Πέντε λόγοι σοβαρής ανησυχίας από την ΕΚΤ

Αν η δουλειά ενός επόπτη είναι να αναδεικνύει τους πιθανούς κινδύνους για τον τομέα που εποπτεύει, τότε η έκφραση ανησυχιών για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι αναμενόμενη. Από αυτή την άποψη, μια επιφανειακή αξιολόγηση της Επισκόπησης για τη Χρηματοοικονομική Σταθερότητα που δημοσιοποίησε χθες θα μπορούσε να θεωρηθεί στερεότυπη εκδοχή «επαγγελματικής υποχρέωσης» και πάντως όχι κάτι «εξαιρετικό». Αυτή τη φορά, ωστόσο, σίγουρα δεν πρόκειται γι’ αυτό, καθώς η τεκμηρίωση των ανησυχιών είναι πολύ στιβαρή και η έκφραση ανησυχιών πείθει ότι δεν έχει χαρακτήρα στερεότυπης επανάληψης.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανησυχεί πραγματικά, και μάλιστα για μακρύ κατάλογο «απειλών» κατά της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, τις οποίες τεκμηριώνει αναλυτικά με στοιχεία.

Θεμελιώδεις απειλές

Οι 5 εξ αυτών είναι οι βασικές και είναι οι εξής:

1. Πληθωρισμός-ανάπτυξη: Στη μακρο-οικονομία, οι ανησυχίες παραπέμπουν σε ένα «καλάθι» απειλών με άμεσες επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την ανάπτυξη: Το γεωπολιτικό ρίσκο αυξάνεται δραματικά, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές που έχουν οδηγήσει σε σημαντική αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, η αύξηση των κυβερνοαπειλών και των επιθέσεων σε υποδομές, όλα οδηγούν σε υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη. Το σίγουρο είναι ότι όλα αυτά δημιουργούν «σημαντικό βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο στον πληθωρισμό», ενώ οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές εξαρτώνται από την ένταση και τη διάρκεια του σοκ. Μία συγκεκριμένη φράση αναβαθμίζει σε κρίσιμο αρνητικό διαρθρωτικό παράγοντα τις κυβερνοεπιθέσεις και απειλές: «Στην πραγματικότητα, η πιθανότητα οι κυβερνοεπιθέσεις να προκαλέσουν σοβαρή και εκτεταμένη διαταραχή αυξάνεται ραγδαία, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη -και ιδίως τα νεοαναδυόμενα μοντέλα συνόρων- ενισχύει τόσο το πιθανό πεδίο εφαρμογής όσο και την ταχύτητα των επιθέσεων που πραγματοποιούνται από κρατικούς και μη κρατικούς φορείς. Σε ένα ήδη εξαιρετικά περίπλοκο γεωπολιτικό τοπίο, αυτά τα πρόσθετα επίπεδα αβεβαιότητας αυξάνουν την πιθανότητα πιο συχνών και σοβαρών δυσμενών γεγονότων».

2. Αγορές μετοχών: Τι «καταλαβαίνουν» οι αγορές απ’ όλα αυτά: «Κατά συνέπεια, υπάρχει ένας εύλογος κίνδυνος το κλίμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές να επιδεινωθεί, καθώς οι καθοδικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τις γεωπολιτικές, δημοσιονομικές και μακροοικονομικές εξελίξεις φαίνονται υποτιμημένοι»…

Ετσι, στην έντονη διεθνή συζήτηση για το κατά πόσο οι αγορές μετοχών είναι υπερτιμημένες (πολλοί κάνουν λόγο για «φούσκα»), η ΕΚΤ παίρνει θέση απευθύνοντας σαφή προειδοποίηση: Οι αγορές μετοχών, παρά τη μεγάλη ποικιλία δυσμενών εξελίξεων που πυροδότησε ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή, είναι σε υψηλά επίπεδα. Υστερα από μια αρχική διόρθωση, παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, και αυτό «αφήνει τις αγορές ευάλωτες σε απότομες ανατιμολογήσεις». Τουτέστιν, οι αγορές υποτιμούν τους κινδύνους και γι’ αυτό είναι εκτεθειμένες σε απότομες και σημαντικές διορθώσεις. Επομένως, η «σύσταση πολιτικής» είναι… αυτοσυγκράτηση και όχι υπερβολικός… ενθουσιασμός με τις μετοχές, γιατί μπορεί να βγει σε κακό.

Μεταξύ άλλων, σε αυτή την κατάσταση τα τρέχοντα επίπεδα επιτοκίων στην αγορά προϊδεάζουν για υψηλότερα επίπεδα επιτοκίων έως και το 2029: στις μεν ΗΠΑ σε επίπεδα πάνω από 4%, στη δε Ευρώπη σε επίπεδα πάνω από 3,5%.

3. Ομόλογα: Για τα ομόλογα δεν χρειάζονται προειδοποιήσεις, καθώς την πρόσφατη περίοδο εξελίχθηκε ένα ανησυχητικό διεθνές shell off που κάποια στιγμή απείλησε με «κραχ» στον τομέα, με επίκεντρο τα αμερικανικά και ιαπωνικά κρατικά ομόλογα.

Η έκθεση εκτιμά ότι στις νέες συνθήκες οι αγορές ομολόγων είναι εκτεθειμένες σε κραδασμούς. Με τα δικά της λόγια:

«Οι αγορές κρατικών ομολόγων αποτελούν ένα κεντρικό κανάλι μετάδοσης μέσω του οποίου οι δυσμενείς κραδασμοί διαχέονται παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των αγορών ομολόγων της ζώνης του ευρώ». Οι εξελίξεις καθιστούν τις επενδύσεις σε ομόλογα μικρής διάρκειας ελκυστικότερες, κι εκεί συνωστίζονται πλέον και επενδυτές όπως τα hedge funds, ανατιμολογώντας τον κίνδυνο.

4. Τομέας ιδιωτικής πίστωσης («σκιώδης» τραπεζικός τομέας): Ο τομέας της ιδιωτικής πίστωσης μπορεί να λειτουργήσει είτε σαν επιταχυντής είτε σαν «πυροκροτητής» μιας κρίσης στις αγορές. Δηλαδή είτε να ενισχύσει απότομες διακυμάνσεις στις αγορές αν αυτές συμβούν είτε να τις προκαλέσει. Ο τομέας της ιδιωτικής πίστωσης έχει επεκταθεί πολύ στις ΗΠΑ και αποτελεί σοβαρό παράγοντα κινδύνου για το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Με δεδομένα τα μικρά αποθέματα ρευστότητας, οι συνδυασμένες πιέσεις στις αγορές μπορεί να οδηγήσουν σε απρόβλεπτες αναλήψεις και ενεργοποίηση των margin calls, δημιουργώντας συνθήκες «κραχ» με ισχυρή μεταδοτική ικανότητα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

5. Τράπεζες: Ολα τα προηγούμενα εκβάλλουν με τη μορφή πιέσεων και κινδύνων για τις τράπεζες. Ιδιαίτερα, ενισχύεται ο διπλός κίνδυνος από τα ανοίγματα των τραπεζών σε ευάλωτες επιχειρήσεις και νοικοκυριά, αλλά και στον τομέα της ιδιωτικής πίστωσης. Η έκθεση διαπιστώνει ότι «οι δεσμοί με τον τομέα των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (NBFI) εκθέτουν τις τράπεζες της ζώνης του ευρώ σε ευπάθειες όσον αφορά την πίστωση, τη ρευστότητα και τη χρηματοδότηση και θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις πιέσεις στην αγορά. Συνολικά, οι τράπεζες της ζώνης του ευρώ είναι καθαροί οφειλέτες στον τομέα των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι δεσμοί τράπεζας-μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευπάθειες ρευστότητας και χρηματοδότησης για τις τράπεζες».

Οποιος απ’ όλα αυτά κατάλαβε πως «ουδείς λόγος ανησυχίας συντρέχει», μάλλον δεν κατάλαβε τίποτε…