Να γιατί οι άνθρωποι, πιο πολύ από τ’ άλλα ζώα, αγαπούν τους σκύλους

Από μικρά παιδιά, των πρώτων τάξεων του Δημοτικού κιόλας, η αυλή του σπιτιού μας στο Παγκράτι (Παρμενίδου 4 ήταν, και υπάρχει ακόμα!) ήταν γεμάτη γατιά. Για δύο λόγους: πρώτον, διότι τότε, αμέσως μετά το τέλος του Εμφυλίου, δεν υπήρχαν παρά ελάχιστα σκυλιά στην αθηναϊκή αυτή συνοικία.

Και δεύτερον, διότι και οι δυο μας, η αδελφή μου κι εγώ, ήμασταν πιο ευαίσθητοι από τ’ άλλα παιδιά της γειτονιάς: ενώ τα περισσότερα απ’ αυτά κυνηγούσαν γάτες με χειροποίητες σφεντόνες -κάποια μάλιστα τους έβαζαν και φωτιά- εμείς, επιστρέφοντας απ’ το σχολείο, όλο και κάποιο άρρωστο ή τυφλό γατί κουβαλούσαμε στις σάκες μας και το ταΐζαμε, κρυφά, μέχρι να γίνει καλά.

Ετσι δέθηκα με τις γάτες για πάνω από 30 χρόνια, μέχρι που γνώρισα τον σκύλο -και αυτό ήταν! Από τότε που έφερα σπίτι το πρώτο μου κουταβάκι, τον Αρη, που κάποια παιδιά είχαν ρίξει στη θάλασσα για να πνιγεί, αλλά εκείνο σώθηκε, δεν ξαναμπήκε άλλου είδους ζώο στη ζωή μου.

Φυσικά αγαπώ και συμπονώ όλα τα ζώα, αλλά σχέση σαν κι αυτή που έχω με τα σκυλιά που διαδέχτηκαν τον Αρη, εδώ και χρόνια, δεν είχα ποτέ με άλλου είδους ζώο.

Την προτίμησή μου για τα σκυλιά προσπάθησα πολλές φορές να εξηγήσω. Αλλοτε, έλεγα, διότι είναι πιστά. Αλλά κι άλλα ζώα είναι εξίσου πιστά. Αλλοτε διότι είναι τρυφερά. Αλλά την τρυφερότητα της γάτας δεν την έχουν. Αλλά διότι αυτό ή εκείνο.

Μέχρι προχτές, που άρχισα να διαβάζω το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο ενός Ισραηλινού ιστορικού, του Γιουβάλ Νόα Χαραρί, με τίτλο «Sapiens, μια σύντομη Ιστορία του Ανθρώπου» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, μετάφραση Μιχάλη Λαλιώτη, Αθήνα 2015).

Στο κεφάλαιο «Η αρχική κοινωνία της Αφθονίας» (σελ. 57) ίσως υπάρχει η απάντηση στο ερώτημά μου «γιατί να αγαπώ τόσο πολύ τα σκυλιά και όχι ένα άλλο είδος ζώου;». Και η απάντηση αυτή έρχεται από πολύ παλιά, κάπου 15.000 χρόνια πριν απ’ την εποχή μας.

Αξίζει, νομίζω, να διαβάσετε ένα μικρό απόσπασμα απ’ το κεφάλαιο αυτό, που μάλλον έλυσε την απορία μου. Εχει σχέση με τη ζωή των ανθρώπων πριν απ’ την Αγροτική Επανάσταση, που τοποθετείται γύρω στα 10.000 χρόνια πριν από την εποχή μας.

● «Φαίνεται ασφαλές το συμπέρασμα ότι η τεράστια πλειονότητα των ανθρώπων ζούσε σε μικρές ομάδες, που περιελάμβαναν αρκετές δεκάδες ή, το πολύ, μερικές εκατοντάδες άτομα και ότι όλ’ αυτά τα άτομα ήταν άνθρωποι. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε αυτό το τελευταίο στοιχείο, γιατί στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου προφανές. Τα περισσότερα μέλη των αγροτικών και των βιομηχανικών κοινωνιών είναι κατοικίδια ζώα. Δεν είναι βέβαια ισότιμα με τους αφέντες τους, αλλά ωστόσο είναι μέλη. Σήμερα η κοινωνία που ονομάζουμε Νέα Ζηλανδία αποτελείται από 4,5 εκατομμύρια ανθρώπους και από 50 εκατομμύρια πρόβατα.

»Σ’ αυτόν τον γενικό κανόνα υπήρχε μόνο μία εξαίρεση: ο σκύλος. Ο σκύλος ήταν το πρώτο ζώο που εξημερώθηκε από τον Homo Sapiens (τον “Σοφό Ανθρωπο”) και αυτό συνέβη πριν απ’ την Αγροτική Επανάσταση. Οι ειδικοί διαφωνούν για την ακριβή χρονολογία, αλλά διαθέτουμε αδιάσειστα στοιχεία για την ύπαρξη εξημερωμένων σκύλων πριν από περίπου 15.000 χρόνια. Πρέπει να είχαν ενταχθεί στην ανθρώπινη αγέλη χιλιάδες χρόνια νωρίτερα.

»Τα σκυλιά χρησίμευαν στο κυνήγι και τις μάχες, καθώς και σαν σύστημα συναγερμού για εισβολές από άγρια ζώα και ανθρώπους. Με το πέρασμα των γενεών τα δύο είδη συν-εξελίχτηκαν ώστε να μπορούν να επικοινωνούν καλά μεταξύ τους. Τα σκυλιά που κάλυπταν περισσότερο τις ανάγκες και τα συναισθήματα των ανθρώπινων συντρόφων τους κέρδιζαν περισσότερη φροντίδα και τροφή και ήταν πιο πιθανό να επιβιώσουν.

»Συγχρόνως, τα σκυλιά έμαθαν να χειραγωγούν τους ανθρώπους για να καλύπτουν τις δικές τους ανάγκες. Ενας δεσμός 15.000 χρόνων έχει σφυρηλατήσει μια πολύ βαθύτερη κατανόηση ανάμεσα στους ανθρώπους και τα σκυλιά, απ’ ό,τι ανάμεσα στον άνθρωπο και οποιοδήποτε άλλο ζώο. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχαν σκυλιά που θάβονταν τελετουργικά, σχεδόν σαν άνθρωποι».

Οπως αντιλαμβάνεστε, εάν όλ’ αυτά ισχύουν -και πρέπει να ισχύουν- λύθηκε το μυστήριο για την ιδιαίτερη αγάπη μου προς τους σκύλους. Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια είν’ αυτά -ε, πια, η αγάπη του ανθρώπου για τον σκύλο μπήκε στο DNA μας. Γουάου! (Ακόμα κι αυτό το «γουάου» που μάς ήρθε απ’ την Αμερική, μίμηση της φωνής του σκύλου είναι!).