Yπό την απειλή «συστημικού ατυχήματος» (επί το λαϊκότερον, κραχ) είναι πλέον οι αγορές -μετοχών, ομολόγων και όχι μόνο- καθώς οι κεντρικές τράπεζες συνεχίζουν την «κούρσα» αύξησης των επιτοκίων. Το τελευταίο διάστημα τα προδρομικά φαινόμενα πυκνώνουν, δημιουργώντας την αίσθηση ότι το «κακό» πλησιάζει. Πρώτα, στις 22 Σεπτεμβρίου, η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας (Bank of Japan – BoJ) έκανε έκτακτη-ευρεία παρέμβαση στην αγορά συναλλάγματος, για πρώτη φορά από τα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Στη συνέχεια, η κεντρική τράπεζα της Αγγλίας (Bank of England – ΒοΕ) πραγματοποίησε αιφνιδιαστική παρέμβαση, ύψους 65 δισ. λιρών, στην αγορά ομολόγων καθώς οι αποδόσεις των αγγλικών κρατικών ομολόγων «απογειώθηκαν» (και, αντίστοιχα, οι τιμές τους κατακρημνίστηκαν). Τέλος, μόλις χθες, η κεντρική τράπεζα της Ελβετίας (Swiss National Bank – SNP) δανείστηκε εκτάκτως από την αμερικανική ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα (FED) 10 δισ. δολάρια για να καλύψει απαιτήσεις του τραπεζικού της συστήματος σε δολάρια.
Αυτοί οι «μικροί συναγερμοί» αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς κινδύνους, στο σύνολό τους όμως αντιπροσωπεύουν τον έναν και μεγάλο κίνδυνο: ενός νέου «κραχ» στις αγορές, που θα μπορούσε να είναι χειρότερο από το αντίστοιχο του 2008. Πυκνή διεθνής αρθρογραφία αλλά και εκτιμήσεις θεσμικών επενδυτών κάνουν πλέον ευθέως λόγο γι’ αυτόν τον κίνδυνο, ενώ ανησυχίες εξέφρασε πρόσφατα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Στην έκθεσή του για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα διαπιστώνει χρηματοοικονομικές «ευπάθειες» και «συστημικό» κίνδυνο, ενώ ο Tobias Adrian, υπεύθυνος νομισματικών υποθέσεων και κεφαλαιαγορών του Ταμείου, σε δηλώσεις του στο CNBC, αφού ανέφερε ότι είναι πιθανή η περαιτέρω πτώση κατά 20% του αμερικανικού βιομηχανικού δείκτη S&P 500, προχώρησε σε μια σημαντική εκτίμηση: «Βρισκόμαστε σε μια στιγμή μεγάλης πίεσης. Ελπίζουμε ότι θα αποφύγουμε ένα συστημικό γεγονός, αλλά η πιθανότητα είναι σίγουρα αυξημένη».
Δυσεύρετο δολάριο
Το χθεσινό swap με το οποίο η ελβετική κεντρική τράπεζα (SNP) δανείστηκε εκτάκτως από την αμερικανική κεντρική τράπεζα (FED) 10 δισ. δολάρια είναι ενδεικτικό του πόσο λείπουν τα δολάρια από τη διεθνή αγορά, ακόμη και στα καλύτερα χρηματοοικονομικά «σπίτια» όπως η Ελβετία. Ο λόγος είναι απλός: η αύξηση των επιτοκίων του δολαρίου με ρυθμούς υψηλότερους απ’ ό,τι από οποιαδήποτε άλλη κεντρική τράπεζα στον κόσμο καθιστά το αμερικανικό νόμισμα «ακριβό», δηλαδή ελκυστικό, ενώ τα άλλα νομίσματα υποτιμώνται έναντι του δολαρίου.
Αυτό, σε συνδυασμό με την ανασφάλεια που επικρατεί στις αγορές όσον αφορά τις οικονομικές προοπτικές, τη γεωπολιτική αστάθεια και τον πληθωρισμό, και την επισφάλεια των προβλέψεων για το πού θα φτάσουν τελικά τα επιτόκια, κάνει το δολάριο δυσεύρετο. Υπάρχουν πολλά τρισεκατομμύρια δολάρια στην αγορά, αλλά «κρύβονται», δηλαδή τοποθετούνται πολύ δύσκολα. Η διατραπεζική αγορά για το δολάριο είναι σχεδόν κλειστή. Ωστόσο, οι δολαριακές υποχρεώσεις παραμένουν. Ετσι, οι τράπεζες (όπως οι ελβετικές, αλλά όχι μόνο) βρίσκονται στη δεινή θέση να μην μπορούν να ανταποκριθούν σε δολαριακά ανοίγματα.
Τρύπες… με ρίσκο
Αναγκάζονται λοιπόν οι κεντρικές τράπεζες να καταφεύγουν στη FED, όπως η ελβετική. Το deal αυτό έχει το προφανές ρίσκο ότι τα δολάρια αυτά πρέπει να επιστραφούν στη FED σύντομα – τα swap αυτά είναι εντελώς βραχυχρόνιες πράξεις. Αν οι πελάτες των τραπεζών «φεσώσουν» την κεντρική τους τράπεζα θα υπάρξει πρόβλημα…
Αν όμως στις αναπτυγμένες οικονομίες οι δολαριακές «τρύπες» κλείνουν (ακόμη…) με αυτόν τον τρόπο, στις αναπτυσσόμενες και ακόμη περισσότερο στις υπό ανάπτυξη (φτωχές) χώρες τα πράγματα εξελίσσονται τραγικά. Η υποτίμηση των εθνικών νομισμάτων είναι πολύ μεγάλη, με αποτέλεσμα οι δολαριακές υποχρεώσεις επιχειρήσεων και κρατών να εξακοντίζονται στα ύψη, και οι χρεοκοπίες είναι ante portas. Το ΔΝΤ έχει επισημάνει ότι 55 χώρες είναι στα πρόθυρα χρεοκοπίας…
Ο μεγάλος τρόμος τώρα είναι τι θα συμβεί όταν η FED προχωρήσει σε νομισματική σύσφιγξη (QT), δηλαδή αρχίσει να «αποσύρει» δολάρια από τις αγορές. Αν η αγορά είναι πλημμυρισμένη από δολάρια αλλά, παρ’ όλα αυτά, είναι δυσεύρετα και ακριβά, δεν είναι δύσκολο να αντιληφθούμε τι θα συμβεί αν αυτά αρχίσουν πραγματικά να λείπουν…
