Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το εργοστάσιο του «χρυσού»

Το πέτρινο κτιριακό συγκρότημα μετρά ήδη 130 χρόνια παρουσίας και είναι ένα από τα σημεία αναφοράς για την Πάτρα και την οικονομική ευμάρεια που της εξασφάλισε η σταφίδα, ο λεγόμενος «μαύρος χρυσός»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το εργοστάσιο του «χρυσού»

  • A-
  • A+
Από τον περασμένο μήνα άνοιξε τις πύλες του ένα νέο στέκι με τη φαινομενικά ανορθόγραφη ονομασία «Οροφως», που έχει ήδη βρει τη θέση του στην πλούσια πολιτιστική ταυτότητα της Πάτρας. Στεγάζεται στον δεύτερο όροφο του πέτρινου βιομηχανικού κτιρίου που χρονολογείται από το 1890 και είναι είκοσι χρόνια νεότερο από το περίφημο Καρναβάλι της πόλης. Εδώ και 150 χρόνια παραμένει η αναμφισβήτητη πρωτεύουσα της ελληνικής Αποκριάς, παρά το γεγονός ότι στο γιορτινό «γαϊτανάκι» της έχουν ενταχθεί με δυναμισμό πολλές άλλες πόλεις σε όλη τη χώρα

Το κτιριακό συγκρότημα, με τοίχους από «γυμνή» κατεργασμένη πέτρα, δεσπόζει στη διασταύρωση της λεωφόρου Οθωνος και Αμαλίας με την Τριών Ναυάρχων και είναι είναι μία από τις εμβληματικές σταφιδαποθήκες που συνδέονται με τη χρυσή εποχή της Πάτρας.

Οι ρίζες της πρωτεύουσας της δυτικής Ελλάδας ξεκινούν από τους προϊστορικούς χρόνους, αλλά κατάφερε να εξασφαλίσει πρωταγωνιστικό ρόλο μετά την Επανάσταση του 1821 όταν τα «τζάκια» της ευρύτερης περιοχής απέκτησαν καθοριστική παρουσία στις πολιτικές εξελίξεις.

Από τότε οι δυνατότητες ανάπτυξης του πρωτογενούς τομέα, που συνδυάστηκε με τη μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων και την προνομιακή γεωγραφική θέση της, την ανέδειξαν σε σπουδαίο εξαγωγικό κέντρο.

Ανετη πόλη

Οι προοπτικές της πόλης εντοπίστηκαν από τον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος το 1829 ανέθεσε στον συντοπίτη του Σταμάτιο Βούλγαρη (1774-1842) την εκπόνηση του σχεδίου πόλης.

Με σπουδές στο Παρίσι, ο πρώτος Ελληνας πολεοδόμος ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό του Ναυπλίου, του Αργους και της Τρίπολης, αλλά ξεχωρίζει η μελέτη που εκπόνησε για την Πάτρα. Ανετοι δρόμοι, πεζοδρόμια και πλατείες, που είναι δεδομένα σε όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις αλλά πολυτέλεια για τις ελληνικές, αποτελούν τα στοιχεία που παραμένουν ώς σήμερα αναγνωρίσιμα στο κέντρο της αχαϊκής πρωτεύουσας.

Το επόμενο βήμα δεν άργησε και ώς το 1834 η Πάτρα γέμισε με αρχοντικά που ακολουθούσαν τις επιταγές του νεοκλασικισμού.

Οι επιρροές από τη γειτονική Ιταλία οδήγησαν γρήγορα στην κατασκευή του θεάτρου «Απόλλων» και το 1870 έφτασε και ο Καρνάβαλος, ο οποίος από τότε έγινε το σήμα κατατεθέν για την πόλη, που στην ουσία ζει στον ρυθμό του ολόκληρο τον χρόνο. Ενα χρόνο αργότερα ξεκινά ο σχεδιασμός του λιμανιού που λειτούργησε το 1889 και έδωσε το έναυσμα για την ανάπτυξη της παράκτιας ζώνης.

Ο καθηγητής του Πολυτεχνείου, Νίκος Μπελαβίλας, στην ειδική έκδοση «Ιστορικός βιομηχανικός εξοπλισμός» αναπτύσσει αυτό το πάντρεμα της θάλασσας με την οικονομική ανάπτυξη. «Οι βιομηχανικές ζώνες γεννήθηκαν στην καρδιά των λιμανιών του 19ου αιώνα» σημειώνει, χωρίς να παραβλέπει τη συμβολή του σιδηροδρομικού δικτύου που συνέδεσε όλα τα παραγωγικά κέντρα της Πελοποννήσου.

Με αυτά τα δεδομένα δεν ήταν σύμπτωση ότι την ίδια εποχή κατά μήκος της παραλιακής λεωφόρου Οθωνος και Αμαλίας άρχισαν να κατασκευάζονται μεγάλες υποδομές για τη σταφίδα, τον «χρυσό» της ευρύτερης περιοχής. Αυστριακοί, Γερμανοί και κυρίως Αγγλοι έμποροι δημιούργησαν έναν εμπορικό πυρήνα, που κυριάρχησε στην οικονομική ζωή της πόλης. Τα εργοστάσια και οι αποθήκες των οίκων Barry, Μενούνου και Βουρλούμη ξεχώρισαν με τον όγκο τους, αλλά και το ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό τους ύφος.

Το πιο εντυπωσιακό ήταν το βιομηχανικό συγκρότημα στη διασταύρωση με την Τριών Ναυάρχων. Ιδρυτής και ιδιοκτήτης του ήταν ο Θόδωρος Βουρλούμης, που γεννήθηκε το 1851 στο Κομάνι, ένα χωριό της Ηλείας, αλλά από παιδί εγκαταστάθηκε στην Πάτρα.

Δούλεψε πολύ σκληρά και γρήγορα απέκτησε σημαντική οικονομική άνεση, ενώ, εκτός από τη σταφίδα, επεκτάθηκε και σε άλλους τομείς εξασφαλίζοντας το μονοπώλιο εξαγωγής ξηρών καρπών.

Δημιούργησε εμπορικό οίκο με έδρα το Λονδίνο, όπου έζησε για πολλά χρόνια και αναδείχτηκε σε σημαντικό παράγοντα της ελληνικής παροικίας. Παρ' όλο που δεν μπόρεσε να κάνει ούτε τις βασικές σπουδές, αρθρογραφούσε στη βρετανική πρωτεύουσα και τα οικονομικά του άρθρα γίνοταν viral, με βάση τη σύγχρονη ορολογία. Διετέλεσε μάλιστα πρόεδρος των ξένων δημοσιογράφων που δούλευαν σε εφημερίδες του πανίσχυρου City.

Τα εγκαίνια

Το σταφιδεργοστάσιο, που ήταν η πρώτη επιχειρηματική δραστηριότητα του αυτοδημιούργητου Θόδωρου Βουρλούμη, εγκαινιάστηκε με λαμπρότητα το 1890. Το βιομηχανικό συγκρότημα κατασκευάστηκε στο γωνιακό ακίνητο, όπου προϋπήρχαν κάποια πρόχειρα κτίσματα του βαρελοποιείου Αποστολίδη που κατεδαφίστηκαν από τον νέο ιδιοκτήτη του.

Στο μεγαλύτερο μέρος του είναι ισόγειο, ενώ οι χώροι διοίκησης και υπηρεσιών στεγάζονταν σε μια τριώροφη κατασκευή, η οποία -όπως και τα υπόλοιπα κτίρια- έχει κατασκευαστεί από τοπική, άψογα πελεκημένη και «γωνιασμένη» πέτρα. Χαρακτηριστικά τους είναι τα κιγκλιδώματα από χυτοσίδηρο, που φέρουν το μονόγραμμα του ιδιοκτήτη και στολίζουν τα παράθυρα των ορόφων.

Για πολλές δεκαετίες αποτέλεσε το επιχειρηματικό κέντρο της οικογένειας Βουρλούμη. Το 1958 νοικιάστηκε από τους κληρονόμους της στην επιχείρηση Κουνινιώτη, η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα της επεξεργασίας και εξαγωγής σταφίδας, με έδρα το Αίγιο.

Το χρησιμοποίησε για να στεγάσει δραστηριότητές της ώς το 1974 και από τότε ουσιαστικά ξεκίνησε η παρακμή για τις εγκαταστάσεις.

Ενα μέρος τους χρησιμοποιήθηκε για αποθήκευση και επεξεργασία ζωοτροφών, ενώ στο ισόγειο τμήμα προς την Τριών Ναυάρχων λειτούργησε νυχτερινό κέντρο. Εχει ενδιαφέρον ότι όλα αυτά τα χρόνια παρέμεινε η εντυπωσιακή μεταλλική κατασκευή με την επωνυμία του οίκου Βουρλούμης, με αποτέλεσμα οι νεότεροι επισκέπτες να πιστεύουν ότι αποτελούσε την... πρώτη φίρμα του «σκυλάδικου»!

1 Φόρος αίματος

Το συγκρότημα Βουρλούμη το 1922 άνοιξε τις πύλες του για να φιλοξενήσει πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Το παγκόσμιο οικονομικό κραχ του 1929 είχε καθοριστική επίδραση στην εξωστρεφή δραστηριότητα της Πάτρας, που συνεχίστηκε ώς την κήρυξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η γερμανική κατοχή ξεκίνησε με βομβαρδισμούς που έπληξαν το λιμάνι και το κέντρο της πόλης, αφήνοντας πίσω τους 193 θύματα. Βαρύτατος ήταν ο φόρος αίματος ώς την αποχώρηση των ναζί τον Οκτώβριο του 1944, με πιο σημαντικές τις εκτελέσεις στο μπλόκο των Προσφυγικών. Ολο αυτό το διάστημα οι Γερμανοί είχαν επιτάξει το σταφιδεργοστάσιο, όπως και όλα τα μεγάλα κτίρια της περιοχής.

2 Στην Επανάσταση

Η πλατεία και η οδός Τριών Ναυάρχων με τις νεραντζιές πήραν το όνομά του από τους κορυφαίους των ναυτικών δυνάμεων κατά την Επανάσταση του 1821. Τιμώνται ο Κωνσταντίνος Κανάρης, από τα μαρτυρικά Ψαρά, ο Ανδρέας Μιαούλης και ο Γεώργιος Σαχτούρης, από την Υδρα.

3 «Οροφως»

Στον δεύτερο όροφο του βιομηχανικού συγκροτήματος στεγάζεται ένα καινούργιος χώρος πολιτισμού, που ήδη έχει κάνει αισθητή την παρουσία του στο απαιτητικό κοινό της Πάτρας. Το φαινομενικά ανορθόγραφο όνομά του είναι «Οροφως», που προέκυψε από τη σύνθεση των λέξεων «όροφος» και «φως». Η δεύτερη έχει γίνει συνώνυμο με την έννοια του ηθοποιού, τουλάχιστον με βάση το γνωστό τραγούδι «Ο ηθοποιός», του Μάνου Χατζιδάκι, που σημαδεύτηκε από την ερμηνεία του Δημήτρη Χορν.


 

 


 

 


 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η στέγη του Παλαμά
Η Πάτρα είναι η αδιαμφισβήτητη πατρίδα του ελληνικού καρναβαλιού, αφού διατήρησε το έθιμο ακόμη και σε δύσκολες εποχές. Είναι όμως και η πατρίδα του μεγάλου μας ποιητή. Το σπίτι όπου γεννήθηκε, ύστερα από...
Η στέγη του Παλαμά
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Διαφορετική... αλλά με σεβασμό στον τόπο
Η Αγγλικανική Εκκλησία είναι μια διακριτική παρουσία, αφού διατηρεί τα επιβλητικά χαρακτηριστικά της γοτθικής αρχιτεκτονικής αλλά σε πιο ήπια εκδοχή για να προσαρμοστεί στην κλίμακα της Αθήνας.
Διαφορετική... αλλά με σεβασμό στον τόπο
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ενα μνημείο υπό κατάρρευση
Κατασκευάστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα και δεν ήταν το πρώτο αλλά το πιο πολυτελές ξενοδοχείο της Αθήνας. Στους πρώτους επώνυμους πελάτες του συγκαταλέγονται ο Οθωνας και, σύμφωνα με ορισμένους αστικούς...
Ενα μνημείο υπό κατάρρευση
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Γηροκομείο Αθηνών
Το Γηροκομείο είναι γνωστό τοπόσημο της πρωτεύουσας, αλλά παραμένει άγνωστη η πορεία του ιδρύματος το οποίο διαχειρίζεται την πέτρινη «πολιτεία» που αναπτύσσεται πίσω από τα κάγκελα.
Γηροκομείο Αθηνών
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η τριπλέτα άντεξε στην κριτική
Ο επιβλητικός όγκος του μεγάρου στη νότια απόληξη της οδού Εθνικής Αμύνης είχε προκαλέσει από την αρχή αντιδράσεις γιατί επισκιάζει τον παρακείμενο Λευκό Πύργο, το πιο αναγνωρίσιμο τοπόσημο της Θεσσαλονίκης.
Η τριπλέτα άντεξε στην κριτική
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μια επιτυχημένη συνταγή
Το σημερινό Πνευματικό Κέντρο στην οδό Αριστομένους σχεδιάστηκε από την αρχή για να στεγάσει ένα κοινωφελές ίδρυμα. Η αγορά του οικοπέδου έγινε το 1910 από τη Ρεγγίνα Πανταζοπούλου και ήταν δωρεά στη γενέθλια...
Μια επιτυχημένη συνταγή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας