Η Λένι είναι κυρία. Χήρα Γερμανού στρατιώτη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κόρη ενός πατέρα που πλούτισε στον Μεσοπόλεμο και μετά φαλίρισε, μητέρα η ίδια ενός κοινωνικά απροσάρμοστου γιου. Είναι σιωπηλή, εσωστρεφής, συνεσταλμένη. Η Λένι ξεχώριζε από μικρή για τη γερμανικότητά της. Πλησιάζοντας τη μέση ηλικία παραμένει πάντα επιθυμητή.
Η Λένι υπήρξε ερωμένη ενός Σοβιετικού αιχμαλώτου κατά τη διάρκεια του πολέμου, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Αυτός ήταν ο πατέρας του γιου της. Και όταν χάθηκε αμέσως μετά τον πόλεμο, τα παράφορα αισθήματά της την οδήγησαν να διασχίσει σύνορα ολομόναχη αναζητώντας τον.
Δεν πρόλαβε να τον βρει ζωντανό. Η Λένι, χρεοκοπημένη μετά τον πόλεμο, βιοπορίζεται με δυσκολία και γίνεται σύντροφος ενός Τούρκου μετανάστη.
Ηταν και μέλος του Κομμουνιστικού Κόματος για ένα διάστημα. Καταλήγει ηρωίδα ενός βιβλίου.
Ο τίτλος του βιβλίου, «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία», του Χάινριχ Μπελ δεν αποτελεί ειρωνεία για το κατά πόσο η ερωτικά ριψοκίνδυνη Λένι είναι μία κυρία. Το πορτρέτο φιλοτεχνείται μεθοδικά μέσα από μαρτυρίες που συλλέγει ένας φανταστικός συγγραφέας ερευνώντας την ιστορία της.
Αυτός ο συγγραφέας ρωτά, αναλύει και αντιπαραβάλλει. Και ταυτόχρονα, μαζί με την ιστορία της Λένι, συγκεντρώνει τις ιστορίες όσων έζησαν γύρω της. Λίγο λίγο, ιστορία την ιστορία, συγκροτείται ένα πλέγμα από βιογραφίες της εποχής που τελικά δίνουν τη μεγάλη Ιστορία, την Ιστορία της Γερμανίας πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Είναι μια Ιστορία που δεν εστιάζει στα μέτωπα του πολέμου αλλά στα μετόπισθεν. Ο πόλεμος συμβαίνει παράλληλα, οι ζωές των ανθρώπων προχωράνε ερήμην των στρατιωτικών εξελίξεων.
Ο Μπελ υπονομεύει τον τρόμο του πολέμου εμφανίζοντάς τον ανατρεπτικά, όπως όταν η Λένι αδημονεί για τις αεροπορικές επιθέσεις των συμμάχων που θα της δώσουν την ευκαιρία να ξεμοναχιαστεί με τον εραστή της σε κάποιο καταφύγιο.
Το ύφος της αφήγησης είναι κλινικά ειρωνικό για να εξυπηρετήσει μια τέτοια προσπάθεια. Δεν υπάρχει περιθώριο για λυρισμούς και εξάρσεις. Η γραφή δεν έχει μεγάλη διαφορά από μια διατριβή που επιχειρεί να εξαντλήσει το θέμα της Λένι.
Ο συγγραφέας ως παρατηρητής παρεμβάλλει σε ορισμένα σημεία σύντομες σημειώσεις εντός παρένθεσης για να μεταφέρει το προσωπικό του βλέμμα πάνω στο υποκείμενο που αφηγείται. Αποτυγχάνει, όμως, να κρατήσει την απόσταση του ψυχρού επιστήμονα. Κάποιες φορές θυμώνει, άλλοτε επιθυμεί και ερωτεύεται.
Ο πραγματικός συγγραφέας, ο Χάινριχ Μπελ, παραμένει πιστός στις εμμονές του στο «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία». Η μεσοπολεμική γερμανική κοινωνία και η μεταπολεμική υποκρισία αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για τα αριστουργήματά του, όπως οι «Απόψεις ενός κλόουν», το «Μπιλιάρδο στις εννιά και μισή» και το «Ψωμί των πρώτων χρόνων».
Ο Μπελ αντιμετωπίζει με σαρκασμό τους δευτερεύοντες χαρακτήρες του, φανερώνει τα σαθρά θεμέλια κάτω από την οικονομική επιτυχία τους και τονίζει την ηθική παρακμή πίσω από τις αποφάσεις τους.
Αποκαλύπτει το κρυφό παρελθόν της περιόδου του πολέμου, την υστερόβουλη συστράτευση με τους ναζί την οποία αποπειράθηκαν να αποκρύψουν, ταυτόχρονα, όμως, αναφέρεται και στα δεινά που υπέφεραν οι πολίτες ως ηττημένοι του πολέμου.
Ο Μπελ παίζει ακόμη μια φορά με την έννοια της καλοσύνης, της ηθικής και της επιτυχίας. Οι κεντρικοί του ήρωες ατάραχα και αδιάφορα παρεκκλίνουν από τον κυρίαρχο κομφορμισμό της εποχής τους και καταλήγουν το μέτρο με βάση το οποίο ασκεί την ελαφρώς διδακτική κριτική του.
Εκεί που διαφέρει το «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία» από την πλειονότητα των έργων του νομπελίστα Γερμανού συγγραφέα είναι στην προσπάθειά του να πειραματιστεί με τη δομή και την οπτική γωνία της αφήγησης. Η ιστορία της Λένι συγκροτείται μεθοδικά, σπυρί σπυρί, σαν να προκύπτει από τις επίπονες προσπάθειες ενός μυρμηγκιού.
Η συνεχής αλλαγή οπτικής γωνίας διαφέρει από τα περισσότερα έργα του Μπελ, όπου η δράση λάμβανε χώρα συνήθως μέσα σε λίγες ώρες και συνεχείς αναδρομές αποκάλυπταν την κρισιμότητα εκείνης της ημέρας για το σύνολο της ζωής των ηρώων. Το «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία» (1971) βρίσκεται έτσι πιο κοντά στους πειραματισμούς της «Χαμένης τιμής της Καταρίνας Μπλουμ» που θα ακολουθούσε τρία χρόνια αργότερα και του «Γυναίκες σε τοπίο με ποτάμι» που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Μπελ.
Ο Μπελ είχε την τύχη να περάσει στα ελληνικά στα χέρια πολλών σημαντικών μεταφραστών. Η προσέγγιση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, όμως, δίνει μια εντελώς νέα εικόνα της γραφής του επιτρέποντας στο ειρωνικό του ύφος να αναπνεύσει και δημιουργεί προσδοκίες για μια επέκταση της σειράς στα χέρια της έμπειρης μεταφράστριας.
