Προσφυγικό: Παρέμβαση-«ράπισμα» ΟΗΕ για δικαιώματα και κράτος δικαίου στην Ελλάδα

Νέο διεθνές ράπισμα για την Ελλάδα και ειδικότερα αναφορικά με τη μεταχείριση όσων υπερασπίζονται τα δικαιώματα προσφύγων και μεταναστών έρχεται αυτή τη φορά από την πλευρά του ΟΗΕ και φέρνει σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, καθώς με επίσημη επιστολή που απέστειλαν στις 25 Μαρτίου 2026 προς τις ελληνικές αρχές οι ειδικοί εισηγητές του ΟΗΕ επαναφέρουν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τις ανησυχίες τους για ένα διαρκώς συρρικνούμενο πεδίο άσκησης δικαιωμάτων και ελευθεριών, καταγράφοντας ένα μοτίβο στοχοποίησης δικηγόρων, δημοσιογράφων και οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στην υπεράσπιση προσφύγων, μεταναστών και αιτούντων άσυλο.

Η νέα παρέμβαση του ΟΗΕ βασίζεται σε μια αλληλουχία περιστατικών που τα τελευταία χρόνια έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις τόσο από διεθνείς οργανισμούς όσο και από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο επίκεντρο της επιστολής βρίσκονται οι υποθέσεις του ιδρυτή της Aegean Boat Report, Τόμι Ολσεν, των δικηγόρων Δημήτρη Χούλη και Αλέξανδρου Γεωργούλη, της οργάνωσης Γιατροί Χωρίς Σύνορα, αλλά και του δημοσιογράφου Χρήστου Αβραμίδη, ο οποίος βρέθηκε στο στόχαστρο μετά από επίμονες ερωτήσεις προς την κυβέρνηση για το πολύνεκρο ναυάγιο της Χίου στις 3 Φεβρουαρίου 2026.

Στην επιστολή υπενθυμίζεται ότι ήδη από το καλοκαίρι του 2022, μετά από επίσκεψη στην Ελλάδα, είχε καταγραφεί ένα «εξαιρετικά εχθρικό περιβάλλον» για όσους υπερασπίζονται τα δικαιώματα των προσφύγων. Μάλιστα τότε, στην έκθεσή τους είχαν κάνει λόγο για πολιτικές και πρακτικές που λειτουργούν αποτρεπτικά για τη δράση οργανώσεων, δικηγόρων και δημοσιογράφων, ενώ είχαν επισημάνει ότι η δημόσια ρητορική κυβερνητικών αξιωματούχων οδηγεί συχνά στην απονομιμοποίηση και τη στοχοποίησή τους.

Η νέα επιστολή συνδέει ευθέως αυτή την εικόνα με τις τροποποιήσεις του Ελληνικού Κώδικα Μετανάστευσης που ψηφίστηκε τον Φεβρουάριο του 2026, τονίζοντας πως οι αλλαγές αυτές δημιουργούν σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με το διεθνές δίκαιο και τη Διακήρυξη του ΟΗΕ για τους Υπερασπιστές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Στην επιστολή υπενθυμίζεται πως είχαν ήδη στείλει σχετική προειδοποίηση προς την ελληνική κυβέρνηση, εκφράζοντας ανησυχίες για την προστασία της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι, του τεκμηρίου αθωότητας, της απαγόρευσης των διακρίσεων και της ισότητας απέναντι στον νόμο.

Ξεχωριστή θέση στην επιστολή του ΟΗΕ καταλαμβάνει το πρόσφατο ναυάγιο στη Χίο (3/2/26) -στο οποίο έχασαν τη ζωή τους 15 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων δύο έγκυες γυναίκες- καθώς οι ειδικοί εισηγητές αναφέρονται στην ποινική δίωξη ενός επιζώντα, Μαροκινού πρόσφυγα, που κατηγορήθηκε για διευκόλυνση παράνομης εισόδου, πρόκληση ναυαγίου και απείθεια, καθώς και στη δημόσια στοχοποίηση των δικηγόρων που ανέλαβαν την υπεράσπισή του, των Δημήτρη Χούλη και Αλέξανδρου Γεωργούλη.

Υπενθυμίζεται ότι εκείνες τις ημέρες ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, τόσο σε τηλεοπτική του παρέμβαση όσο και από το βήμα της Βουλής επιτέθηκε ανοίκεια στον Δ. Χούλη, έναν εκ των δύο συνηγόρων, επειδή απλώς έκανε τη δουλειά του. Ο υπουργός κατηγόρησε τον συνήγορο ότι συμμετείχε σε ΜΚΟ και του προσήψε «αντεθνικά κίνητρα» επειδή υποστήριζε -μαζί με πολλούς άλλους, όπως και αυτόπτες μάρτυρες- ότι το Λιμενικό ευθύνεται για το ναυάγιο.

Η υπόθεση της Χίου όμως συνδέεται και με τις αναφορές στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, καθώς στην επιστολή γίνεται λόγος για το παραληρηματικό κρεσέντο του υπ. Υγείας Αδωνη Γεωργιάδη, ο οποίος κατηγόρησε γιατρούς μέλη της οργάνωσης, που βρέθηκαν στο νησί για να παράσχουν ιατρική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη στους επιζώντες, ότι μπήκαν στο νοσοκομείο χωρίς άδεια και πως «τους έπιασε η διοίκηση να λένε στους Αφγανούς τραυματίες “πείτε ότι σας χτύπησε το Λιμενικό γιατί θα πάρετε άσυλο”».

Στο ίδιο πλαίσιο, στην επιστολή καταγράφεται και το ακραίο για το κράτος δικαίου περιστατικό που σημειώθηκε στην ενημέρωση των πολιτικών συντακτών στις 9 Φεβρουαρίου 2026, όταν ο δημοσιογράφος Χρήστος Αβραμίδης ζήτησε από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη να διευκρινίσει αν το Λιμενικό εκείνη την ημέρα πραγματοποιούσε επιχείρηση διάσωσης ή αποτροπής, με τον εκπρόσωπο να απαντά αλαζονικά πως αυτό δεν είναι ερώτηση αλλά τοποθέτηση, ότι διαστρεβλώνει τις δηλώσεις του και τον προειδοποίησε μάλιστα για ενδεχόμενες νομικές συνέπειες.

Παράλληλα στην επιστολή γίνεται ειδική αναφορά στην περίπτωση του Τόμι Ολσεν και της οργάνωσης Aegean Boat Report. Πρόκειται για τον Νορβηγό ακτιβιστή που βρέθηκε αντιμέτωπος με ποινική έρευνα της Εισαγγελίας της Κω, η οποία περιλάμβανε βαριές κατηγορίες, όπως συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και διευκόλυνση παράνομης εισόδου μεταναστών, ενώ σε βάρος του εκδόθηκε και διεθνές ένταλμα σύλληψης.

Η εξέλιξη αυτή είχε ακολουθήσει δημόσιες δηλώσεις του τότε υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Νότη Μηταράκη, ο οποίος είχε κατηγορήσει την οργάνωση ότι διευκολύνει τη δράση διακινητών.

Η επιστολή, η οποία -σημειωτέον- δεν έχει απαντηθεί από την ελληνική κυβέρνηση, μιλά για πρακτικές που «υπονομεύουν, στιγματίζουν και ποινικοποιούν» την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα. Οπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ειδικοί εισηγητές, οι προβληματισμοί τους δεν βασίζονται σε μεμονωμένα γεγονότα, αλλά σε «επανειλημμένα περιστατικά αυτού του είδους» και στην απουσία ουσιαστικών μέτρων για την αντιστροφή αυτής της εικόνας και καλούν την κυβέρνηση να υιοθετήσει μια σαφή πολιτική μηδενικής ανοχής απέναντι στον εκφοβισμό και τη δημόσια στοχοποίηση υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικηγόρων, δημοσιογράφων και ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Αλέξανδρος Γεωργούλης, Δημήτρης Χούλης δικηγόροι
«Καιρός να αρχίσουμε να φερόμαστε ως δημοκρατική χώρα»

Με λύπη και περισυλλογή βλέπουμε τόσες πολλές παραβιάσεις δικαιωμάτων από τη χώρα μας και ειδικά τα τελευταία χρόνια, με ευθεία στόχευση όσους υπερασπίζονται δικαιώματα προσφύγων στην Ελλάδα. Οπως πάντα έτσι και τώρα, στην αρχή οι επιθέσεις και η ποινικοποίηση αφορούσαν μόνο τους πρόσφυγες, στη συνέχεια μέλη ΜΚΟ και πλέον έχουμε φτάσει στο σημείο της στοχοποίησης δικηγόρων που ασκούν το επάγγελμά τους και των Γιατρών χωρίς Σύνορα, μιας τεράστιας, παγκοσμίου φήμης οργάνωσης. Συχνά τονίζουμε την ανελευθερία στην Τουρκία, την ποινικοποίηση των ΜΚΟ στη Ρωσία και την Ουγγαρία του Ορμπαν ή την καταπίεση στο Ιράν, αλλά αδυνατούμε να αντιληφθούμε ότι η χώρα μας έχει κάνει τεράστια βήματα προς τα πίσω όσον αφορά το κράτος δικαίου. Και έτσι, ενώ αρχικά αυτό έβλαπτε μειονότητες, πλέον έχει διαβρώσει την κοινωνία μας. Στην έκθεση αναφέρονται τα περιστατικά που αφορούν το προσφυγικό, αλλά η κατάσταση είναι παρόμοια και στην ελευθερία του Τύπου (δολοφονία Καραϊβάζ) και στο σύνολο του κράτους δικαίου, όπως φαίνεται από το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων που δεν ερευνήθηκε ποτέ. Αν θέλουμε να λέμε ότι είμαστε μια δημοκρατική χώρα, είναι καιρός να αρχίσουμε να φερόμαστε ως τέτοια.

Χρήστος Αβραμίδης δημοσιογράφος
«Είναι σοβαρό ζήτημα δημοκρατίας»

Η παρέμβαση των ειδικών εισηγητών του ΟΗΕ επιβεβαιώνει με τον πιο καθαρό τρόπο αυτό που είπαμε από την πρώτη στιγμή όσοι στοχοποιηθήκαμε από την κυβέρνηση: το θέμα δεν είναι προσωπικό, είναι βαθιά πολιτικό. Και αφορά ένα σοβαρό ζήτημα δημοκρατίας. Στη δική μου περίπτωση, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν δίστασε να το εκφράσει με ανατριχιαστικό τρόπο, δηλώνοντας στον ΣΚΑΪ ότι υπάρχει «κύκλωμα» ανθρώπων στα ΜΜΕ που επιδιώκει την αποσταθεροποίηση της χώρας. Μια διατύπωση που θυμίζει τα πιο σκοτεινά χρόνια της μετεμφυλιακής Δεξιάς καταγράφηκε, εν έτει 2026, ως δήλωση εκπροσώπου κυβέρνησης. Πίσω από τέτοιες εκφράσεις επανέρχεται η επικίνδυνη λογική του «εχθρού του έθνους» και των συνεπειών που αυτή συνεπάγεται για όποιον ελέγχει την εξουσία. Ομως η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην κάλπη. Προϋποθέτει ελευθερία του Τύπου, λογοδοσία, δυνατότητα ελέγχου της εξουσίας χωρίς απειλές, στοχοποιήσεις και SLAPP. Στην περίπτωσή μας, οι αντιδράσεις ήταν συγκινητικές και ακύρωσαν τους σχεδιασμούς της εξουσίας. Χάρη στις ενώσεις δημοσιογράφων, τα σωματεία, τα πολιτικά κόμματα, τη Διεθνή Αμνηστία και κυρίως τους χιλιάδες ανθρώπους που έστειλαν μηνύματα αλληλεγγύης, θα συνεχίσουμε να κάνουμε το αυτονόητο: να ελέγχουμε την εξουσία. Και άρα να επαναλαμβάνουμε το ερώτημα που δεν απαντήθηκε. Σύμφωνα με τα στοιχεία της αυτοψίας που δημοσιοποίησε το Reuters, οι άνθρωποι στη Χίο πέθαναν από τραύματα στο κεφάλι και όχι από πνιγμό. Το Λιμενικό έκανε επιχείρηση διάσωσης ή επιχείρηση αποτροπής;

ℹ️ Οι ειδικοί εισηγητές που υπογράφουν την επιστολή είναι οι: Mary Lawlor, Margaret Satterthwaite, Cecilia M. Bailliet, Gehad Madi, Siobhán Mullally