Ανθρωποι της γραφής (ποιητές, πεζογράφοι, κριτικοί, πανεπιστημιακοί) στέλνουν γράμμα στον αγαπημένο λογοτεχνικό τους ήρωα. Σύντομα επιστολικά κείμενα, διακειμενικά παίγνια, μεταιχμιακές αφηγήσεις στην κόψη επινοημένης πραγματικότητας και μυθοπλαστικής οικειότητας. Επιστολαγράφος o Βασίλης Λαδάς.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Στους πρίγκιπες Μίσκιν και Νεχλιούντοφ
Αγαπητοί μου πρίγκιπες, σας αποκαλώ έτσι όχι εξαιτίας των τίτλων ευγενείας που μοίρασε κατά εκατοντάδες το σύστημα του Μεγάλου Πέτρου στην τσαρική Ρωσία -και αποκτήσατε εκ διαδοχής- αλλά γιατί σας θεωρώ πρίγκιπες της ηθικότητας, παραδείγματα αυταπάρνησης και προσφοράς. Εσύ Μίσκιν, στα μέσα του δέκατου ενάτου αιώνα στις σελίδες του «Ηλίθιου» του Ντοστογιέφσκι· εσύ Νεχλιούντοφ, στο τέλος του ίδιου αιώνα στις σελίδες της «Ανάστασης» του Τολστόι.
Σας γράφω γιατί μας πρήξανε τώρα τελευταία με τις θεωρίες του σκοτεινού εαυτού που κρύβουμε όλοι μέσα μας. Πετάνε το «όλοι» για να ενοχοποιηθούμε άπαντες. Οπως έπραξε κι ένας περισπούδαστος υπουργός εν Ελλάδι, που δήλωσε πως «όλοι» μαζί τα φάγαμε τα εκατομμυριάκια των δανείων που επέφεραν την οικονομική κρίση, κι όχι μόνο συνάδελφοί του υπουργοί και αξιωματούχοι. Αυτό που επιδιώκουν με το «όλοι», είναι να μας βάλουν σε σειρά και σε τάξη πολιτικές και θρησκευτικές εξουσίες, διότι αλλιώς, αφού έχουμε σκοτεινιά, όλοι στον βυθό μας θα αλληλοφαγωθούμε.
Εσύ Μίσκιν, με την απόλυτη αθωότητα, σαν εξαρτημένο αντανακλαστικό, κι εσύ Νεχλιούντοφ, με την απόλυτη κοινωνική ευαισθησία, αποδείξατε το αντίθετο από τις θεωρίες αυτές, που θέλουν τον άνθρωπο λύκο για τον συνάνθρωπό του και την ηθική μια πολιτιστική επιδερμίδα.
Ναι, το ξέρω, οι θεωρίες αυτές έχουν εκφραστές -υποτίθεται- βαθύνοας φιλοσόφους, αλλά έχουν ακολούθους και μια χρυσή ορδή φασιστών που ομνύουν στην υγεία του μίσους και της εκμηδένισης του άλλου.
Ομως, αγαπητοί μου, οι σύγχρονες νευροεπιστήμες σας δικαιώνουν. Ο εγκέφαλος του ανθρώπου στη μακραίωνη εξέλιξή του ανάπτυξε τους νευρώνες εκείνους που κατευθύνουν τον άνθρωπο στην αλληλεγγύη προς τον συνάνθρωπό του. Και τούτο διότι οι εγκέφαλοι αναπτύσσονταν από γενιά σε γενιά σε κοινωνίες που επιβίωσαν χάρη στην αλληλοβοήθεια και την αγάπη προς τα παιδιά τους. Οπως το είχε συλλάβει και ο Δαρβίνος.
Βασανισμένε, αθώε Μίσκιν, λυτρωμένε μετά το μοίρασμα των ιματίων σου Νεχλιούντοφ, σας βλέπω σήμερα στα πρόσωπα ωραίων αγοριών και κοριτσιών που τρέχουν καθημερινά με τα κινήματα αλληλεγγύης να βοηθήσουν ανυστερόβουλα κάθε αναξιοπαθούντα πρόσφυγα, άστεγο, στερημένο. Πέφτοντας πολλές φορές -όπως κι εσείς- θύματα υστερόβουλων ελεηθέντων.
Οποιος βλέπει παντού σκορπιούς έχει το φαρμάκι στο στόμα του.
*Τελευταίο βιβλίο του Β. Λαδά είναι η «Αφρικανική σκόνη» (Γαβριηλίδης, 2015)
