Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ο ρατσισμός ακόμα μας διαφεύγει. Διαρκώς επίκαιρος και αταβιστικός, σαν πεμπτουσία μιας αέναης μποντλερικής νεωτερικότητας ή ενός δομικού ψυχαναλυτικού απωθημένου, έχει ιστορηθεί, οριστεί, καταγγελθεί τόσες φορές και με τόσους τρόπους ώστε θα περίμενε κανείς να είναι πια ένα μουσειακό απολίθωμα χωρίς πραγματικές επιπτώσεις στις ζωές πραγματικών ανθρώπων… αλλά είναι ακριβώς το αντίθετο. Ο Λιλιάν Τιράμ, ο μεγάλος Γάλλος ποδοσφαιριστής από τη Γουαδελούπη που έγινε ένας μαχητικός και διεθνώς αναγνωρισμένος (αν έχει νόημα αυτό το παράσημο) αντιρατσιστής, γνωρίζει από πρώτο χέρι αυτή την αλήθεια και προς τιμήν του δεν διστάζει να εκθέσει τη ριζική αδυναμία μας να τα βάλουμε με το λευκό φάντασμα που μας κατατρύχει.
Η λευκή σκέψη για τον Τιράμ -που δεν είναι ακαδημαϊκός, αλλά η παθιασμένη στράτευσή του τον κάνει να μιλά πολύ πιο απερίφραστα απ’ ό,τι ο ακαδημαϊκός μέσος όρος- δεν ταυτίζεται με τον ρατσισμό· είναι αυτό που δεν σκεφτόμαστε γιατί αποτελεί την προϋπόθεση της κυρίαρχης σκέψης, το χρώμα όλων των χρωμάτων, που ως εκ τούτου αξιώνει να μην είναι καν χρώμα παρά μόνο φόντο, το μέτρο τελικά όλων των ανθρώπινων πραγμάτων, γιατί, κατά το λεγόμενο στην Μπουρκίνα Φάσο, «ο Θεός είναι μεγάλος, αλλά κι ο λευκός δεν είναι μικρός» (σελ. 140). Αν ωστόσο υπάρχει μια δυνατότητα χρήσης της λευκής σκέψης για τους σκοπούς της χειραφέτησης είναι επειδή συνιστά το ίδιον της Δύσης, που «αποτελεί μόλις το 16,6% του παγκόσμιου πληθυσμού» όπως σημειώνει ο Τιράμ προς το τέλος του βιβλίου του, διευκρινίζοντας με βάση τις εκθέσεις τού (υπό διάλυση) ΟΗΕ: «ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, καθώς και όλες οι χώρες της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, αλλά εξαιρουμένης της Τουρκίας. Αυτές θα μπορούσαν να αποκληθούν Δύση σε ιστορικό και γεωπολιτικό επίπεδο» (σελ. 233). Ξεκινώντας όμως τις σκέψεις του -και εδώ έγκειται η αυθόρμητη έως και ακούσια θεωρητική συμβολή του- είχε αναρωτηθεί (σελ. 21): «Πώς οι λευκοί, που αποτελούν το 16,6% του παγκόσμιου πληθυσμού, βιώνουν το γεγονός ότι κυριαρχούν επί των μη λευκών, τόσο στο εσωτερικό των αντίστοιχων κοινωνιών τους όσο και ως σταθερά στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων;»
Αυτή ακριβώς η ισοδυναμία λευκότητας – Δύσης είναι που επιτρέπει στον Τιράμ να απευθύνει μια κατά τα λοιπά πραγματική Μαύρη Βίβλο της λευκής κυριαρχίας, με πλήθος πληροφορίες, στατιστικά και γλαφυρές προσωπικές εμπειρίες, ως κάλεσμα προς τους ίδιους τους «λευκούς», δηλαδή στους Δυτικούς στους οποίους μόνος ως επίτιμος προσκεκλημένος συγκαταλέγεται ο ίδιος, να κατανικήσουν το υπερβατολογικό τους προνόμιο. Η λευκότητα κατά τη γνώμη του, ως εννοιολογικά διακριτή από τον ρατσισμό που την εξέφρασε και την καθοσίωσε ιστορικά, είναι η συνθήκη δυνατότητας του τελευταίου και ταυτόχρονα ο μόνος τόπος υπέρβασής του – ένα αληθινό τηλέφειο τραύμα: αείποτε ανίατο, εκτός αν αγγιχτεί ξανά από αυτόν που το προκάλεσε (συμπτωματικά ή όχι, τον ξανθό μανιώδη Αχιλλέα λέει ο μύθος), όθεν και η αρχαία οντοθεολογική παροιμία «ο τρώσας ιάσεται».
Περιττό ίσως να ειπωθεί, αλλά δεν υπάρχει στον στοχασμό του Τιράμ χώρος για μια αντιπαράθεση μεταξύ «λευκής» και «μαύρης» σκέψης (για την τελευταία άλλωστε ο συγγραφέας δηλώνει εξ αρχής τη δυσπιστία του, θεωρώντας την μια συγκαταβατική κατασκευή της κυριαρχίας): εκτός από τις κατάφωρες φυλετιστικές συνδηλώσεις ενός τέτοιου δίπολου, θα επρόκειτο για συμπαράθεση δύο αντικειμένων διαφορετικής τάξης, ενός πρωτογενούς και ενός παράγωγου, η δε μακροχρόνια αντίσταση του δεύτερου στα λευκά πρωτεία, τα στεφανωμένα από τον οικουμενισμό του Διαφωτισμού και τον κριτικό ορθολογισμό του, έχει δευτερεύοντα χαρακτήρα από χρονο-λογικής άποψης. Η αρχέγονη αυθυπαρξία των μαύρων πολιτισμών μόνο ως αρχείο μπορεί πια να διαφυλαχθεί· η χειραφέτηση θα έρθει έσωθεν ή δεν θα έρθει καθόλου, πιστεύει ο Τιράμ, και αγωνίζεται γι’ αυτό μέσω της οργάνωσής του. Ας μην περάσει απαρατήρητο: το -εμφανές στο οπισθόφυλλο του βιβλίου- λογότυπο του Ιδρύματος Λιλιάν Τιράμ για την Εκπαίδευση ενάντια στον Ρατσισμό είναι μια σιλουέτα του διοπτροφόρου κεφαλιού του Τιράμ με γραμμένα πάνω της τα ονόματα Νέλσον (Μαντέλα), Ρόζα (Παρκς), Μοχάντας (Γκάντι), (Μητέρα) Τερέζα και Μάρτιν (Λούθερ Κινγκ). Μνήμες μορφών και αγώνων που δόθηκαν, αναγνωρίστηκαν κοπιωδώς και τιμώνται σήμερα ως πανανθρώπινα κεκτημένα, κατοχυρωμένα σε διακηρύξεις δικαιωμάτων ή και σε Συντάγματα κρατών. Την ίδια στιγμή η μηχανή της λευκής σκέψης εξακολουθεί να παράγει αμείωτα τα ρατσιστικά έκτυπά της – ίσως επειδή η «εξωτερική» σύγκρουση δεν θα έχει ποτέ λόγο να γίνει «εσωτερική» αν ο στοχασμός τού έξω δεν επικρατήσει με όποιο μέσο χρειαστεί.
-320x213.jpg)
