Αδικη γκρίνια

Σήμερα, κυρίες και κύριοι, θα ήθελα να απολογηθώ για τις συχνές γκρίνιες μου, που έχουν αφορμή τις διαστρεβλώσεις που υφίσταται η γλώσσα σας από άτομα νεαρής, κυρίως, ηλικίας, αλλά και από κάποιους μεγαλύτερους. Διαστρεβλώσεις που οφείλονται σε άγνοια (των νέων) και απροσεξία (των μεγαλύτερων). Η γκρίνια μου αυτή, όμως, τελικά γίνεται βαρετή, μια και οι φόβοι μου ότι, με τα συχνά λάθη και τις διαστρεβλώσεις αυτές, θα καταστραφεί η γλώσσα σας, είναι υπερβολικοί και αδικαιολόγητοι.

Πριν από 20-22 αιώνες, που λέτε, οι ίδιοι φόβοι υπήρχαν και οι ίδιες γκρίνιες διατυπώνονταν απ’ τους κλασικούς φιλολόγους της εποχής εκείνης, τους Γραμματικούς, για την καταστροφή της ελληνικής γλώσσας. Είχαν φτάσει, μάλιστα, σε σημείο κάποιοι απ’ αυτούς να γράψουν και οδηγίες προς τους μαθητές τους, του στιλ «μην το λες έτσι, να το λες αλλιώς»! Ελεγε, π.χ., ο Γραμματικός Φρύνιχος, απ’ την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου: «Πάντοτε μη λέγε, αλλά εκάστοτε και διά παντός». Και ακόμα, «βασίλισσαν ουδείς των αρχαίων είπεν, αλλά βασίλεια ή βασιλίς».

Η γλώσσα, όμως, δεν κινδύνευε να χαθεί ή να καταστραφεί. Απλώς, άλλαζε. Και δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς, καθώς η αττική κοινή, η γλώσσα που υιοθέτησε ο Μέγας Αλέξανδρος και διέδωσε στην απέραντη αυτοκρατορία του (σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική) είχε τώρα ομιλητές της έναν τεράστιο πληθυσμό. Η δύσκολη, λοιπόν, αττική κοινή έπρεπε να απλοποιηθεί για να μαθαίνεται ευκολότερα.

Η διαδικασία αυτή της απλοποίησης της γλώσσας δεν έγινε από «πάνω», αλλά από «κάτω», απ’ τους ομιλητές της, οι οποίοι, πρώτα πρώτα, πέταξαν στο καλάθι των αχρήστων τα ανώμαλα παραθετικά: Αντί του «αγαθός-αμείνων-άριστος» έφτιαξαν το «αγαθός-αγαθώτερος-αγαθώτατος». Το «η δόξα-της δόξης» έγινε «η δόξα-της δόξας» και το «του ταμίου» έγινε «του ταμία». Το «αι γυναίκες» έγινε «οι γυναίκες», ο «παις» έγινε «παιδίον» – που κλίνεται εύκολα, χωρίς ανωμαλίες.

Ακόμα, καθάρισαν τις περικοκλάδες -«χαριτωμένη» αντί «κεχαριτωμένη», «τιμημένο» και όχι «τετιμημένο»- και απλοποίησαν την κλίση δύσκολων ρημάτων. Π.χ. Αντί για «οίδα, οίσθα, οίδε, ίσμεν, ίστε, ίσασιν» προέκυψε το «οίδα, οίδας, οίδε, οίδαμεν, οίδατε, οίδασι». Από τότε καταργήθηκε και η σύνδεση με δοτική ορισμένων ρημάτων που συνδέθηκαν με αιτιατική – όπως σήμερα μιλάνε π.χ. στη Θεσσαλονίκη: Αντί «είπον τη Κλεοπάτρα» έγινε «είπον την Κλεοπάτραν».

Σας έδωσα μερικά (απ’ τα χιλιάδες) παραδείγματα των αλλαγών που υπέστη η ελληνική γλώσσα εδώ και 2.200 (και βάλε) χρόνια. Χωρίς να χαθεί ή να καταστραφεί. Αντίθετα, έφτασε έως τις μέρες μας, αλλαγμένη βέβαια, αλλά ελληνική και ακμαία. Είμαι σίγουρη πως, αν την άκουγαν να μιλιέται σήμερα εκείνοι οι αλεξανδρινοί Γραμματικοί, μπορεί να στραβομουτσούνιαζαν, αλλά κατά βάθος θα ήσαν περήφανοι.

* Η Αλλοπάρ είναι η αγαπημένη μου σκυλίτσα και, χρόνια τώρα, προσπαθεί να μάθει μια γλώσσα αρχαία, που όμως συνεχώς αλλάζει και μοιάζει πάντα νέα. Για το σημερινό της πόνημα βοηθήθηκε απ’ την «Ιστορία της ελληνικής γλώσσας»-4 μελέτες, του καθηγητή Ν.Π. Ανδριώτη (Ιδρυμα Μανώλη Τριανταφυλλίδη).