεν επιτρέπεται η περίοδος αναφοράς να είναι δυσανάλογα δυσμενέστερη από την προβλεπόμενη άδεια ασθένειας (182 μέρες).