Μύθοι και υποκρισία

Παρά τον τεράστιο θόρυβο που προκάλεσαν οι αποκαλύψεις των Panama Papers με τις 214.000 offshore εταιρείες που έστηνε η παναμέζικη δικηγορική εταιρεία Mossack Fonseca για λογαριασμό των πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ του πλανήτη, η αντίδραση των κυβερνήσεων των μεγάλων οικονομιών και των διεθνών οργανισμών της Δύσης ήταν μάλλον παρελκυστική παρά ουσιαστική.

Οι υπουργοί Οικονομιών των Γερμανίας, Βρετανίας, Γαλλίας, Ισπανίας και Ιταλίας αλλά και το G20 επιχείρησαν με κοινή ανακοίνωσή τους -στη διάρκεια της τελευταίας εαρινής συνόδου του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας- να εμφανίσουν σαν «σφυροκόπημα όσων αποκρύπτουν διαφυγόντες φόρους σε σκοτεινές γωνίες του χρηματοπιστωτικού συστήματος» το σχέδιό τους για αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών.

Για αρκετούς όμως το σχέδιο αυτό, το οποίο αποτελείται από μια σειρά ημίμετρων που σχεδιάστηκαν για να πείσουν το κοινό ότι κάτι γίνεται, μοιάζει περισσότερο με χάδι φτερού.

Επί της ουσίας αποτελεί μια προσπάθεια μετάθεσης της προσοχής της κοινής γνώμης από το πραγματικά αναγκαίο, την απόλυτη δηλαδή διαφάνεια μέσω της ελεύθερης δημοσιοποίησης πληροφοριών για την κυριότητα εταιρειών-βιτρίνα, τραστ και των άλλων οντοτήτων που ανθούν στους φορολογικούς παραδείσους.

Διόλου τυχαία στο σχέδιο των 5 υπουργών δεν υπήρχε καμία αναφορά για «δημόσια» μητρώα κυριότητας εταιρειών στα οποία θα καταγράφονται οι πραγματικοί ιδιοκτήτες των εν λόγω εταιρειών και θα είναι προσβάσιμα όχι μόνο για τις εθνικές φορολογικές αρχές αλλά και για οποιονδήποτε άλλο θελήσει.

Κι όμως, ένα από τα βασικά στοιχεία που τα Panama Papers ανέδειξαν ήταν η τρομακτική δύναμη της δημόσιας πρόσβασης σε αρχεία, μητρώα, κρυφά έγγραφα. Η δημοσιοποίηση ήταν αυτή που προκάλεσε τον θόρυβο και την ανάγκη δράσης.

Η δημιουργία «κλειστών μητρώων» κυριότητας εταιρειών, όπως αναφέρεται στο σχέδιο, τα «παραθυράκια» της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα τραστ, το μπλόκο στην πρόταση για θεσμοθέτηση ενός διακυβερνητικού φορολογικού σώματος στο πλαίσιο του ΟΗΕ, η άρνηση των ΗΠΑ να υπογράψουν τη συμφωνία ανταλλαγής τραπεζικών πληροφοριών του ΟΟΣΑ, ο αποκλεισμός των αναπτυσσόμενων χωρών από τα κέντρα λήψης των αποφάσεων εγείρουν τεράστια ερωτήματα για την ειλικρίνεια των προθέσεων των δυτικών κυβερνήσεων στο καυτό αυτό ζήτημα.

Η παρέλκυση, η παραποίηση δεδομένων και η χρήση μύθων αποτελούσαν ανέκαθεν μέρος της επιχειρηματολογίας της Δύσης προκειμένου να μην αλλάζει τίποτα στο παγκόσμιο φορολογικό σύστημα. Ενα μεγάλο μέρος της επιχειρηματολογίας υπέρ των φορολογικών παραδείσων στηρίχτηκε επί χρόνια σε μύθους για τα υποτιθέμενα οφέλη των τελευταίων.

Κάποιους από αυτούς τους μύθους μνημόνευσε σε πρόσφατο άρθρο του ο ερευνητής του Tax Justice Network και συγγραφέας του «Treasure Islands» Νίκολας Σάξον:

1. «Οι φορολογικοί παράδεισοι προστατεύουν τους ευάλωτους πολίτες από τις δεσποτικές κυβερνήσεις, τους άδικους νόμους και τις πολιτικές κρίσεις»

Η πλέον γνωστή εκδοχή αυτού του μύθου «πουλήθηκε» το 1966 από τη Schweizerische Kreditanstalt (τη σημερινή Credit Suisse). Σύμφωνα με αυτήν, το ελβετικό τραπεζικό απόρρητο δημιουργήθηκε για να προστατεύσει τα χρήματα των Εβραίων από τους ναζί. Στην πραγματικότητα, ο σχετικός νόμος του ελβετικού απορρήτου θεσπίστηκε το 1934 λόγω ενός γαλλικού σκανδάλου φοροδιαφυγής στο οποίο είχαν εμπλακεί κάποιες πλούσιες ελίτ ενώ χρησιμοποιήθηκε ευρέως για την απόκρυψη των κλοπιμαίων των ναζί.

Η αλήθεια είναι ότι οι φορολογικοί παράδεισοι προστατεύουν τα χρήματα των πλουσίων και των κλεπτοκρατικών ελίτ, όχι των ευάλωτων. Κάτι που φάνηκε άλλωστε περίτρανα και από τα Panama Papers με την αποκάλυψη των οffshore εταιρειών και τραπεζικών λογαριασμών διαφόρων δικτατόρων ή ηγετών καταπιεστικών καθεστώτων.

2. «Εκτός της Ελβετίας οι περισσότεροι φορολογικοί παράδεισοι είναι μικρά τροπικά νησιά»

Ενας από τους μεγαλύτερους φορολογικούς παραδείσους του κόσμου είναι οι ΗΠΑ, που φιλοξενούν τεράστιες ποσότητες ξένου πλούτου υπό συνθήκες απόλυτης μυστικότητας, σε Πολιτείες όπως το Ντελαγουέρ και η Νεβάδα.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ είναι από τις ελάχιστες που δεν έχουν υπογράψει ακόμη το διεθνές σχήμα ανταλλαγής τραπεζικών πληροφοριών (CRS) που πρότεινε ο ΟΟΣΑ και θα τεθεί από περίπου 100 χώρες του κόσμου σε ισχύ το 2017.

Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να είναι παράδεισος απόκρυψης ξένου χρήματος.

Η Βρετανία είναι πιθανόν ακόμη μεγαλύτερος παράδεισος, αφού διαθέτει ένα δίκτυο από τους μεγαλύτερους υπεράκτιους προορισμούς του πλανήτη, από τα νησιά Κεϊμάν έως τις Βερμούδες και το Τζέρσεϊ.

3. «Οι φορολογικοί παράδεισοι είναι χρήσιμοι στα υψηλά φορολογούμενα έθνη»

Σύμφωνα με τον καθηγητή Οικονομικών James Ηines, οι φορολογικοί παράδεισοι βοηθούν τον υγιή ανταγωνισμό στις χώρες υψηλής φορολογίας, καθώς τις ωθούν σε λιγότερο περιοριστική δημοσιονομική πολιτική.

Προσφέροντας εναλλακτικές έναντι των σφιχτά ελεγχόμενων δημόσιων τομέων, οι φορολογικοί παράδεισοι αποθαρρύνουν νομοθεσίες που λειτουργούν «ως τροχοπέδη στις τοπικές οικονομίες», υποστηρίζει ο Hines. Αυτό που συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα είναι άλλο.

Το κεφάλαιο είναι περισσότερο κινητικό απ’ ό,τι οι εργαζόμενοι. Οταν οι χώρες προσπαθούν να ανταγωνιστούν τους φορολογικούς παραδείσους, μειώνουν τους φόρους κεφαλαίου προκειμένου να το προσελκύσουν αλλά δεν μειώνουν τους φόρους που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι. Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερη ανισότητα.

Η φυγή κεφαλαίων στους φορολογικούς παραδείσους χτυπά επίσης επενδύσεις και απασχόληση. Από την άλλη πλευρά, χώρες υψηλής φορολόγησης όπως η Σουηδία, η Δανία και η Νορβηγία απολαμβάνουν ίδια ή και ή καλύτερα επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης και ανθρώπινης ευημερίας απ’ ό,τι χώρες χαμηλότερης φορολόγησης.

4. «Η μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων βοηθά τον ανταγωνισμό των χωρών με τους φορολογικούς παραδείσους»

Τη θέση αυτή υποστηρίζουν στις ΗΠΑ οι Ρεπουμπλικάνοι, που διαμηνύουν ότι για να επιστρέψει ο πλούτος από τους φορολογικούς παραδείσους θα πρέπει να μειωθούν οι φόροι στις επιχειρήσεις.

Στην πραγματικότητα τα πράγματα δουλεύουν αλλιώς, αφού οι μειώσεις φόρων δεν πείθουν τους επικεφαλής των επιχειρήσεων να μειώσουν τη φοροαποφυγή. Πάντα υπάρχουν άλλωστε πιο επικερδή καταφύγια στο εξωτερικό. Ετσι, ενώ οι φορολογικοί συντελεστές των επιχειρήσεων βουτούσαν τα τελευταία 40 χρόνια στις ΗΠΑ οι επιχειρήσεις εναπόθεταν όλο και μεγαλύτερες ποσότητες κεφαλαίων στους υπεράκτιους παραδείσους.

Στις αρχές της δεκαετίας του ‘90, οι επιχειρήσεις φορολογούνταν με συντελεστή περίπου 35% και οι απώλειες φορολογικών εσόδων δεν αποτελούσαν πρόβλημα για το αμερικανικό κράτος. Σήμερα οι πραγματικοί συντελεστές των επιχειρηματικών κερδών είναι κάτω από το 20% ενώ οι απώλειες εσόδων για την αμερικανική κυβέρνηση φτάνουν τα 100 δισ. δολάρια ετησίως. Το πρόβλημα δεν είναι οι υψηλοί φόροι αλλά ο πολλαπλασιασμός των παραδείσων, των νομικών παράθυρων διαφυγής και βέβαια των συμβούλων διαχείρισης πλούτου.