ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΤΟ 2015
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Ξαναπιάνουμε το νήμα της επισκόπησης των τίτλων της χρονιάς από το περασμένο Σάββατο, όπου είχαμε παρουσιάσει τις ενότητες: μεταφρασμένη και ελληνική ποίηση, ξένη λογοτεχνία και δοκίμιο-μελέτη (συνολικά 90 τίτλους).
Σήμερα ο επίκουρος καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο ΑΠΘ Αρης Στυλιανού μάς παρουσιάζει τα σημαντικότερα φιλοσοφικά βιβλία του 2015, ενώ ο φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Γιώργος Ν. Περαντωνάκης διακρίνει, ομαδοποιεί και επισημαίνει γραφές, ροπές και διαθέσεις μέσα από τίτλους σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας της χρονιάς που φεύγει.
Το μεγάλο αφιέρωμα του Ανοιχτού Βιβλίου (αναγνωστική πυξίδα για τον βιβλιόφιλο) θα ολοκληρωθεί την προσεχή βδομάδα με τις ενότητες: Ιστορία/Ιδέες/Παιδική λογοτεχνία, αλλά και με μια έκπληξη στους αναγνώστες μας.
Φωτογραφίες της Καλλιόπης Ασαργιωτάκη, του Κωνσταντίνου Πίττα και του Χάρη Παπαδημητρακόπουλου κοσμούν τις σημερινές σελίδες.
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Η φιλοσοφία αποτελεί μια θεωρητική πρακτική που μαθαίνεται και ασκείται, όπως όλες οι πρακτικές, μέσα από κάποια διαδικασία. Η διαδρομή που διατρέχει κανείς σε τούτη τη διαδικασία αφορά τη σχέση με τον εαυτό του και τους άλλους, μέσα από τη συνάφεια με τη σκέψη και τον λογισμό.
Η φιλοσοφία, όταν είναι καλή φιλοσοφία, μπορεί να γίνει εξαιρετικά γοητευτική έως απολαυστική. Αυτό διαπιστώνεται με την ανάγνωση αξιόλογων φιλοσοφικών βιβλίων, που δεν σπανίζουν στις μέρες μας. Μέσα στην οικονομική κρίση, που έχει παρασύρει στη δίνη της αρκετές εκδοτικές επιχειρήσεις και ουκ ολίγα βιβλιοπωλεία, τα φιλοσοφικά βιβλία έκαναν αισθητή την παρουσία τους και στη χρονιά που εκπνέει. Ετσι, συνεχίστηκε μια εκδοτική παραγωγή καλών βιβλίων στο πεδίο του στοχαστικού φιλοσοφικού λόγου.
Από τις εκδόσεις του έτους 2015, μπορούμε να επισημάνουμε ορισμένα σημαντικά κείμενα. Αρχίζουμε και φέτος με τη σχολιασμένη δίγλωσση έκδοση των έργων του Αριστοτέλη, σε 22 τόμους, που εκπονείται από την Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου και τις εκδόσεις Νήσος, με υπεύθυνο τον Γεράσιμο Κουζέλη και επιστημονική διεύθυνση των Βασίλη Κάλφα και Παντελή Μπασάκου. Κυκλοφορεί ο πέμπτος τόμος, που περιέχει τα περίφημα «Φυσικά» του Αριστοτέλη, σε μετάφραση, εισαγωγή και επιμέλεια του Βασίλη Κάλφα.
Παρά το μέγεθος του έργου, πρόκειται για μια κομψή έκδοση που μπορεί να διαβαστεί ευχάριστα, επειδή είναι χρηστική ακόμη και για τον μη ειδικό αναγνώστη. Το θέμα που απασχολεί εδώ τον Αριστοτέλη είναι η αναζήτηση της γνώσης του κόσμου που μας περιβάλλει, της εξωτερικής φυσικής πραγματικότητας.
Στο ζήτημα αυτό, εξάλλου, ο Σταγειρίτης αφιερώνει μεγάλο μέρος της φιλοσοφίας του, τόσο από ποσοτική όσο και από ποιοτική άποψη.
Βαδίζοντας από την Αρχαιότητα στον Μεσαίωνα, συναντούμε τη μονογραφία του Αντονι Κένι με τίτλο «Θωμάς Ακυινάτης» (μετάφραση Γιάννη Δημητρακόπουλου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), που αποτελεί μια ευσύνοπτη, καλογραμμένη εισαγωγή στη ζωή και το έργο του μεγάλου πρωτεργάτη της Σχολαστικής φιλοσοφίας, το σύστημα του οποίου παραμένει εν πολλοίς ανεξερεύνητο στη χώρα μας.
Περνώντας στη νεότερη φιλοσοφία, αξίζει να αναφέρουμε την έκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του κειμένου «Περί του πολίτη» του Τόμας Χομπς (μετάφραση Ηλία Βαβούρα-Ευτυχίας Φιριπή, εκδόσεις Ζήτρος). Ο Αγγλος φιλόσοφος ανατέμνει εδώ τη φυσική και την πολιτική κατάσταση του ανθρώπου, προετοιμάζοντας έτσι το αριστούργημά του, τον Λεβιάθαν.
Οι εκδόσεις Στιγμή συνεχίζουν τους πολύτιμους «Στοχασμούς» (επιμελητής της σειράς ο Ν. Μ. Σκουτερόπουλος) με τον τόμο 34: πρόκειται για μια «Επιλογή από το έργο του Φρίντριχ Σίλερ», σε μετάφραση του ακάματου Κώστα Ανδρουλιδάκη, ο οποίος υπογράφει και την ωραία εισαγωγή.
Σπουδαία η γραφή του μεγάλου Γερμανού ποιητή και στοχαστή, που αναμετράται με τη φιλοσοφία, την αισθητική, το θέατρο, την τραγική τέχνη, την ποίηση και την ιστορία.
Φτάνοντας τώρα στη σύγχρονη φιλοσοφία, θα επισημάνουμε το βιβλίο του Ζακ Ντεριντά, «Ισχύς νόμου», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση του χαλκέντερου Βαγγέλη Μπιτσώρη. Ο μεταφραστής συνέταξε επίσης διεξοδικές σημειώσεις, λεξιλόγιο κι ένα ωφέλιμο επίμετρο.
Πρόκειται για δύο εκτενή κείμενα του Γάλλου φιλοσόφου, που μας εισάγουν στη ντεριντιανή φιλοσοφία του δικαίου. Κυριαρχεί εδώ η κρίσιμη διάκριση μεταξύ δικαίου και δικαιοσύνης, που μπορεί να ανοίξει νέους ορίζοντες για τη σύγχρονη πολιτική και ηθική φιλοσοφία.
Στην ίδια προοπτική μπορεί να διαβαστεί «Η ιδέα της δικαιοσύνης» του Αμάρτια Σεν, σε μετάφραση Γιώργου Χρηστίδη και με επίμετρο του Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου (εκδόσεις Πόλις). Πρόκειται για την αξιόλογη συμβολή του νομπελίστα οικονομολόγου στη φιλοσοφική συζήτηση περί δικαιοσύνης που άνοιξε πρώτος ο Τζον Ρολς.
Εκδοση με πλούσιο και ενδιαφέρον περιεχόμενο αποτελούν οι δύο τόμοι με τίτλο «Δημοκρατία ή Καπιταλισμός. Η Ευρώπη σε κρίση», με επιμέλεια και εισαγωγή του Γιώργου Ριτζούλη και της Ρούλας Γκόλιου (εκδόσεις Επίκεντρο). Το συλλογικό αυτό έργο, χρήσιμο για την κατανόηση της σημερινής κατάστασης στην Ευρώπη, αποτελείται από πολιτικά κείμενα 21 σύγχρονων στοχαστών, Γερμανών ως επί το πλείστον, μεταξύ των οποίων αναφέρουμε τους Γιούργκεν Χάμπερμας, Ούλριχ Μπεκ, Γιόσκα Φίσερ και Πολ Κρούγκμαν.
Το βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη «Συντηρητισμός. Ιστορικό περιεχόμενο και παρακμή» είναι ήδη έργο αναφοράς. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό μελέτημα για τον Συντηρητισμό, που πρωτοεκδόθηκε στα γερμανικά το 1986. Μεταφράστηκε άρτια στη γλώσσα μας από τον Λευτέρη Αναγνώστου και κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Αξίζει να διαβαστεί με προσοχή, επειδή περιέχει πολύτιμο υλικό για σκέψη και διακρίνεται από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν γενικότερα το σύνολο της δουλειάς του Κονδύλη, δηλαδή από επιστημονική και μεθοδολογική αυστηρότητα.
Το επόμενο βιβλίο που θα θέλαμε να προτείνουμε αφορά τις σχέσεις της φιλοσοφίας με τη λογοτεχνία. Πρόκειται για την έκδοση: Martha C. Nussbaum, «Ερωτος γνώση. Δοκίμια για τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία», σε μετάφραση του Γιώργου Λαμπράκου (εκδόσεις Πατάκη).
Η γνωστή Αμερικανίδα καθηγήτρια ηθικής φιλοσοφίας Μάρτα Νουσμπάουμ συγκεντρώνει σε έναν πολύ όμορφο τόμο τα κείμενά της που αφορούν τη διαπλοκή της λογοτεχνίας με την ηθική φιλοσοφία.
«7+1 κείμενα για την ελευθερία της σκέψης» τιτλοφορείται ένα μικρό βιβλίο-θησαυρός από τις εκδόσεις Εκκρεμές.
Η επιλογή και μετάφραση των κειμένων είναι του Παύλου Καλλιγά, ο οποίος έγραψε και τον ωραιότατο πρόλογο. Απολαυστικά τα κείμενα των Ράσελ, Μουρ, Ράιλ, Μπερλίν, Πόπερ, Γκάρντινερ, Πανόφσκι και Μπόρχες.
Και κλείνουμε με μια φιλοσοφική βιογραφία, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις: François Dosse, «Καστοριάδης. Μια ζωή», σε μετάφραση του Ανδρέα Παππά. Μνημειώδες βιβλίο για τη ζωή και το έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη, που ασφαλώς θα διαβαστεί και θα συζητηθεί από καστοριαδικούς και μη.
Συμπέρασμα; Οι καλές φιλοσοφικές αναγνώσεις κάνουν τους καλούς φιλοσοφούντες αναγνώστες. Καλή χρονιά σε όλους, φιλοσοφημένους και αφιλοσόφητους!
