Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διάλογος για τις πόλεις με όχημα κτίρια και ιστορία

Η φύση, όπως ο βοριάς στο Ηράκλειο της Κρήτης, δίνει έντονη χροιά στις αναδρομές του συγγραφέα. Στη μικρή φωτογραφία: Νίκος Βατόπουλος, «Οπου και να ταξιδέψω» Περπατώντας σε 24 πόλεις, Μεταίχμιο, 2019.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διάλογος για τις πόλεις με όχημα κτίρια και ιστορία

  • A-
  • A+

Το βιβλίο εδράζεται στο ογκούμενο ενδιαφέρον για το δομημένο αστικό περιβάλλον. Αλλωστε κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας έχει υπάρξει σημαντική αναβίωση της ενασχόλησης με τις αστικές μελέτες. Γίνεται όλο και περισσότερο κατανοητό ότι η πόλη αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της οργάνωσης μιας κοινωνίας, αφού εκεί δημιουργείται ανάπτυξη του δευτερογενούς τομέα του εμπορίου, των υπηρεσιών και της διοίκησης.

Ο συγγραφέας προχωρά σε πολλαπλές σημάνσεις του αστικού τοπίου. Η αρχιτεκτονική είναι μια αφορμή για να εισέλθει στην ιστορία των κατοίκων, να αφουγκραστεί το παρελθόν. Οικονομικές δραστηριότητες, πολιτικές σχέσεις, θρησκευτικά βιώματα και συγκρούσεις αναφαίνονται μέσα από τη διεισδυτική παρατήρηση του κτιριακού αποθέματος. Ανιχνεύει τους δημόσιους χώρους, που είναι οι τοποθεσίες κοινωνικοποίησης των πολιτών, για τη σπουδαιότητα των οποίων παρατηρείται, την τελευταία τριακονταετία, μια αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος. Εκτεταμένες βιβλιογραφικές αναζητήσεις, παλιές φωτογραφίες και αρχειακό υλικό δείχνουν στον συγγραφέα τον δρόμο για κόσμους σιωπηλούς, για μια πολιτεία του παρελθόντος, που αναπλάθεται εγκεφαλικά διαμέσου μιας πολύπλευρης ενασχόλησης. Το έργο είναι χωρισμένο σε κεφάλαια κατά πόλη και είναι πλαισιωμένο με φωτογραφικό υλικό που συναρμόζεται με το κείμενο και το παραστατικοποιεί.

Ο συγγραφέας μέσα από την επαφή του με το γενικότερο κτιριακό απόθεμα και τα κτίσματα – τοπόσημα εικοσιτεσσάρων πόλεων της Ελλάδας ανατρέχει στην ιστορία τους, τα αρχιτεκτονικά ρεύματα και τις κοινωνικές δομές. Στόχος του να αναδείξει τη σχέση διαλόγου μεταξύ των αστικών χώρων και των ιστορικών, ιδεολογικών και κοινωνικών τάσεων που επέδρασαν στο δομημένο περιβάλλον. Αναδεικνύει τη σπουδαιότητα της μελέτης του τοπικού για την κατανόηση της εμφάνισης των τρόπων ζωής που σχετίζονται με τον χώρο.

Στα κείμενα εκδηλώνεται μια αγάπη για τον άνθρωπο, τον πολίτη και τον αστικό ιστό. Δικαιολογημένα, αφού το αστικό τοπίο είναι τόπος μετακίνησης, ανάπτυξης δραστηριοτήτων, συνάθροισης και ταυτοποίησης της κοινότητας, ανάπαυσης και διασκέδασης. Το δομημένο περιβάλλον υποδηλώνει την κοινωνική ταυτότητα του εκάστοτε χώρου και οι αλλοιώσεις του επιφέρουν αλλαγές στη ζωή των ανθρώπων. Η επιθυμία να προστατεύσουμε το τοπίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιθυμία να δημιουργηθεί μια σχέση αλληλοσεβασμού ανάμεσα στο τοπίο και τους κατοίκους του. Γι’ αυτό διάχυτη είναι στα κείμενα η αρνητική στάση του συγγραφέα απέναντι στην ανέγερση απαράδεκτων αισθητικά κτιρίων, καθώς και σε κάθε άλλη μορφή υποβάθμισης του αστικού περιβάλλοντος.

Με μια ματιά πρωτότυπη, γεμάτη θετική παρόρμηση αλλά και γνώση, μας εισάγει σε ένα άγνωστο σε πολλούς κόσμο, στις πόλεις της ελληνικής επαρχίας και κυρίως στις μικρές πόλεις. Τις μεγάλες πόλεις τις θεωρεί, όχι άδικα, έξω από τα ελληνικά δεδομένα. Ανιχνεύει τις περιόδους ακμής και παρακμής και τα θετικά χαρακτηριστικά ενός ποιοτικού τρόπου ζωής που δυστυχώς χάνεται. Εκτιμά τις επιρροές των αρχιτεκτονικών ρευμάτων, καθώς και την επίδραση της γεωγραφικής θέσης και του κοινωνικού και οικονομικού περίγυρου στον οικιστικό ιστό. Παρουσιάζει τα μνημεία σε συνδυασμό με την πορεία ανάπτυξης της πόλης και την τάση για τη δημιουργία της εθνικής ταυτότητας. Αναδεικνύει αρχιτεκτονικά διαμάντια υποβαθμισμένα από την εσωστρέφεια, τις συγκυρίες και τον νεοελληνικό αθηνοκεντρισμό. Αφουγκράζεται τα πολυπολιτισμικά στοιχεία και τις βουβές ιστορίες των αφανών κατοίκων τους.

Υπάρχουν πολλές σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και τη φύση και πάντα ο ρόλος του ανθρώπου σε αυτές είναι καθοριστικός. Η φύση δίνει έντονη χροιά στις αναδρομές του συγγραφέα όπως ο βορινός άνεμος στο Ηράκλειο, το Πήλιο που περιβάλλει τον Βόλο, η ενδοχώρα της Δράμας, ο πεδινός χαρακτήρας της Καρδίτσας, η ακτογραμμή στη Ρόδο και τέλος το ποτάμι στα Τρίκαλα και στη Φλώρινα.

Η τάση για συγκέντρωση του πληθυσμού στην Αθήνα και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη έπληξε συνολικά την επαρχία, αλλά κατά τρόπο ανομοιογενή. Ενα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού έχει εγκαταλείψει σε αρκετές περιπτώσεις πόλεις όπως η Αμφισσα, η Τρίπολη, η Καστοριά και η Φλώρινα. Γι’ αυτό η ανάδειξη των ποιοτικών χαρακτηριστικών και του πολιτιστικού αποθέματος των πόλεων, καθώς και οι προτάσεις του Νίκου Βατόπουλου για την αντιστροφή της εσωστρέφειας μπορεί να αποτελέσουν εφαλτήριο για ένα καλύτερο αύριο. Το ποιοτικό έργο που μας χάρισε ο συγγραφέας αναδεικνύει το αίτημα για μια κοινή ταυτότητα τοπίου, μια συλλογική συνείδηση και μια κοινή μνήμη, ξεχωριστή για κάθε τόπο. Η απώλεια της αίσθησης «ότι κάπου ανήκουμε», συνδυασμένη με μια οπτική αποτίμησης των πάντων με γνώμονα το χρήμα, απομακρύνει τον πολίτη από την απόλαυση ενός ποιοτικού αστικού περιβάλλοντος. Η αναβάθμιση της ζωής, που οργανώνεται μέσα στον αστικό χώρο, είναι το διάχυτο ποθούμενο που διαφαίνεται στα κείμενα του βιβλίου. Η αναζήτηση μιας αστικής μορφολογίας που θα παρεμβαίνει βελτιωτικά στον κοινωνικό ιστό παραμένει επίκαιρη.

* διδάκτορας Οικονομικής Ιστορίας Paris I - Sorbonne

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ζώσα λογοτεχνία
«Κλασικό είναι το βιβλίο που όλοι υμνούν αλλά κανείς δεν έχει διαβάσει» αποκρίνεται σε έναν από τους πλέον γνωστούς αφορισμούς του ο Μαρκ Τουέιν. Παράλληλα ακούμε αποκρίσεις τύπου: «Δεν γράφονται πια...
Ζώσα λογοτεχνία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ρόλος του Τύπου και η αποστασία του 1965
55 χρόνια από τα Ιουλιανά Στο βιβλίο του Μανώλη Χαιρετάκη επιχειρείται η κάλυψη μιας υποφωτισμένης διάστασης της πολιτικής κρίσης του 1965: η καθοριστική σημασία των εφημερίδων στην πορεία προς τα Ιουλιανά και...
Ο ρόλος του Τύπου και η αποστασία του 1965
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν η Χολλυγούνδη αγαπούσε τα Χανιά
Ενας άγνωστος στους πολλούς ερευνητής με διακόσιες εβδομήντα σελίδες μεγάλου σχήματος δίνει τη χαρά και το μάθημα: η ακούραστη δουλειά, το μεράκι, η αγάπη, «Από τα Χανιά στη Χολλυγούνδη» του Λευτέρη Λαμπράκη.
Οταν η Χολλυγούνδη αγαπούσε τα Χανιά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κάτι κρυφό μυστήριο, 200 χρόνια μετά…
Η Κ. Μέρμηγκα στο τελευταίο της μυθιστόρημα «Κάτι κρυφό μυστήριο» δεν μας δίνει μόνο μια αρκετά μελετημένη βιογραφία του Καποδίστρια, μας μεταφέρει το αποτύπωμα μιας σπουδαίας ανθρώπινης διαδρομής στα ιστορικά...
Κάτι κρυφό μυστήριο, 200 χρόνια μετά…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
Στο τελευταίο βιβλίο του Αγγελου Σινάνη «Τα μεταλλεία της Αντιπάρου - 19ος, 20ός αιώνας», μέσα από τη μη καταγεγραμμένη έως τώρα ιστορία των μεταλλείων του μικρού αυτού νησιού της Μανταλένας, ανασύρεται μια...
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με όνομα βαρύ σαν Ιστορία...
Ο Νίκος Κυριαζής πήρε τον μίτο από εκεί που τον άφησε ο πατέρας του, δημοσιογράφος και συγγραφέας Κώστας Κυριαζής. Το 1994 κυκλοφόρησε το πρώτο του ιστορικό μυθιστόρημα και στο τελευταίο του βιβλίο «Τα...
Με όνομα βαρύ σαν Ιστορία...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας