Τη μέρα του συλλαλητηρίου για τη Μακεδονία στην Αθήνα, στο δελτίο ειδήσεων των 8 το κανάλι STAR είχε κι ένα μικρό ρεπορτάζ σχετικά με την προέλευση του τραγουδιού «Μακεδονία ξακουστή», που είχε κυριαρχήσει στην εκδήλωση εκείνη, όσο και στο συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης.
Οι συνάδελφοι ρώτησαν 2-3 ειδικούς, λαογράφους αν θυμάμαι καλά, αλλά οι απαντήσεις τους δεν ήταν σαφείς και δεν φώτισαν κανέναν: «Είναι παλιό τραγούδι», «Δεν ξέρουμε πότε πρωτοτραγουδήθηκε ούτε από ποιους» κ.λπ.
Κατά σύμπτωση, σ’ ένα βιβλίο που είχα διαβάσει πρόσφατα υπήρχε ένα ειδικό κεφάλαιο για το τραγούδι αυτό.
Επειδή θεωρώ ότι έχει ενδιαφέρον, θα σας μεταφέρω, με λίγα λόγια, την -πιθανότατη- ιστορία του τραγουδιού, όπως την παρουσιάζει η ερευνήτρια Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη στο βιβλίο της με τίτλο «Επιτηρούμενες ζωές – Μουσική, χορός και διαμόρφωση της υποκειμενικότητας στη Μακεδονία» (Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2016). Γράφει, λοιπόν, η συγγραφέας:
«Δεν διαθέτουμε στοιχεία για να προσδιορίσουμε με ακρίβεια πότε, πού και από πότε επινοήθηκε το μουσικό και χορευτικό σύνολο “Μακεδονία ξακουστή”. Ούτε μπορούμε να εκτιμήσουμε πόσο ρεαλιστική είναι η αναγωγή της επινόησης στον ανώνυμο εκπαιδευτικό της Πετρούσας ή της Ανω Ορεινής. Τέλος, δεν έχουμε λεπτομερείς πληροφορίες για τις μεθόδους με τις οποίες το τραγούδι διείσδυσε στο εκπαιδευτικό σύστημα[…]. Ωστόσο, έχουμε στη διάθεσή μας ένα πολύ ενδιαφέρον σχόλιο, που σε μεγάλο βαθμό ξεκλειδώνει τα παραπάνω ερωτήματα. Το διατύπωσε ο μουσικολόγος Μάρκος Δραγούμης σε προφορική μας συνομιλία και στη συνέχεια το τεκμηρίωσε βιβλιογραφικά σε γραπτό του κείμενο (2007). Αναφέρει ότι η μελωδία του συνδέεται με τη σεφαραδίτικη κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Υποστηρίζει ότι μια κασέτα που κυκλοφόρησε στην Ισπανία (1992) περιλαμβάνει ένα τραγούδι, του οποίου η σύνθεση πραγματοποιήθηκε για τα εγκαίνια του πρώτου εβραϊκού σχολείου της Θεσσαλονίκης (Schola de la Alianza) το 1873. Μάλιστα, σε προφορική συνομιλία, ο Δραγούμης ανέφερε ότι η συγκεκριμένη μελωδία απαντά και σε άλλους λαούς. Πιθανολόγησε ότι είτε δημιουργήθηκε για τη Schola de la Alianza της Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια ταξίδεψε αλλού ή ότι δημιουργήθηκε από Δυτικό συνθέτη για κάποιον Οθωμανό σουλτάνο και χρησιμοποιήθηκε ύστερα από τη Schola de la Alianza της Θεσσαλονίκης, όπως και από άλλες εβραϊκές κοινότητες. Οπως σημειώνει ο Δραγούμης, “30 χρόνια αργότερα, η μελωδία αυτή επαναπροσαρμόστηκε σε ελληνικό πατριωτικό κείμενο, που παρακινεί τους Ελληνες να πολεμήσουν ενάντια στους εχθρούς της Μακεδονίας”».
Και καταλήγει η συγγραφέας: «Αυτή είναι η μοναδική τεκμηριωμένη πληροφορία που μπόρεσα να εντοπίσω σχετικά με την προέλευση της μελωδίας και του στίχου. Αλλά είναι ισχυρή».
*Μαμούνι σωστό η Αλλοπάρ μου, δεν της ξεφεύγει τίποτα! Καταβροχθίζει όποιο βιβλίο βρει στη βιβλιοθήκη και, παρά την ηλικία της -μπήκε στα 12 η γλυκιά μου σκυλίτσα-, θυμάται τα πάντα. Ο «σκληρός δίσκος» της δουλεύει μια χαρά!
