Το στεγαστικό έχει αναρριχηθεί στις κορυφαίες, αν όχι στην κορυφαία θέση της πρωθυπουργικής ατζέντας εν όψει των εξαγγελιών στη ΔΕΘ. Η κυβέρνηση έχει διά διαρροών στον Τύπο ανοίξει όλη την γκάμα των μέτρων που εξετάζει, ταυτόχρονα όμως έχει διαμηνύσει με μεγάλη σαφήνεια ότι δεν πρέπει να αναμένεται «καλάθι παροχών» από τον Κυριάκο Μητσοτάκη (δηλώσεις κυβερνητικού εκπροσώπου) και ότι «δεν θα υπονομεύσουμε την οικονομική θέση της χώρας» (δηλώσεις υπουργού Οικονομικών Κωστή Χατζηδάκη). Τούτων δοθέντων, το ερώτημα είναι αν τα μέτρα για το στεγαστικό θα είναι αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση του οξύτατου προβλήματος των υψηλών τιμών ακινήτων και ενοικίων.
Τα κλειστά σπίτια
Η κυβέρνηση πρέπει να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα ορισμού: για ποια και επομένως πόσα κλειστά σπίτια μιλάμε; Δεδομένου ότι στα υποψήφια μέτρα περιλαμβάνονται η επιβολή φορολογίας στα κλειστά σπίτια (ώστε να αναγκαστούν οι ιδιοκτήτες τους να τα βγάλουν στην αγορά) σε συνδυασμό με φοροκίνητρα και επιδότηση της ανακαίνισής τους, ο «λογαριασμός» έχει τη σημασία του. Η κυβέρνηση κάνει λόγο για 200.000 κλειστά ακίνητα, αφήνοντας έξω από το μέτρημα:
● Σπίτια που έχουν περάσει στην κυριότητα των τραπεζών και των funds μέσω πλειστηριασμών. Σε αυτή την κατηγορία οφείλεται κατά κύριο λόγο η μείωση του ποσοστού ιδιοκατοίκησης κατά 2,6 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2019 και 2022, που αντιστοιχεί σε περίπου 100.000 ακίνητα.
● Ακίνητα ιδιοκτησίας φορέων του Δημοσίου ή ιδρυμάτων, που υπολογίζονται επίσης σε περίπου 100.000.
● 300.000 περίπου κατοικίες που είναι «μπλοκαρισμένες» λόγω προβλημάτων ιδιοκτησίας (αμφισβήτηση κληρονομιών κ.λπ.).
Παρ’ όλο όμως που γίνεται λόγος για 200.000 κλειστές κατοικίες, στην κυβέρνηση υπάρχουν και δεύτερες σκέψεις: να προσδιορίσει ένα πιο περιορισμένο ως προς τον αριθμό target group με άλλα κριτήρια, π.χ. παλαιότητας. Σε αυτό το ενδεχόμενο, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο περιορισμός του αριθμού θα γίνει γενικώς για λόγους δημοσιονομικής «τσιγκουνιάς», για να ελαχιστοποιηθεί το κόστος χρηματοδότησης των μέτρων, ή… ειδικώς, για να γίνουν πιο «γενναιόδωρα» τα μέτρα, αλλά για μικρότερο αριθμό ακινήτων. Σε αυτή τη δεύτερη περίπτωση, η κυβέρνηση θα αποφύγει πολύ τιμωρητικά μέτρα φορολογικής επιβάρυνσης των κλειστών ακινήτων και, αντίθετα, θα ρίξει το βάρος στα φορολογικά κίνητρα και στο ύψος της επιδότησης για την ανακαίνισή τους.
«Χρυσή βίζα» – Airbnb
Το άλλο πεδίο όπου θα μπορούσαν να ληφθούν ουσιαστικά μέτρα είναι η «Χρυσή βίζα» και το Αirbnb. Εδώ η κυβέρνηση έχει ουσιαστικά προεξοφλήσει ότι δεν πρόκειται να λάβει ουσιαστικά μέτρα. Οι πρόσφατες δηλώσεις ήταν σαφέστατες:
«Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν μια μεγάλη χρησιμότητα διότι αυξάνουν τις διαθέσιμες κλίνες και με αυτόν τον τρόπο βοηθούν το τουριστικό προϊόν της χώρας και την ίδια ώρα αυξάνουν το εισόδημα δεκάδων χιλιάδων συμπολιτών μας. Από την άλλη πλευρά είναι βέβαιο ότι σε μερικές περιοχές, όπως και στο εξωτερικό, δημιουργούν κάποιες δυσπλασίες. Εξετάζουμε προσεκτικά την εικόνα σε όλες τις επιμέρους περιοχές και θα παρέμβουμε με πνεύμα δικαιοσύνης χωρίς να δημιουργούμε θέμα στην αγορά βραχυχρόνιων μισθώσεων».
Οσον αφορά λοιπόν το Αirbnb, δεν πρέπει να αναμένεται ρύθμιση με σημαντική αύξηση της φορολόγησής τους, επομένως τα όποια μέτρα θα έχουν οριακή επίδραση. Οσο για τη «Χρυσή βίζα», επίσης δεν πρέπει να αναμένεται οτιδήποτε ρηξικέλευθο. Η «Χρυσή βίζα» είναι η δημοσιονομική «κότα με τα χρυσά αυγά», που δεν πρόκειται να θιγεί με δραστικά μέτρα. Η αύξηση του ορίου στις 800.000 ευρώ απλώς θα επιβραδύνει τον ρυθμό της περαιτέρω επιβάρυνσης της αγοράς στέγης.
Το «Σπίτι μου 2»
Το πρόγραμμα «Σπίτι μου 2» θα έχει, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, την αντίθετη, δηλαδή… αρνητική επίδραση, στην αύξηση των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων. Η αυξητική επίδραση στις τιμές των κατοικιών θα είναι φυσική συνέπεια της αύξησης της ζήτησης για κατοικίες των συγκεκριμένων προδιαγραφών που προβλέπει το πρόγραμμα. Δεδομένου δε ότι το δυνητικό εύρος του προγράμματος είναι 30.000 κατοικίες, η αυξητική πίεση στις τιμές των ακινήτων αλλά και των ενοικίων θα είναι μεγάλη!
Αυτή είναι άλλωστε η εμπειρία από τον πρώτο κύκλο του προγράμματος («Σπίτι μου»), το οποίο απέτυχε ακριβώς γιατί με την εξαγγελία του αυξήθηκαν κατακόρυφα οι τιμές της συγκεκριμένης κατηγορίας ακινήτων. Η επέκτασή του στο ηλικιακό φάσμα των 25 έως 50 ετών, η επέκτασή του στα 30.000 σπίτια και η επακόλουθη αύξηση του μπάτζετ στα 2 δισ. ευρώ εξασφαλίζουν μεγαλύτερη επιτυχία στον δεύτερο κύκλο του προγράμματος, αλλά για τον ίδιο λόγο εξασφαλίζουν ότι θα πιέσει πολύ τις τιμές αγοράς και ενοικίων προς τα πάνω, μέχρι, αλλά σε δεύτερο χρόνο, να μειώσουν τη ζήτηση και άρα να ρίξουν τις τιμές!
